Workshop Ethiek en Beroepscode - PowerPoint



Ethiek
Normen, waarden, moraal en ethische dilemma’s

Leerwerkkaart:
Verbeteren kwaliteit van zorg




1 / 37
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 37 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les



Ethiek
Normen, waarden, moraal en ethische dilemma’s

Leerwerkkaart:
Verbeteren kwaliteit van zorg




  1. Wat is ethiek?

  2. Wat is een ethisch dilemma?

  3. Methoden voor ethische dilemma’s

  4. Beroepscode voor verzorgenden en verpleegkundigen

  5. Opdracht: oplossen ethisch dilemma

  6. Huiswerk

  7. Afsluiten

2

Wat gaan we doen vandaag?

Aan het einde van deze workshop:

  • Kun je uitleggen wat ethiek betekent.

  • Kun je vanuit je eigen ervaringen een beschrijving geven van een ethisch dilemma.

  • Kun je een ethisch dilemma oplossen aan de hand van het stappenplan bij ethische dilemma’s.

  • Kun je vanuit de beroepscode voor verzorgenden en verpleegkundigen beredeneren welke beroepscode(s) gekoppeld kan/kunnen worden aan het ethische dilemma.

  • Kun je op basis daarvan beargumenteren waarom je op een bepaalde manier handelt bij het ethische dilemma.



3

Welke doelen horen hierbij?

Wat betekent ethiek volgens jou?

Wat denk je dat je gaat leren deze les?

Ethiek - Wat is het?

5

Beroepsethiek in de zorg betekent dat je steeds nadenkt over wat goede zorg is. Het kan gaan over grote thema’s zoals:

Abortus, euthanasie en bijvoorbeeld geheimhoudingsplicht.


Ethische dilemma’s zijn problemen waar geen makkelijk antwoord op te geven is:

Wat is goed of fout handelen? Wie bepaalt dat? En hoe moet je handelen als je vooraf voor iedere oplossing een nadeel ziet?


Tijdens de opleiding zul je op school en in je stage te maken krijgen met beroepsethiek en ethische dilemma’s. Kennis hierover is daarom erg belangrijk!

Ethiek
Wat is het?

6

Binnen de beroepsethiek zijn er vier begrippen waar jij de betekenis van moet kennen: ethiek, moraal, normen en waarden.



Ethiek, moraal, normen en waarden: wat betekenen deze begrippen voor jou?

Ethiek

7

Binnen de beroepsethiek zijn er vier begrippen waar jij de betekenis van moet kennen:

Ethiek - Kritisch nadenken over wat goed en fout is.

Moraal - De regels die bedacht zijn door mensen over hoe je je moet gedragen.

Norm - Een norm is een duidelijke gedragsregel. Een norm wordt bedacht aan de hand van een of meer waarden.

Waarde - Een waarde is een ideaal waar een persoon of groep zijn best voor doet. Een waarde bestaat vaak uit één woord.

Ethiek
Wat is ethiek en moraal?

8

De betekenis van de begrippen:

  • Moraal: de regels die zijn bedacht door mensen, zodat we weten hoe we met elkaar om moeten gaan.

  • Ethiek: het nadenken over de moraal.

    • Ethiek betekent dus dat je nadenkt over de gedragsregels die zijn bedacht door mensen en of je deze regels goed of slecht vindt.



Je kunt ethiek ook wel ‘morele filosofie’ noemen: er wordt gekeken naar een handeling en of deze goed of slecht is

Ethiek
Wat zijn normen en waarden?

9

  • Je waarden en normen bepalen wat jouw moraal is, dus wat jij goed of slecht vindt. 


  • Een waarde bestaat vaak uit één woord en is niet grijpbaar of zichtbaar.

    • Denk aan: respect, eerlijkheid, integriteit, veiligheid, gelijkheid, etc.


  • Normen zijn gedragsregels.

    • Normen kunnen verschillende vormen hebben, zoals wetten, regels, geboden en ongeschreven regels.

    • Het zijn duidelijke richtlijnen die handig zijn in de sociale omgang tussen mensen.



Ethiek
Normen en waarden

10

Ethiek
Persoonlijke normen en waarden

11

Je persoonlijke normen en waarden zijn de idealen, gewoonten en gedragsregels die jij belangrijk en goed vindt.

Een groot deel van je normen en waarden heb je meegekregen tijdens je opvoeding.

Je waarden en normen ontwikkelen zich verder tijdens je leven door, bijvoorbeeld:

Opleiding;

Ervaringen in je leven;

Verhalen die je hebt gehoord;

Veranderingen in je leven;

Meningen van mensen in je omgeving.



Wat zijn voor jou belangrijke normen en waarden? Schrijf twee normen en twee waarden op en licht kort toe.

Hoe zijn deze normen en waarden ontstaan? Hoe heb jij deze normen en waarden meegekregen?

Ethiek
Voorbeeld uit de praktijk

13

Ethiek betekent dat je nadenkt over een moraal. Je denkt dan na over de normen en waarden van mensen en groepen. Die normen en waarden gaan over menselijk gedrag. Bijvoorbeeld:

De moraal van veel mensen is bijvoorbeeld: iemand doden is slecht. Daarom staat in de wet dat het verboden is om iemand te doden (geschreven wettelijke norm). Bij euthanasie vraagt een lijdende zorgvrager aan de arts om hem te helpen sterven. Dat is een ingewikkelde situatie. Aan de ene kant mag een mens niet iemand doden, maar aan de andere kant wil de arts de zorgvrager helpen om hem uit zijn lijden te verlossen. Bij ethiek denk je na over de moraal: de algemene normen en waarden. In dit voorbeeld denk je dus na over de vraag of het goed of slecht is als een arts een zorgvrager op zijn verzoek doodt.

Wat vind jij? Is euthanasie goed of slecht?

Waarom?

Welke normen en waarden spelen hier in mee? Licht je antwoord toe.


Vraag:

14

Ethiek
Wat is een ethisch dilemma?

15

De casus hiervoor beschrijft een ethisch dilemma – wel of geen euthanasie?

  • Een ethisch dilemma is een afweging over wat goed of slecht is:

    • Het zijn problemen die te maken hebben met normen en waarden die elkaar tegenspreken, waar geen kant en klare oplossing voor is.

    • Mensen zijn het niet met elkaar eens en hebben verschillende belangen.

    • Het kan dus ook gaan over de zorg die iemand ontvangt en de keuzes die hierin worden gemaakt.

Waar of niet waar: voor een ethisch dilemma bestaat geen juiste oplossing.

Ethiek
Voorbeeld van een ethisch dilemma

16

In deze video wordt nog een voorbeeld gegeven van een ethisch dilemma:


Welke normen en waarden spelen een rol in deze casus?


Ethiek
Wat is ethiek?

17

De begrippen moraal, ethiek, dilemma’s, normen en waarden hebben veel met elkaar te maken.


Deze begrippen komen voor in vragen over wat goed en slecht is.

Ook wanneer het gaat om het verlenen van zorg, kan het voorkomen dat de meningen over wat goede zorg is (de moraal) verschillen:

  • Vaak moet je balanceren tussen de normen en waarden van de cliënt, de mantelzorgers en het beleid van je organisatie.

Ethiek
Wat is beroepsethiek?

18

Beroepsethiek in de zorg gaat over het nadenken over de vraag of het goede wel wordt gedaan.


Voorbeelden van vragen uit de beroepsethiek zijn:

  • Wordt er goede zorg verleend?

  • Wat is goede zorg?

  • Heb ik juist gehandeld?

  • Wat mag ik wel of niet doen?

  • Wat is goed gedrag voor een professionele zorgverlener?



Ethiek
Wat is een ethisch dilemma?

19

Een ethisch dilemma is een afweging over wat goed of slecht is:

  • Het zijn problemen die te maken hebben met normen en waarden die elkaar tegenspreken, waar geen kant en klare oplossing voor is.

  • Mensen zijn het niet met elkaar eens en hebben verschillende belangen.

  • Het kan dus ook gaan over de zorg die iemand ontvangt en de keuzes die hierin worden gemaakt.

Ethiek
Ethische dilemma’s

20

‘Bij ethische dilemma’s heeft iemand meerdere keuzes voor het handelen. Deze keuzes hebben te maken met moraliteit.’

‘Een beslissing over het handelen, kan uitlopen op onwenselijke situaties.’

‘Dat er dilemma’s zijn, betekent dus niet dat de zorg niet in orde is. Ze zijn er nou eenmaal, omdat mensen verschillend naar dingen kijken en verschillende dingen belangrijk vinden.’



21

22

Voorbeelden van ethische dilemma’s in de zorg

23

Voorbeelden van ethische dilemma’s:

  • Wat is een goede balans tussen het geven van autonomie (vrijheid, eigen regie) aan cliënten en het beschermen van deze kwetsbare mensen door vrijheidsbeperking op te leggen om risico's te voorkomen? 

  • Hoe moet je omgaan met wensen van naasten die vanuit goede zorg en professioneel inzicht niet in het belang zijn van een cliënt?  

  • Mag je als zorgprofessional afwijken van protocollen en standaarden als het in het belang van de cliënt is? 

  • Hoe ga je om met je beroepsgeheim en de privacy van een cliënt bij de samenwerking met hulpverleners met verschillende beroepsachtergronden?  



Ethische dilemma’s
Hoe zou jij omgaan met?

24

  1. De contactpersoon van een cliënt benadert jou in de supermarkt (buiten werktijd) met een vraag over de cliënt. Wat doe je?

  2. Je leert dat alcohol gebruik door cliënten op jouw af zoveel mogelijk moet worden beperkt vanwege gezondheidsredenen. Bij bewoners in een bepaalde levensfase of bij cliënten die bekend zijn met verslavingsgevoeligheid wordt het wel verstrekt door de zorg. Wat vind jij daarvan vanuit jouw eigen normen en waarden?

  3. De familie wil graag dat de cliënt in de terminale fase meer morfine krijgt toegediend. De zorg weet dat te veel morfine nadelige effecten kan geven. Toch staat de familie er op. Wat doe je?


https://www.zorgvoorbeter.nl/levensvragen-ouderen/wat-is-ethiek-zorg


Ethische Dilemma’s
Hoe bespreek je die?

25

Ethische dilemma’s kun je op verschillende manieren bespreken:

  • Moreel beraad of intervisiemethode:

Gesprek waarin zorgverleners en andere deelnemers samen praten over een ethisch dilemma dat speelt op hun werk

  • Bespreken door verschillende perspectieven te bekijken.

  • Bespreken door argumenten te geven of de beslissingsbalans op te maken voor verschillende scenario’s.

  • Dilemma bespreken aan de hand van vier stappen (volgende dia).


Ethische Dilemma’s
Het stappenplan

26

Verhelder je dilemma in 4 stappen en maak een afgewogen keuze:

  1. Verkennen: wat is er aan de hand? Welke handelingsopties zijn er en wie zijn in deze situatie de betrokkenen?

  2. Onderzoeken: wat is de ethische vraag of het dilemma? Welke argumenten (waarden, belangen en principes) zijn hier in het spel? 

  • Beargumenteer vanuit de verschillende betrokken partijen.

  1. Afwegen: weeg zorgvuldig af waarom je een bepaalde keuze maakt en wat mogelijke gevolgen zijn voor wie.

  • Wat is het gevolg van jouw handeling of het nalaten daarvan voor de cliënt?

  1. Besluiten: zoek naar de balans tussen alle (morele) betrokkenen met het oog op goede zorg.


Beroepscode
Voor verzorgenden en verpleegkundigen

27

In de beroepscode staat beschreven aan welke normen en waarden je je als zorgmedewerker in de zorg houdt.

  • Ethische dilemma’s kunnen raken aan de normen en waarden van jouw beroep.


  • Belangrijke waarden zijn bijvoorbeeld: betrouwbaarheid, respect, eerlijkheid, rechtvaardigheid, niet schaden, respect voor de autonomie van de zorgvrager.

    • De Beroepscode helpt je bij je handelen en de verantwoording daarvan.


  • Wanneer je het stappenplan voor ethische dilemma’s doorloopt, kijk je ook altijd welke beroepscodes een rol spelen in jouw beslissing.

    • Welke artikelen uit de beroepscode zijn relevant voor de situatie?


https://www.venvn.nl/media/042ooa1u/de-nationale-beroepscode-voor-verpleegkundigen-en-verzorgenden.pdf


Opdracht:
Oplossen ethisch dilemma

28

  1. Beschrijf een ethisch dilemma dat je bent tegengekomen op de afdeling.

  2. Beschrijf het dilemma aan de hand van de vier stappen van het stappenplan.

  3. Ga naar de beroepscode: https://www.venvn.nl/media/042ooa1u/de-nationale-beroepscode-voor-verpleegkundigen-en-verzorgenden.pdf of download deze via: https://www.venvn.nl/ .

  4. Bekijk welke beroepscode of beroepscodes een rol spelen bij het ethische dilemma op jouw afdeling.

  5. Voor welke oplossing kies je uiteindelijk en waarom?



29

Zijn er nog vragen …?

Wat vond je van de workshop?


Heb je nog vragen?


Welke dingen waren nieuw voor jou?


Waar zou je nog meer over willen leren?


Wat neem je uit deze workshop mee voor jezelf?


30

Evalueren

Wat heb je geleerd?

Aan het einde van deze workshop:

  • Kun je uitleggen wat ethiek betekent.

  • Kun je vanuit je eigen ervaringen een beschrijving geven van een ethisch dilemma.

  • Kun je een ethisch dilemma oplossen aan de hand van het stappenplan bij ethische dilemma’s.

  • Kun je vanuit de beroepscode voor verzorgenden en verpleegkundigen beredeneren welke beroepscode(s) gekoppeld kan/kunnen worden aan het ethische dilemma.

  • Kun je op basis daarvan beargumenteren waarom je op een bepaalde manier handelt bij het ethische dilemma.



31

Zijn de doelen behaald?









32

Bedankt voor jullie aandacht!

  • Een ethisch dilemma kom je hoe dan ook tegen op je werk of in jouw omgeving.


  • Wanneer dit gebeurt kun je op zoek gaan naar een manier om het ethische dilemma op te lossen.

    • Beschrijf hoe je dit hebt gedaan. Werk een stappenplan uit en schrijf een reflectie!

    • Eventueel is er ook nog een leerpad in Zorgpad:

      • Collectie: Zorg Specifiek > Thema: Professionele Ontwikkeling > Leerpad 3: Beroepsethiek.

      • Hier staat ook oefeningen in voor het plegen van een moreel beraad (denk aan LWK).


  • Maak het vooral bespreekbaar met je collega’s en andere betrokken partijen.


  • Openheid en transparantie is hierin essentieel.

33

Afsluiten