Lesweek 4: Espresso

Espresso

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBarista BasisMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 30 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Espresso

Open de les vanuit herkenning: veel leerlingen kennen espresso als kleine, sterke koffie, maar vandaag gaat het om hoe je die technisch goed bereidt.

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe je een goede espresso bereidt, beoordeelt en de espressomachine daarbij goed gebruikt en onderhoudt.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden koppel jij aan espresso?

Gebruik de uitkomsten om voorkennis op te halen. Let op woorden als sterk, klein, crema, machine, bitter, koffie.

De espressomachine

  • Meeste espressomachines zijn aangesloten op de waterleiding

  • Je zet er espresso mee

  • Vaak kun je er ook melk mee opschuimen

  • En heet water uit tappen

Leg uit dat de machine dus meerdere functies heeft, maar dat in deze les de focus ligt op espresso uit de zetgroep.

Waar espresso ontstaat

In de zetgroep komen heet water en gemalen koffie samen. Daar vindt de extractie plaats: het water stroomt door de koffie en neemt smaak, geur en oliën mee in het kopje.

Benadruk het woord extractie: dat is een kernbegrip voor de rest van de les.

Filterdrager en extractie

  • Met een dubbele filterdrager maak je intensere koffie

  • De extractie is dieper en hoger

  • Dat komt door de rechte randen in de filterdrager

  • De filterdrager helpt dus mee aan een gelijkmatige doorstroming

Houd het praktisch: leerlingen hoeven hier geen diep technisch model te kennen, maar wel dat vorm en opbouw invloed hebben op de extractie.

Wat is een goede espresso?

Een goede espresso ontstaat niet toevallig. Je let op instellingen van de machine, de koffie en de bereiding. Samen bepalen die of de espresso in balans is en goed smaakt.

Gebruik dit als brug naar de zetreceptuur: kwaliteit is het resultaat van meerdere factoren samen.

De zetreceptuur

Bij een goede espresso let je op vier factoren:

  • dosering

  • maalgraad

  • doorlooptijd

  • watertemperatuur


Deze factoren samen vormen de zetreceptuur.

Noem dat barista’s met deze vier knoppen werken om smaak en extractie te sturen.

Waar vindt de extractie van espresso plaats?

A

In de zetgroep

B

In het kopje

C

In de waterleiding

D

In de stoompijp

Toetst het kernbegrip extractie uit slides 2-6.

Vul de begrippen aan

Bij espresso komen heet water en gemalen koffie samen in de zetgroep. Daar vindt de extractie plaats. Een goede espresso hangt af van de zetreceptuur, met onder andere dosering en maalgraad.

zetgroep
extractie
zetreceptuur
filterdrager
cremalaag
blindfilteren

Alle drie de ingevulde woorden zijn kernbegrippen uit het eerste lesblok.

Maalgraad

De maalgraad moet niet te grof en niet te fijn zijn.

  • Te grof: water loopt te snel door

  • Te fijn: water loopt te moeilijk door

  • De juiste maalgraad helpt bij een evenwichtige extractie

Je kunt hier kort koppelen aan smaak, zonder nieuwe termen uit te werken: te snelle of te langzame extractie geeft geen goede espresso.

Brewratio

  • Meestal gebruik je minimaal 8 gram koffie in de filterdrager

  • Dat levert een espresso op van 16 gram

  • Dat noem je een brewratio van 1:2

  • De verhouding tussen koffie in en drank uit is dus belangrijk

Maak duidelijk dat 1:2 hier het basisuitgangspunt is voor deze les, niet de enige mogelijke receptuur in de praktijk.

Watertemperatuur

De juiste watertemperatuur voor espresso ligt tussen 86 en 96°C. Binnen dat bereik kan de koffie goed geëxtraheerd worden zonder dat de espresso te vlak of uit balans wordt.

Je hoeft hier geen chemische uitleg te geven; het belangrijkste is dat temperatuur een vaste factor in de zetreceptuur is.

Bereiding in stappen

  • Filterdrager schoonmaken

  • Flushen

  • Doseren

  • Levelen en tampen

  • Filterdrager plaatsen en knop indrukken

  • Voorverwarmde kopjes plaatsen en koffie uitserveren

Noem dat dit de vaste werkvolgorde is. Een vaste routine verkleint fouten en maakt de kwaliteit constanter.

Levelen en tampen

  • Koffie goed verdelen in de filterdrager

  • Daarna stevig en recht aandrukken

  • Zo stroomt water gelijkmatig door de koffie

  • Dat helpt om goede espresso te krijgen

Benadruk dat ongelijk verdelen of scheef tampen kan zorgen voor ongelijke doorstroming.

Tijdens het zetten

Plaats voorverwarmde kopjes onder de uitloop. Zo blijft de espresso beter op temperatuur en serveer je het product direct na de extractie.

Koppel dit aan professionele werkwijze: temperatuurverlies en wachten gaan ten koste van de kwaliteit.

Welke brewratio hoort in deze les bij 8 gram koffie?

A

1:1

B

1:2

C

1:3

D

2:1

Koppelt dosering aan opbrengst zoals uitgelegd op slide 8.

Vul de bereidingsstappen aan

Bij het zetten begin je met schoonmaken en flushen. Daarna ga je doseren, levelen en tampen. Tijdens het zetten gebruik je voorverwarmde kopjes, zodat de espresso goed op temperatuur blijft.

flushen
levelen
voorverwarmde
blindfilteren
ontkalken
grove

De afleiders komen uit andere delen van de les en testen of leerlingen de vaste werkvolgorde kennen.

Waarom zijn levelen en tampen belangrijk?

Bespreek dat gelijkmatig verdelen en recht aandrukken zorgen voor gelijkmatige doorstroming en een betere extractie. Mogelijke elementen: water stroomt gelijkmatig, minder scheve doorloop, constantere espresso.

Espresso beoordelen

Om te weten of de espresso goed is, kijk en proef je zorgvuldig. Je beoordeelt dus niet alleen het zetten, maar ook het resultaat in het kopje.

Maak duidelijk dat bereiding en beoordeling bij baristawerk altijd samen horen.

Crema controleren

  • Roer de koffie naar voren

  • Dan naar achteren

  • En weer naar voren

  • Let erop of de cremalaag weer mooi dichttrekt

Laat eventueel voordoen wat 'dichttrekken' betekent: een crema die zich herstelt wijst op een goed gezette espresso volgens deze lesmethode.

Dagelijks schoonhouden

  • De machine elke dag goed doorspoelen

  • Alle onderdelen goed schoonmaken

  • Flushen hoort daarbij

  • Ook de filterdrager wordt schoongespoeld

Benadruk dat schoonmaken geen bijzaak is maar onderdeel van constante kwaliteit en hygiëne.

Blindfilteren

Aan het einde van de dag maak je de zetgroep schoon door middel van blindfilteren. Zo verwijder je koffieresten uit een belangrijk deel van de machine.

Als leerlingen blindfilteren nog niet kennen, benoem dat hierbij geen espresso wordt gezet maar de zetgroep wordt gereinigd.

Ontkalken

Eens in de zoveel tijd ontkalk je de espressomachine met een espressomachineontkalker. Daarmee houd je de machine in goede conditie en blijft de werking betrouwbaar.

Je kunt kort noemen dat kalk invloed heeft op doorstroming en machineonderdelen, zonder verder uit te weiden.

Waar let je op bij het controleren van de crema?

A

Of de laag oplost

B

Of de laag donker blijft

C

Of de laag dichttrekt

D

Of de laag koud is

Sluit aan op de beoordelingsstap uit slide 14.

Vul onderhoud en beoordeling aan

Een espresso beoordeel je door te kijken en te proeven. Bij de crema let je erop of de cremalaag weer mooi dichttrekt. Aan het einde van de dag reinig je de zetgroep met blindfilteren. Eens in de zoveel tijd moet je de machine ook ontkalken.

cremalaag
zetgroep
blindfilteren
filterdrager
brewratio
flushen

Verbindt beoordelen en onderhoud binnen hetzelfde lesblok.

Wat ga jij na deze les beter doen bij espresso zetten?

Deze slide heeft geen instructies

Welk onderdeel van deze les vond je het lastigst?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

espressomachine - machine waarmee je espresso zet en vaak ook melk opschuimt en heet water tapt

zetgroep - onderdeel van de machine waar heet water en koffie samenkomen

filterdrager - houder waarin de gemalen koffie zit tijdens het zetten

dubbele filterdrager - filterdrager waarmee je intensere koffie kunt maken

extractie - het proces waarbij water smaakstoffen uit de koffie haalt

zetreceptuur - combinatie van dosering, maalgraad, doorlooptijd en watertemperatuur

maalgraad - hoe grof of fijn de koffie gemalen is

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

brewratio - verhouding tussen de hoeveelheid gemalen koffie en de hoeveelheid espresso in het kopje

flushen - schoonspoelen van onderdelen zoals de filterdrager of zetgroep

levelen - de gemalen koffie gelijkmatig verdelen in de filterdrager

tampen - de gemalen koffie aandrukken in de filterdrager

cremalaag - het schuimlaagje boven op een espresso

blindfilteren - de zetgroep schoonmaken met een blindfilter

ontkalken - kalk verwijderen uit de espressomachine

Deze slide heeft geen instructies