2GL Voeding en vertering.pptx

2 GL

Voeding en vertering

1 / 44
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 2

In deze les zitten 44 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

2 GL

Voeding en vertering

Programma

  • Intro

  • Leerdoelen

  • Start thema 2

  • Zelfstandig werken

  • Afsluiting

Afspraken voor in de les

Telefoons in de telefoon tas

Op tafel: boeken, schrift, etui

Bij klasikale momenten: Let op, wees stil

Vragen: Steek je vinger op

Niet eten in de les

B1 Leerdoelen

  • Je kunt de functies van voedingstoffen en voedingsvezel in voedingsmiddelen noemen

  • Je kunt zeg groepen voedingsstoffen noemen met hun functies en kenmerken

  • Je kunt essentiële en niet-essentiële voedingstoffen onderscheiden

Voedingsstoffen

Stoffen die je lichaam nodig heeft voor groei, herstel en energie

Kunnen 4 functies hebben

  • Brandstoffen

  • Bouwstoffen

  • Reservestoffen

  • Beschermende stoffen

Functies voedingstoffen

  • Brandstoffen

  • Leveren energie (voor de verbranding)

  • Helpen bij het op peil houden van je lichaamstemperatuur

  • Belangrijk bij groei ontwikkeling en herstel

  • Bouwstoffen

  • Nodig voor groei en ontwikkeling

  • Herstel bij verwondingen en beschadigingen

  • Lichaam kan hiermee nieuwe cellen en weefsels maken

Voedingsmiddelen

Alles wat we eten en drinken

Plantaardig = Afkomstig van planten

Dierlijk: afkomstig van dieren

Essentieel vs niet essientieel

  • Voor alle processen in je lichaam zijn er (ong 50) voedingsstoffen nodig

  • Stoffen die je lichaam zelf niet kan maken => onmisbaar

  • Oftewel : ze zijn essentieel voor je lichaam


  • Sommige stoffen (12) kan je lichaam zelf maken m.b.v eiwitten

  • Als ze niet voorkomen in je voedsel maakt je lever ze zelf

  • Ze zijn dus niet essentieel

VWO

Functies voedingstoffen

  • Reserve stoffen

  • Worden opgeslagen in je lichaam (vaak in de vorm van vet)

  • Kunnen worden gebruikt als bouwstoffen of brandstoffen

  • Beschermende stoffen

  • Hebben een beschermende functie

  • Helpen bij het opbouwen van een weerstand tegen ziekten bijvoorbeeld

Kopi luwakDierlijke koffie

  • Bessen worden gegeten door de civetkat

  • Enzymen in hun spijsverteringsstelsel veranderen eiwit structuur van de koffie bonen

  • Zorgen voor een bijzondere smaak

Dure koffie

Basisstof 2

  • In het verteringsstelsel worden stoffen opgenomen in het bloed

  • Deze moeten vaak eerst verteerd worden

  • Gebeurt in 2 stappen

  • Voedsel klein maken door kauwen (Mechanische vertering)

  • Voedingstoffen omzetten m.b.v. verteringssappen (chemische vertering)

  • De producten die verteerd worden heten verteringsproducten

Mechanische vertering

  • In de mond

  • Met hoek en snij tanden bijt je stukken van het voedsel af

  • Met je kiezen vermaal je het voedsel

  • Zorgt voor Oppervlakte vergroting

Chemische vertering (Verteringssappen)

  • Gebeurt door de verteringsklieren

  • Bij de mens:

  • Speekselklieren

  • maagsapklieren

  • lever

  • alvleesklier

  • darmsap klier


  • Veel sappen bevatten enzymen -> stoffen die reacties sneller laten verlopen

  • Breken grote moleculen af tot kleine

Kenmerken van enzymen

  • Ze werken maar met één soort voedingsstof

  • Ze kunnen opnieuw gebruikt worden

  • Ze werken het beste bij een bepaalde temperatuur

  • Ze werken het best bij een bepaalde zuurgraad.

  • Werken met sleutel-slot principe

Welke is een verteringsklier?

Darmperistaltiek

  • Afwisselend samen trekken van de lengte en kringspieren in het gehele darmkanaal

  • Zorgt ervoor dat voedselbrij continu in beweging blijft

B3 :Organen van Vertering

  • In de mond: Oppervlakte vergroting en vertering van zetmeel

  • Verteringssap: Speeksel (Water, slijm en een enzym)

  • Met tong voedsel naar keel om zo naar slokdarm te gaan

Mond, keel, slokdarm

Peristaltische bewegingen!!

Maag

  • Constant in beweging 🡪 Voedselbrij goed gemengd

  • Verteringssap: Maagsap (water, zoutzuur en een enzym)

  • Zoutzuur: Doodt eventuele schadelijke bacterien

  • Vertering van Eiwitten

  • Maagportier zorgt ervoor dat er niet teveel voedsel tegelijkertijd door gaat

Vraag: Waarom maakt maagzuur niet alle bacterieën dood?

  • Sommige bactiereën (bv. Salmonella) ”verstoppen” tussen de eiwitten van het voedsel.

  • Gebruiken het voedsel als een “Buffer” om de extreme omgeving te overleven 🡪 Komen toch bij de darmen aan 🡪 Salmonella infectie 🡪 Heel veel buikpijn…

Belangrijk om eten op juiste tempratuur voor te bereiden..

Filmpje met uitleg

12-vingerige darm

  • Verteringssappen: Alvleessap

  • Verteringsproducten: Eiwitten, Koolhydraten en Vetten

  • Afvoerbuizen van lever en alvleesklier sluiten hier bij aan.

  • Lever: Produceert Gal

Gal

  • Wordt gemaakt in de lever

  • Opgeslagen in de Galblaas

  • De galblaas maakt dus GEEN gal!!!!

  • Functie:Emulgeert vetten

Dunne darm

  • Ongeveer 8 meter lang

  • Sterk geplooid en dun🡪 Hier gebeurt de opname van stoffen!

  • Verteringssap: darmsap

  • Verteringsproducten: Koolhydraten en vetten

Dikke darm, Blinde darm en endeldarm

  • Dikke darm zorgt ervoor dat al het water uit het voedsel wordt gehaald

  • Vertering van Cellulose: Koolhydraat afkomstig van plantencellen

  • Blinde darm (Wormvormig aanhangsel): Geen specifieke functie in de vertering

  • Endeldarm: Laatste stap van vertering. Wordt afgesloten door een kringspier 🡪 Anus

B4: Leerdoelen

  • Je kunt met de schijf van 5 adviezen voor gezonde voeding geven

  • Je weet wat een gezond gewicht is en welke keuzes daaraan kunnen bijdragen

  • Je kunt enkele mogelijke oorzaken en gevolgen van eetstoornissen noemen en enkele voorbeelden geven

Schijf van 5

Elk vak heeft voordelen voor je gezondheid en levert een belangrijke voedingsstof op

Groen, vooral vitaminen

Elke dag minimaal 250 gram groente en 2 porties fruit

Groente kun je op vele manieren klaarmaken: rauw, koken, stomen, bakken, wokken, grillen, pureren. Zo maak je groente eten nog gevarieerder.

Oranje, vooral koolhydraten

Leveren Energie en veel andere voedingsstoffen (Eiwitten,B-vitamines, Ijzer en Jodium)

Voedingsvezels

Risico verlaagt met 2 opscheplepels volkoren graan producten of 3 volkoren broodjes

Roos, Vooral eiwitten

Vis, Peulvruchten, Vlees en Ei

Vlees en Ei: Veel vitamine B-12 en IJzer

Peulvruchten: Verlagen cholesterol -> Verlaagt kans op hart en vaatziekten

Geel: Vooral vetten

Bouwstof en brandstof

Vitamines: A,D en E

Onverzadigd vet verlaagt kans op hart en vaatziekten

Blauw: Vooral water

Mens bestaat voor ong 60% uit water

Verliezen het door de dag door zweten en plassen

Groene thee: Verlaagt kans op hartaanval en verlaagt bloeddruk

Gezond gewicht

Hoeveelheid energie die je lichaam gebruikt uit voedsel, wordt aangegeven met KiloJoule (KJ)

Hoeveelheid energie in voedsel wordt aangegeven met Kilocalorie (kcal)

1kcal= 4,2 kj

Hoeveelheid energie

Verschilt per persoon

Man of vrouw?

Leeftijd?

Actief of Inactief?

Gewicht

Meestal: Gewicht blijft hetzelfde als de hoeveelheid energie die je opneemt, gelijk is aan de hoeveelheid energie die je gebruikt.

Heeft ook te maken met:

Erfelijke eigenschappen

Stofwisselingsprobleem

Bouw per persoon

Overgewicht

Te veel vet in het lichaam

Gezondheidsrisico's:

  • Hart en vaatziekten (cholesterol)

  • Diabetes type 2 (suikerziekte)

  • Overbelasting gewrichten

Ondergewicht

Te laag lichaamsgewicht → Tekort aan voedingsstoffen

Als reservestoffen op zijn→ afbraak spieren

Kan gevolg zijn van ondervoeding

Risico’s:

Hogere kans botbreuk

Sneller ziek

Lusteloos

BMI

Body mass Index

Wordt gebruikt als een indicator voor gezond gewicht → niet accuraat

Eetstoornissen

Eten wordt bron van spanning, angst of als ontspanner

Oorzaken vaak psychisch

  • Invloeden cultuur of media

  • Nare gebeurtenis in je leven

  • Gevoel van controle willen hebben

  • Faalangst of perfectionisme

  • Slechte zelfbeeld

Anorexia en Boulimia

Anorexia: Extreme manier van afvallen, weigert om voldoende te eten.

Boulimia: heeft last van eetbuien, kotst het eten er daarna uit.

Gebruiken beide vaak laxeermiddelen

Eetbuistoornis

Gebruiken eten vaak als comfort middel

Kan niet stoppen met eten

Leidt vaak tot obesitas

B4: Leerdoelen

  • Je kunt met de schijf van 5 adviezen voor gezonde voeding geven

  • Je weet wat een gezond gewicht is en welke keuzes daaraan kunnen bijdragen

  • Je kunt enkele mogelijke oorzaken en gevolgen van eetstoornissen noemen en enkele voorbeelden geven