Pubergedrag: kick, roes en kater

Pubergedrag: kick, roes en kater

1 / 21
volgende
Slide 1: Slide
newEditorLevensbeschouwingMiddelbare schoolvwoLeerjaar 5

In deze les zitten 21 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Pubergedrag: kick, roes en kater

Deze les benadert het onderwerp vanuit levensbeschouwing: vrijheid, verantwoordelijkheid, verleiding, zelfkennis en de vraag in hoeverre je aanspreekbaar bent op keuzes als je gevoelig bent voor directe beloning.

Lesdoel

Leerlingen uitleggen waarom pubers vaak op zoek gaan naar een kick, welke risico’s daarbij horen en in hoeverre zij verantwoordelijk zijn voor hun keuzes.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden associeer jij met kick, roes en risico?

Gebruik de woordwolk als activering van voorkennis. Vraag daarna kort door: welke associaties zijn positief, welke negatief, en waarom?

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een kick of een roes?

  • Een kick is een sterke, aantrekkelijke prikkel van spanning of plezier

  • Een roes is een toestand waarin je je anders voelt dan normaal

  • Zo’n roes kan ontstaan door drank, drugs, opwinding of risico

  • Juist wat spannend, verboden of grensverleggend is, kan extra aantrekkelijk lijken

Leg kort het verschil uit: een kick is het moment van sterke prikkeling; een roes is de veranderde toestand die daarop kan volgen of ermee samenhangt.

Waarom trekt risico aan?

Pubers denken niet simpelweg niet na. Onderzoek laat juist zien dat adolescenten soms langer nadenken over gevaarlijke situaties, maar daarbij relatief sterk letten op de mogelijke positieve uitkomst. Daardoor kan het aantrekkelijke van een keuze zwaarder voelen dan het risico.

Gebruik hier het voorbeeld uit de bron: volwassenen zien 'zwemmen met haaien' direct als slecht idee, adolescenten overwegen eerder ook de mogelijke leuke kant.

Direct plezier of later nadeel?

  • Een spontane tatoeage kan voelen als: stoer, spannend, uniek

  • Het langetermijnnadeel komt vaak later pas binnen

  • Bijvoorbeeld: conflict met ouders, spijt, geld kwijt, andere plannen mislopen

  • Het dilemma is niet óf pubers denken, maar waar het denken op gericht is

Benadruk dat de casus uit de tekst laat zien hoe onmiddellijke beloning het langetermijnperspectief kan overschaduwen.

Impulsief handelen

  • Impulsief betekent: handelen zonder rustig beraad

  • Bij spanning en groepsdruk neemt de kans op impulsief gedrag toe

  • Dan wint het directe gevoel het van afwegen en vooruitdenken

  • Dat maakt pubergedrag niet zinloos, maar wel kwetsbaar voor verkeerde keuzes

Koppel dit aan herkenbare voorbeelden zonder moralistisch te worden: hard rijden, veel drinken, online challenges, geld uitgeven aan iets impulsiefs.

Het beloningssysteem

  • Het hersengebied dat sterk reageert op beloning heet de nucleus accumbens

  • Bij pubers is dit gebied vaak extra gevoelig voor prikkels

  • Daardoor kan plezier, spanning of sociale erkenning extra sterk binnenkomen

  • De keuze voor direct plezier wordt dan aantrekkelijker

Houd het biologisch eenvoudig; de focus blijft levensbeschouwelijk: hoe beïnvloedt dit ons beeld van keuzevrijheid en verantwoordelijkheid?

Langetermijndenken

Bij volwassenen wordt directe beloning vaker geremd door andere hersengebieden die als het ware waarschuwen: denk aan later. Daardoor kunnen volwassenen gevolgen sneller meewegen, zoals gevaar, schuld, gezondheid of spijt.

Noem intuïtie als aangeleerd aanvoelen op basis van ervaring: volwassenen herkennen sneller dat iets 'geen goed idee' is.

Pubers denken wel na

  • Het verschil is niet: wel of niet denken

  • Het verschil zit vaker in welke prikkel het sterkst is

  • Bij pubers kan directe beloning tijdelijk voorrang krijgen

  • Daarom zijn goede keuzes moeilijker in spannende situaties

Corrigeer de misvatting dat pubers per definitie onverantwoordelijk of dom zouden zijn.

Noem een situatie waarin direct plezier zwaarder

voelt dan later nadeel

Deze slide heeft geen instructies

Een mens zoekt meer dan veiligheid

Volgens filosoof Lieven de Cauter is het zoeken naar kicks niet alleen iets van pubers. Mensen hebben altijd met gevaar geleefd. Vroeger hoorde spanning vaak bij overleven; nu zoeken mensen spanning soms bewust op, juist omdat het dagelijkse leven veiliger is geworden.

Dit is het filosofische verbredingsmoment: kickzoekend gedrag is niet alleen een puberprobleem, maar ook een cultureel en menselijk verschijnsel.

De kick om de kick

  • In een consumptiemaatschappij kan spanning zelf een product worden

  • Voorbeeld: bungeejumpen als georganiseerde, betaalde adrenalinekick

  • Het gevaar staat los van noodzaak of overleving

  • De ervaring draait om intens voelen in het moment

Gebruik De Cauters formulering voorzichtig: de sprong is 'autonoom', dus niet functioneel, maar gericht op de ervaring zelf.

Waarom willen mensen dat?

  • Even ontsnappen aan twijfel, nadenken en remming

  • Sterk voelen dat je leeft

  • Grenzen testen van lichaam, wil of identiteit

  • Erkenning zoeken bij anderen of bij jezelf

Hier zit duidelijk de levensbeschouwelijke kern: zoeken mensen in de kick vrijheid, zin, zelfbevestiging of juist vlucht?

De schaduwkant van de roes

Wanneer het dagelijkse leven alleen nog dragelijk lijkt mét roes, wordt vrijheid kleiner in plaats van groter. Wat eerst voelde als kiezen voor plezier, kan omslaan in een patroon waarin iemand steeds minder echt kan kiezen.

Laat hier de paradox zien: roes lijkt vrijheid te geven, maar kan autonomie ondermijnen.

Wanneer slaat spanning om in vluchtgedrag?

Laat leerlingen hun keuze kort verdedigen. Mogelijke invalshoeken: zelfbevestiging, vlucht, erkenning, identiteit testen, afhankelijkheid, de paradox dat roes vrijheid kan verkleinen.

Vrijheid en verantwoordelijkheid

  • Als pubers gevoeliger zijn voor directe beloning, is hun keuzevrijheid niet onbeperkt

  • Toch betekent dat niet dat keuzes geen morele betekenis hebben

  • Verantwoordelijkheid is daarom niet alles-of-niets

  • Ze vraagt om begeleiding, oefening en begrenzing

Introduceer hier een genuanceerd standpunt: begrip voor ontwikkeling én ruimte voor aanspreekbaarheid.

Kun je pubers aanspreken?

  • Ja, want pubers kunnen nadenken en leren van gevolgen

  • Maar niet alsof zij al dezelfde rem en ervaring hebben als volwassenen

  • Eerlijke verantwoordelijkheid houdt rekening met ontwikkeling

  • Daarom horen bij vrijheid ook steun, regels en voorbeeldgedrag

Verbind dit aan opvoeding, school en samenleving: verantwoordelijkheid is relationeel, niet alleen individueel.

Wat is dan wijs handelen?

  • Niet elke kick is verkeerd

  • De vraag is: waar dient het toe en wat kost het?

  • Wijs handelen vraagt afwegen van plezier, risico, relaties en toekomst

  • Zelfkennis helpt: wanneer ben jij extra vatbaar voor impulsieve keuzes?

Maak hier de overgang van beschrijving naar normatieve reflectie: levensbeschouwing vraagt niet alleen hoe gedrag werkt, maar ook hoe je ermee omgaat.

Samenvatting

Pubers zoeken vaak sterker naar kicks doordat hun beloningssysteem gevoelig is voor prikkels en direct plezier soms zwaarder weegt dan langetermijngevolgen. Tegelijk is het verlangen naar spanning breder menselijk en cultureel herkenbaar. De morele vraag is daarom niet alleen waarom gebeurt dit?, maar ook hoe leer je vrij en verantwoordelijk omgaan met verleiding, risico en roes?

Gebruik deze slide om de centrale vraag expliciet af te ronden.