Wie heb ik voor me?

• newEditor
• Marketing & Communicatie
• MBO
• Studiejaar 1

Wie heb ik voor me?

Deze les bouwt voort op de vorige les over levensfase, ontwikkelingsfase, ontwikkelingsniveau en disharmonische ontwikkeling. De centrale lijn is: eerst begrijpen wie de cliënt is, daarna pas je communicatie bewust aan.

Lesdoel

Ik weet hoe mijn communicatie af kan stemmen op een cliënt en

ik weet hoe ik taal, tempo, visuele ondersteuning en regie kan aanpassen aan de persoon tegenover mij.

Eerst weten, dan afstemmen

Goed communiceren begint niet bij wat jij wilt zeggen, maar bij wie de cliënt is.

Pas als je zicht hebt op iemands situatie, mogelijkheden en behoeften, kun je kiezen:

• welke woorden je gebruikt

• hoeveel uitleg je geeft

• hoe snel je praat

• welke vragen passend zijn

Benadruk dat afstemmen geen trucje is maar klinisch redeneren in communicatievorm: observeren, informatie verzamelen en daarna kiezen wat passend is.

Bijvoorbeeld

• In welke levensfase zit iemand?

• Welk ontwikkelingsniveau zie je?

• Wat zegt iemands gedrag over begrijpen, spanning of behoefte aan steun?

• Welke eerste signalen krijg je uit houding, taal en reactie?

Koppel hier terug naar de vorige les. Laat studenten beseffen dat kalenderleeftijd niet automatisch iets zegt over ontwikkelingsniveau of begrip.

Bijvoorbeeld

Disharmonisch profiel en

Achteruitgang (met gespaarde functies)

Koppel hier terug naar de vorige les. Laat studenten beseffen dat kalenderleeftijd niet automatisch iets zegt over ontwikkelingsniveau of begrip.

Gevolgen van niet-afgestemde communicatie

Aannames of onduidelijke communicatie kunnen leiden tot:

• misverstanden

• onveiligheid

• minder vertrouwen

• lagere therapietrouw

• minder eigen regie

Leg het begrip therapietrouw kort uit als het volgen van afgesproken behandeling, medicatie of adviezen.

Waarom afstemmen belangrijk is

• voelt zich gezien

• begrijpt beter wat er gebeurt

• durft vragen te stellen

• houdt meer regie

Voor de zorg

• meer vertrouwen

• meer veiligheid

• betere samenwerking

• grotere kans op therapietrouw

Voor de cliënt

Maak de koppeling naar persoonsgerichte zorg expliciet: afgestemde communicatie is een voorwaarde om die zorg werkelijk te kunnen bieden.

Welke informatie heb je nodig?

• levensfase en ontwikkelingsniveau

• cognitieve en communicatieve mogelijkheden

• emoties en beleving

• taal en cultuur

• gezondheid of ziekte

• voorkennis en gezondheidsvaardigheden

• wensen, behoeften en eigen regie

Dit is de kernlijst van de les. Gebruik steeds dezelfde woorden in de rest van de les, zodat studenten een vast denkkader opbouwen.

Hoe kom je daarachter?

Vragen en samenvatten

Observeren en luisteren

• stel open en duidelijke vragen

• check wat iemand al weet

• vat samen in eigen woorden

• controleer of je elkaar goed begrijpt

• let op mimiek, houding en tempo

• hoor welke woorden iemand zelf gebruikt

• merk op of iemand aarzelt, ontwijkt of veel bevestiging zoekt

Laat zien dat informatie verzamelen actief gebeurt. Niet alleen kijken, maar ook toetsen of jouw interpretatie klopt.

Hoe check je snel of iemand je echt begrijpt?

Bespreek antwoorden klassikaal. Goede elementen: observeren van gedrag en taal, open vragen stellen, samenvatten, controleren van begrip en oppassen met aannames op basis van leeftijd alleen.

Emoties en beleving

• angst, schaamte of pijn beïnvloeden begrip

• stress verlaagt vaak de opname van informatie

• eerst erkenning, daarna uitleg

• afstemmen betekent ook ruimte geven aan gevoel

Veel studenten denken dat duidelijke uitleg altijd genoeg is. Benoem dat emoties het luisteren en onthouden sterk kunnen beïnvloeden.

Gezondheid, ziekte en eigen regie

Gezondheidstoestand beïnvloedt communicatie direct.

• benauwdheid, vermoeidheid of pijn beperken aandacht

• ziekte kan tempo en belastbaarheid veranderen

• vraag wat de cliënt zelf wil en belangrijk vindt

• afgestemde communicatie ondersteunt eigen regie

Leg uit dat persoonsgerichte zorg niet betekent dat de verpleegkundige alles loslaat, maar dat keuzes en uitleg aansluiten bij wat de cliënt aankan en wil.

Taal, cultuur en gezondheidsvaardigheden

• spreek niet vanzelfsprekend in vaktaal

• check of woorden zoals observatie, infectie of bijwerking duidelijk zijn

• houd rekening met taalniveau en culturele gewoonten

• ga na of iemand informatie over gezondheid kan vinden, begrijpen en toepassen

Gezondheidsvaardigheden gaan verder dan taal alleen. Ook cliënten die goed Nederlands spreken kunnen moeite hebben met medische informatie of formulieren.

Uitleg en woordkeuze aanpassen

Noem eventueel voorbeelden van vaktaal die in de praktijk snel gebruikt wordt, zoals mobiliseren, complicatie, ontslagbeleid of sondevoeding.

Uitleg en woordkeuze aanpassen

Minder passend

Passend

• korte zinnen

• één boodschap per keer

• gewone woorden

• concrete voorbeelden

• veel informatie tegelijk

• vaktaal zonder uitleg

• abstracte formuleringen

• lange monologen

Noem eventueel voorbeelden van vaktaal die in de praktijk snel gebruikt wordt, zoals mobiliseren, complicatie, ontslagbeleid of sondevoeding.

Tempo en houding aanpassen

Benadruk dat non-verbale communicatie vaak eerder opvalt dan woorden. Een gehaaste houding kan onveilig voelen, ook als de uitleg inhoudelijk klopt.

Tempo en houding aanpassen

Tempo en houding bepalen mee of iemand zich veilig voelt.

• spreek niet te snel

• laat stiltes toe

• kijk of de cliënt kan volgen

• gebruik een rustige, respectvolle houding

• sluit aan zonder over te nemen

Benadruk dat non-verbale communicatie vaak eerder opvalt dan woorden. Een gehaaste houding kan onveilig voelen, ook als de uitleg inhoudelijk klopt.

Visuele ondersteuning

Benadruk dat non-verbale communicatie vaak eerder opvalt dan woorden. Een gehaaste houding kan onveilig voelen, ook als de uitleg inhoudelijk klopt.

Visuele ondersteuning

• Pictogrammen

• Plaatjes/foto's

• Voordoen

• Stappenplan

Benadruk dat non-verbale communicatie vaak eerder opvalt dan woorden. Een gehaaste houding kan onveilig voelen, ook als de uitleg inhoudelijk klopt.

Regie bij zorgvrager

Benadruk dat non-verbale communicatie vaak eerder opvalt dan woorden. Een gehaaste houding kan onveilig voelen, ook als de uitleg inhoudelijk klopt.

Regie bij zorgvrager

• Open vragen

• Keuzemogelijkheden

• Neem de tijd

• Blijf checken of wensen nog hetzelfde zijn

Benadruk dat non-verbale communicatie vaak eerder opvalt dan woorden. Een gehaaste houding kan onveilig voelen, ook als de uitleg inhoudelijk klopt.

Wat zouden jullie doen?

• kies een aanpassing waarvan jij denkt dat die vooral van toepassing is.

Benadruk dat non-verbale communicatie vaak eerder opvalt dan woorden. Een gehaaste houding kan onveilig voelen, ook als de uitleg inhoudelijk klopt.

Wat kan misgaan?

• te veel aannemen op basis van leeftijd of diagnose

• te snel uitleg geven zonder te checken

• verwarren van instemmen met begrijpen

• voorbijgaan aan wensen of spanning van de cliënt

Bespreek dat knikken of 'ja hoor' niet altijd betekent dat iemand het echt begrijpt of ermee akkoord gaat.

Waarom is knikken niet genoeg als begripcheck?

Bespreek klassikaal. Goede antwoordelementen: knikken is niet hetzelfde als begrijpen; risico op misverstanden, onveiligheid, minder vertrouwen, minder therapietrouw en minder eigen regie.

Kern van deze les

Je kunt pas goed afstemmen als je eerst weet wie je voor je hebt.

Daarom verzamel je informatie over de cliënt en pas je daarna bewust je uitleg, woordkeuze, tempo, houding en vraagstelling aan.

Gebruik deze slide om de centrale vraag af te ronden: hoe pas je communicatie aan? Door eerst gericht te achterhalen wie de cliënt is en wat hij of zij nodig heeft.

Wat neem jij mee naar je volgende praktijkmoment?

Gebruik antwoorden om te horen wat is blijven hangen uit de les en wat studenten als direct toepasbaar zien in de praktijk.

Begrippenlijst

levensfase - periode in het leven, zoals kind, jongere, volwassene of oudere

ontwikkelingsniveau - niveau waarop iemand functioneert in begrijpen, voelen en handelen

disharmonische ontwikkeling - ontwikkeling waarbij verschillende gebieden niet gelijk opgaan

cognitieve mogelijkheden - wat iemand mentaal kan begrijpen, onthouden en verwerken

communicatieve mogelijkheden - hoe iemand informatie kan ontvangen, begrijpen en uiten

gezondheidsvaardigheden - vaardigheden om informatie over gezondheid te vinden, begrijpen en gebruiken

eigen regie - zelf kunnen meedenken, kiezen en meebeslissen over de zorg