Levensloop van de cel
les 4
Levensloop van de cel
les 4
De centrale lijn van de les is dat cellen een levensloop doorlopen: delen, groeien en functioneren. Binnen die levensloop krijgen celdeling, differentiatie, specialisatie en stamcellen elk een duidelijke plaats.
Dagopening: Tijd voor rust?
Zo werden de hemel en de aarde gemaakt, en alle prachtige dingen die daarbij horen. Op de zevende dag was God klaar met zijn werk. Toen rustte hij uit. God zegende de zevende dag. Hij maakte van die dag een bijzondere dag. Want op die dag was hij klaar met de schepping en rustte hij uit van al zijn werk.
(Genesis 2: 1-3, Bijbel in Gewone Taal)
De gebruiker gaf meerdere doelen. Dit deck gebruikt het eerste als leidend lesdoel en werkt de andere doelen uit als onderdelen van dat begrip van de levensloop van een cel.
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijk voor vandaag:
Les tot 10:00 u
10:00 - 10:30 u zelfstandig aan de slag met AFP
10:45 u Workshop POWERpoint (Anne)
Na workshop - 12:15 u zelfstandig werken:
opdracht 1 en 2 kernteam
ouderavond
BPV plek, BPV O, BPV plan
12:45 - 16:00 Ontwikkelingspsychologie (Anne)
De gebruiker gaf meerdere doelen. Dit deck gebruikt het eerste als leidend lesdoel en werkt de andere doelen uit als onderdelen van dat begrip van de levensloop van een cel.
Wat gaan we doen?
Lesdoelen
Terugblikken
TWIXX fases van een cel
Klinisch redeneren
Afronden les
De gebruiker gaf meerdere doelen. Dit deck gebruikt het eerste als leidend lesdoel en werkt de andere doelen uit als onderdelen van dat begrip van de levensloop van een cel.
Lesdoelen:
Je kunt beschrijven wat de drie levensfasen van een cel zijn
Je kunt beschrijven hoe de fasen van de celdeling verlopen
Je kunt uitleggen wat met differentiatie van cellen bedoeld wordt
Je kunt uitleggen wat met specialisatie van cellen bedoeld wordt
Je kunt uitleggen wat stamcellen zijn
De gebruiker gaf meerdere doelen. Dit deck gebruikt het eerste als leidend lesdoel en werkt de andere doelen uit als onderdelen van dat begrip van de levensloop van een cel.
Terugblikken vorige les
De gebruiker gaf meerdere doelen. Dit deck gebruikt het eerste als leidend lesdoel en werkt de andere doelen uit als onderdelen van dat begrip van de levensloop van een cel.
Welke ezelsbruggetjes weet je nog?
Deze slide heeft geen instructies
Het celmembraan zit om de cel heen
Juist
Onjuist
Deze slide heeft geen instructies
Stelling: Passief transport kost geen energie, actief transport kost wel energie
Waar
Niet waar
Deze slide heeft geen instructies
Wat betekent extracellulair?
Deze slide heeft geen instructies
Stelling: Bij pinocytose wordt een vaste stof van buitenaf opgenomen in de cel
Waar
Niet waar
Deze slide heeft geen instructies
TWIXX
De gebruiker gaf meerdere doelen. Dit deck gebruikt het eerste als leidend lesdoel en werkt de andere doelen uit als onderdelen van dat begrip van de levensloop van een cel.
De drie fasen van een cel
In de delingsfase kan de cel zich delen in twee identieke dochtercellen.
In de groeifase wordt de nieuwe cel zo groot als de cel waar hij uit is ontstaan. De hoeveelheid celplasma neemt toe en er worden nieuwe organellen en celmembranen bijgemaakt.
In de functionele fase ontwikkelt de cel zich om zijn specifieke functie uit te kunnen oefenen.
Er zijn ook cellen die tot taak hebben om te blijven delen. Je zou kunnen zeggen dat hun functionele fase bestaat uit het kunnen blijven vermeerderen. Dit soort cellen noem je stamcellen.
Waarom is er celdeling nodig?
Vervanging afgestorven cellen
Om beschadigde cellen te herstellen
Beide
Deze slide heeft geen instructies
Delingsfase
Eén moedercel vormt twee dochtercellen
Die dochtercellen zijn identiek aan de moedercel
Celdeling vervangt voortdurend afgestorven cellen
Benadruk dat in een volwassen mens elke minuut miljoenen cellen doodgaan en vervangen worden. Dat laat zien waarom celdeling niet alleen voor groei, maar ook voor onderhoud nodig is.
Groeifase
De nieuwe cel groeit tot het formaat van de oorspronkelijke cel
De hoeveelheid celplasma neemt toe
Er worden nieuwe organellen en celmembranen gemaakt
Deze slide heeft geen instructies
Welke "specialisatie" kan een cel krijgen?
Deze slide heeft geen instructies
Functionele fase
De cel krijgt een specifieke rol, zoals huidcel of bloedcel
Voor veel cellen is dit de langste fase
Veel cellen kunnen zich daarna niet meer delen
Koppel hier alvast vooruit naar differentiatie en specialisatie: in deze fase verandert de cel in bouw en werking om zijn taak te kunnen uitvoeren.
Na differentiatie komt specialisatie
Uitvoeren van een taak
Fysiologisch begrip
Cel functioneert als een bepaald celtype
Verandering in bouw
Anatomisch begrip
Cel wordt anders van vorm of opbouw dan cel waaruit hij is ontstaan
Differentiatie
Specialisatie
Dit contrast is belangrijk, omdat leerlingen deze begrippen vaak door elkaar halen.
Gespecialiseerd is vaak eindstadium
Het menselijk lichaam heeft ruim tweehonderd celtypen
Voor de meeste cellen is de gespecialiseerde vorm het eindstadium
In dat stadium kunnen ze zich meestal niet meer delen
Deze slide heeft geen instructies
Wat zijn stamcellen?
Stamcellen zijn nog nauwelijks gedifferentieerd
Ze kunnen zich wél blijven delen
Ze bevinden zich in een voorstadium van latere celtypen
Ze liggen vaak verscholen in organen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Waarom celdeling nodig is
Groei van een bevruchte eicel tot een menselijk lichaam
Vervanging van cellen die afsterven
Behoud van goed werkende weefsels en organen
Noem dat uit één bevruchte eicel uiteindelijk een biljardencellig organisme ontstaat. Dat maakt de schaal van celdeling concreet.
Levensduur van cellen
Veel weefselcellen leven kort
Huidcellen, botcellen, bloedcellen en darmcellen worden vaak snel vervangen
Hersencellen kunnen juist oud worden
Je hoeft geen exacte leeftijden te geven behalve wat in de bron staat: sommige cellen leven maar enkele dagen, terwijl hersencellen veel ouder kunnen worden.
Klinisch redeneren casus
Wat: Klinisch redeneren aan de hand van een casus
Hoe: In groepjes van 4 personen (6 groepjes)
Hulp: Gebruikt elkaars expertise, vraag de docent
Klaar: Ga voor jezelf bezig met de opdracht van periode 1
Afronding: Klassikale terugkoppeling
De teams zijn:
Groep 1: Iris, Lucia, Nina G, Jolien
Groep 2: Maaike, Linn, Emily, Anne
Groep 3: Carlein, Leandra, Anna, Lucia
Groep 4: Lionne, Noud, Ferona, Joëlle
Groep 5: Nina, Julia, Marlon, Thomas
Groep 6: Lindi, Juda, Milou, Inice
Lesdoelen:
Je kunt beschrijven wat de drie levensfasen van een cel zijn
Je kunt beschrijven hoe de fasen van de celdeling verlopen
Je kunt uitleggen wat met differentiatie van cellen bedoeld wordt
Je kunt uitleggen wat met specialisatie van cellen bedoeld wordt
Je kunt uitleggen wat stamcellen zijn
De gebruiker gaf meerdere doelen. Dit deck gebruikt het eerste als leidend lesdoel en werkt de andere doelen uit als onderdelen van dat begrip van de levensloop van een cel.
Welk onderdeel vond je nog het lastigst?
Reflectievraag zonder goed of fout. Gebruik antwoorden om lastige begrippen zoals differentiatie/specialisatie of de volgorde van de celdeling na te bespreken.
Volgende les
Weefsels
Deze slide heeft geen instructies