Espresso
Espresso
Open de les vanuit herkenning: veel leerlingen kennen espresso als kleine, sterke koffie, maar vandaag gaat het om hoe je die technisch goed bereidt.
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe je een goede espresso bereidt, beoordeelt en de espressomachine daarbij goed gebruikt en onderhoudt.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan espresso?
Gebruik de uitkomsten om voorkennis op te halen. Let op woorden als sterk, klein, crema, machine, bitter, koffie.
De espressomachine
Meeste espressomachines zijn aangesloten op de waterleiding
Je zet er espresso mee
Vaak kun je er ook melk mee opschuimen
En heet water uit tappen
Leg uit dat de machine dus meerdere functies heeft, maar dat in deze les de focus ligt op espresso uit de zetgroep.
Waar espresso ontstaat
In de zetgroep komen heet water en gemalen koffie samen. Daar vindt de extractie plaats: het water stroomt door de koffie en neemt smaak, geur en oliën mee in het kopje.
Benadruk het woord extractie: dat is een kernbegrip voor de rest van de les.
Filterdrager en extractie
Met een dubbele filterdrager maak je intensere koffie
De extractie is dieper en hoger
Dat komt door de rechte randen in de filterdrager
De filterdrager helpt dus mee aan een gelijkmatige doorstroming
Houd het praktisch: leerlingen hoeven hier geen diep technisch model te kennen, maar wel dat vorm en opbouw invloed hebben op de extractie.
Wat is een goede espresso?
Een goede espresso ontstaat niet toevallig. Je let op instellingen van de machine, de koffie en de bereiding. Samen bepalen die of de espresso in balans is en goed smaakt.
Gebruik dit als brug naar de zetreceptuur: kwaliteit is het resultaat van meerdere factoren samen.
De zetreceptuur
Bij een goede espresso let je op vier factoren:
dosering
maalgraad
doorlooptijd
watertemperatuur
Deze factoren samen vormen de zetreceptuur.
Noem dat barista’s met deze vier knoppen werken om smaak en extractie te sturen.
Waar vindt de extractie van espresso plaats?
In de zetgroep
In het kopje
In de waterleiding
In de stoompijp
Toetst het kernbegrip extractie uit slides 2-6.
Vul de begrippen aan
Bij espresso komen heet water en gemalen koffie samen in de zetgroep. Daar vindt de extractie plaats. Een goede espresso hangt af van de zetreceptuur, met onder andere dosering en maalgraad.
Alle drie de ingevulde woorden zijn kernbegrippen uit het eerste lesblok.
Maalgraad
De maalgraad moet niet te grof en niet te fijn zijn.
Te grof: water loopt te snel door
Te fijn: water loopt te moeilijk door
De juiste maalgraad helpt bij een evenwichtige extractie
Je kunt hier kort koppelen aan smaak, zonder nieuwe termen uit te werken: te snelle of te langzame extractie geeft geen goede espresso.
Brewratio
Meestal gebruik je minimaal 8 gram koffie in de filterdrager
Dat levert een espresso op van 16 gram
Dat noem je een brewratio van 1:2
De verhouding tussen koffie in en drank uit is dus belangrijk
Maak duidelijk dat 1:2 hier het basisuitgangspunt is voor deze les, niet de enige mogelijke receptuur in de praktijk.
Watertemperatuur
De juiste watertemperatuur voor espresso ligt tussen 86 en 96°C. Binnen dat bereik kan de koffie goed geëxtraheerd worden zonder dat de espresso te vlak of uit balans wordt.
Je hoeft hier geen chemische uitleg te geven; het belangrijkste is dat temperatuur een vaste factor in de zetreceptuur is.
Bereiding in stappen
Filterdrager schoonmaken
Flushen
Doseren
Levelen en tampen
Filterdrager plaatsen en knop indrukken
Voorverwarmde kopjes plaatsen en koffie uitserveren
Noem dat dit de vaste werkvolgorde is. Een vaste routine verkleint fouten en maakt de kwaliteit constanter.
Levelen en tampen
Koffie goed verdelen in de filterdrager
Daarna stevig en recht aandrukken
Zo stroomt water gelijkmatig door de koffie
Dat helpt om goede espresso te krijgen
Benadruk dat ongelijk verdelen of scheef tampen kan zorgen voor ongelijke doorstroming.
Tijdens het zetten
Plaats voorverwarmde kopjes onder de uitloop. Zo blijft de espresso beter op temperatuur en serveer je het product direct na de extractie.
Koppel dit aan professionele werkwijze: temperatuurverlies en wachten gaan ten koste van de kwaliteit.
Welke brewratio hoort in deze les bij 8 gram koffie?
1:1
1:2
1:3
2:1
Koppelt dosering aan opbrengst zoals uitgelegd op slide 8.
Vul de bereidingsstappen aan
Bij het zetten begin je met schoonmaken en flushen. Daarna ga je doseren, levelen en tampen. Tijdens het zetten gebruik je voorverwarmde kopjes, zodat de espresso goed op temperatuur blijft.
De afleiders komen uit andere delen van de les en testen of leerlingen de vaste werkvolgorde kennen.
Waarom zijn levelen en tampen belangrijk?
Bespreek dat gelijkmatig verdelen en recht aandrukken zorgen voor gelijkmatige doorstroming en een betere extractie. Mogelijke elementen: water stroomt gelijkmatig, minder scheve doorloop, constantere espresso.
Espresso beoordelen
Om te weten of de espresso goed is, kijk en proef je zorgvuldig. Je beoordeelt dus niet alleen het zetten, maar ook het resultaat in het kopje.
Maak duidelijk dat bereiding en beoordeling bij baristawerk altijd samen horen.
Crema controleren
Roer de koffie naar voren
Dan naar achteren
En weer naar voren
Let erop of de cremalaag weer mooi dichttrekt
Laat eventueel voordoen wat 'dichttrekken' betekent: een crema die zich herstelt wijst op een goed gezette espresso volgens deze lesmethode.
Dagelijks schoonhouden
De machine elke dag goed doorspoelen
Alle onderdelen goed schoonmaken
Flushen hoort daarbij
Ook de filterdrager wordt schoongespoeld
Benadruk dat schoonmaken geen bijzaak is maar onderdeel van constante kwaliteit en hygiëne.
Blindfilteren
Aan het einde van de dag maak je de zetgroep schoon door middel van blindfilteren. Zo verwijder je koffieresten uit een belangrijk deel van de machine.
Als leerlingen blindfilteren nog niet kennen, benoem dat hierbij geen espresso wordt gezet maar de zetgroep wordt gereinigd.
Ontkalken
Eens in de zoveel tijd ontkalk je de espressomachine met een espressomachineontkalker. Daarmee houd je de machine in goede conditie en blijft de werking betrouwbaar.
Je kunt kort noemen dat kalk invloed heeft op doorstroming en machineonderdelen, zonder verder uit te weiden.
Waar let je op bij het controleren van de crema?
Of de laag oplost
Of de laag donker blijft
Of de laag dichttrekt
Of de laag koud is
Sluit aan op de beoordelingsstap uit slide 14.
Vul onderhoud en beoordeling aan
Een espresso beoordeel je door te kijken en te proeven. Bij de crema let je erop of de cremalaag weer mooi dichttrekt. Aan het einde van de dag reinig je de zetgroep met blindfilteren. Eens in de zoveel tijd moet je de machine ook ontkalken.
Verbindt beoordelen en onderhoud binnen hetzelfde lesblok.
Wat ga jij na deze les beter doen bij espresso zetten?
Deze slide heeft geen instructies
Welk onderdeel van deze les vond je het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
espressomachine - machine waarmee je espresso zet en vaak ook melk opschuimt en heet water tapt
zetgroep - onderdeel van de machine waar heet water en koffie samenkomen
filterdrager - houder waarin de gemalen koffie zit tijdens het zetten
dubbele filterdrager - filterdrager waarmee je intensere koffie kunt maken
extractie - het proces waarbij water smaakstoffen uit de koffie haalt
zetreceptuur - combinatie van dosering, maalgraad, doorlooptijd en watertemperatuur
maalgraad - hoe grof of fijn de koffie gemalen is
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
brewratio - verhouding tussen de hoeveelheid gemalen koffie en de hoeveelheid espresso in het kopje
flushen - schoonspoelen van onderdelen zoals de filterdrager of zetgroep
levelen - de gemalen koffie gelijkmatig verdelen in de filterdrager
tampen - de gemalen koffie aandrukken in de filterdrager
cremalaag - het schuimlaagje boven op een espresso
blindfilteren - de zetgroep schoonmaken met een blindfilter
ontkalken - kalk verwijderen uit de espressomachine
Deze slide heeft geen instructies