2 GL
Voeding en vertering
2 GL
Voeding en vertering
Programma
Intro
Leerdoelen
Start thema 2
Zelfstandig werken
Afsluiting
Afspraken voor in de les
Telefoons in de telefoon tas
Op tafel: boeken, schrift, etui
Bij klasikale momenten: Let op, wees stil
Vragen: Steek je vinger op
Niet eten in de les
B1 Leerdoelen
Je kunt de functies van voedingstoffen en voedingsvezel in voedingsmiddelen noemen
Je kunt zeg groepen voedingsstoffen noemen met hun functies en kenmerken
Je kunt essentiële en niet-essentiële voedingstoffen onderscheiden
Voedingsstoffen
Stoffen die je lichaam nodig heeft voor groei, herstel en energie
Kunnen 4 functies hebben
Brandstoffen
Bouwstoffen
Reservestoffen
Beschermende stoffen
Functies voedingstoffen
Brandstoffen
Leveren energie (voor de verbranding)
Helpen bij het op peil houden van je lichaamstemperatuur
Belangrijk bij groei ontwikkeling en herstel
Bouwstoffen
Nodig voor groei en ontwikkeling
Herstel bij verwondingen en beschadigingen
Lichaam kan hiermee nieuwe cellen en weefsels maken
Voedingsmiddelen
Alles wat we eten en drinken
Plantaardig = Afkomstig van planten
Dierlijk: afkomstig van dieren
Essentieel vs niet essientieel
Voor alle processen in je lichaam zijn er (ong 50) voedingsstoffen nodig
Stoffen die je lichaam zelf niet kan maken => onmisbaar
Oftewel : ze zijn essentieel voor je lichaam
Sommige stoffen (12) kan je lichaam zelf maken m.b.v eiwitten
Als ze niet voorkomen in je voedsel maakt je lever ze zelf
Ze zijn dus niet essentieel
VWO
Functies voedingstoffen
Reserve stoffen
Worden opgeslagen in je lichaam (vaak in de vorm van vet)
Kunnen worden gebruikt als bouwstoffen of brandstoffen
Beschermende stoffen
Hebben een beschermende functie
Helpen bij het opbouwen van een weerstand tegen ziekten bijvoorbeeld
Kopi luwakDierlijke koffie
Bessen worden gegeten door de civetkat
Enzymen in hun spijsverteringsstelsel veranderen eiwit structuur van de koffie bonen
Zorgen voor een bijzondere smaak
Dure koffie
Basisstof 2
In het verteringsstelsel worden stoffen opgenomen in het bloed
Deze moeten vaak eerst verteerd worden
Gebeurt in 2 stappen
Voedsel klein maken door kauwen (Mechanische vertering)
Voedingstoffen omzetten m.b.v. verteringssappen (chemische vertering)
De producten die verteerd worden heten verteringsproducten
Mechanische vertering
In de mond
Met hoek en snij tanden bijt je stukken van het voedsel af
Met je kiezen vermaal je het voedsel
Zorgt voor Oppervlakte vergroting
Chemische vertering (Verteringssappen)
Gebeurt door de verteringsklieren
Bij de mens:
Speekselklieren
maagsapklieren
lever
alvleesklier
darmsap klier
Veel sappen bevatten enzymen -> stoffen die reacties sneller laten verlopen
Breken grote moleculen af tot kleine
Kenmerken van enzymen
Ze werken maar met één soort voedingsstof
Ze kunnen opnieuw gebruikt worden
Ze werken het beste bij een bepaalde temperatuur
Ze werken het best bij een bepaalde zuurgraad.
Werken met sleutel-slot principe
Welke is een verteringsklier?
Darmperistaltiek
Afwisselend samen trekken van de lengte en kringspieren in het gehele darmkanaal
Zorgt ervoor dat voedselbrij continu in beweging blijft
B3 :Organen van Vertering
In de mond: Oppervlakte vergroting en vertering van zetmeel
Verteringssap: Speeksel (Water, slijm en een enzym)
Met tong voedsel naar keel om zo naar slokdarm te gaan
Mond, keel, slokdarm
Peristaltische bewegingen!!
Maag
Constant in beweging 🡪 Voedselbrij goed gemengd
Verteringssap: Maagsap (water, zoutzuur en een enzym)
Zoutzuur: Doodt eventuele schadelijke bacterien
Vertering van Eiwitten
Maagportier zorgt ervoor dat er niet teveel voedsel tegelijkertijd door gaat
Vraag: Waarom maakt maagzuur niet alle bacterieën dood?
Sommige bactiereën (bv. Salmonella) ”verstoppen” tussen de eiwitten van het voedsel.
Gebruiken het voedsel als een “Buffer” om de extreme omgeving te overleven 🡪 Komen toch bij de darmen aan 🡪 Salmonella infectie 🡪 Heel veel buikpijn…
Belangrijk om eten op juiste tempratuur voor te bereiden..
Filmpje met uitleg
12-vingerige darm
Verteringssappen: Alvleessap
Verteringsproducten: Eiwitten, Koolhydraten en Vetten
Afvoerbuizen van lever en alvleesklier sluiten hier bij aan.
Lever: Produceert Gal
Gal
Wordt gemaakt in de lever
Opgeslagen in de Galblaas
De galblaas maakt dus GEEN gal!!!!
Functie:Emulgeert vetten
Dunne darm
Ongeveer 8 meter lang
Sterk geplooid en dun🡪 Hier gebeurt de opname van stoffen!
Verteringssap: darmsap
Verteringsproducten: Koolhydraten en vetten
Dikke darm, Blinde darm en endeldarm
Dikke darm zorgt ervoor dat al het water uit het voedsel wordt gehaald
Vertering van Cellulose: Koolhydraat afkomstig van plantencellen
Blinde darm (Wormvormig aanhangsel): Geen specifieke functie in de vertering
Endeldarm: Laatste stap van vertering. Wordt afgesloten door een kringspier 🡪 Anus
B4: Leerdoelen
Je kunt met de schijf van 5 adviezen voor gezonde voeding geven
Je weet wat een gezond gewicht is en welke keuzes daaraan kunnen bijdragen
Je kunt enkele mogelijke oorzaken en gevolgen van eetstoornissen noemen en enkele voorbeelden geven
Schijf van 5
Elk vak heeft voordelen voor je gezondheid en levert een belangrijke voedingsstof op
Groen, vooral vitaminen
Elke dag minimaal 250 gram groente en 2 porties fruit
Groente kun je op vele manieren klaarmaken: rauw, koken, stomen, bakken, wokken, grillen, pureren. Zo maak je groente eten nog gevarieerder.
Oranje, vooral koolhydraten
Leveren Energie en veel andere voedingsstoffen (Eiwitten,B-vitamines, Ijzer en Jodium)
Voedingsvezels
Risico verlaagt met 2 opscheplepels volkoren graan producten of 3 volkoren broodjes
Roos, Vooral eiwitten
Vis, Peulvruchten, Vlees en Ei
Vlees en Ei: Veel vitamine B-12 en IJzer
Peulvruchten: Verlagen cholesterol -> Verlaagt kans op hart en vaatziekten
Geel: Vooral vetten
Bouwstof en brandstof
Vitamines: A,D en E
Onverzadigd vet verlaagt kans op hart en vaatziekten
Blauw: Vooral water
Mens bestaat voor ong 60% uit water
Verliezen het door de dag door zweten en plassen
Groene thee: Verlaagt kans op hartaanval en verlaagt bloeddruk
Gezond gewicht
Hoeveelheid energie die je lichaam gebruikt uit voedsel, wordt aangegeven met KiloJoule (KJ)
Hoeveelheid energie in voedsel wordt aangegeven met Kilocalorie (kcal)
1kcal= 4,2 kj
Hoeveelheid energie
Verschilt per persoon
Man of vrouw?
Leeftijd?
Actief of Inactief?
Gewicht
Meestal: Gewicht blijft hetzelfde als de hoeveelheid energie die je opneemt, gelijk is aan de hoeveelheid energie die je gebruikt.
Heeft ook te maken met:
Erfelijke eigenschappen
Stofwisselingsprobleem
Bouw per persoon
Overgewicht
Te veel vet in het lichaam
Gezondheidsrisico's:
Hart en vaatziekten (cholesterol)
Diabetes type 2 (suikerziekte)
Overbelasting gewrichten
Ondergewicht
Te laag lichaamsgewicht → Tekort aan voedingsstoffen
Als reservestoffen op zijn→ afbraak spieren
Kan gevolg zijn van ondervoeding
Risico’s:
Hogere kans botbreuk
Sneller ziek
Lusteloos
BMI
Body mass Index
Wordt gebruikt als een indicator voor gezond gewicht → niet accuraat
Eetstoornissen
Eten wordt bron van spanning, angst of als ontspanner
Oorzaken vaak psychisch
Invloeden cultuur of media
Nare gebeurtenis in je leven
Gevoel van controle willen hebben
Faalangst of perfectionisme
Slechte zelfbeeld
Anorexia en Boulimia
Anorexia: Extreme manier van afvallen, weigert om voldoende te eten.
Boulimia: heeft last van eetbuien, kotst het eten er daarna uit.
Gebruiken beide vaak laxeermiddelen
Eetbuistoornis
Gebruiken eten vaak als comfort middel
Kan niet stoppen met eten
Leidt vaak tot obesitas
B4: Leerdoelen
Je kunt met de schijf van 5 adviezen voor gezonde voeding geven
Je weet wat een gezond gewicht is en welke keuzes daaraan kunnen bijdragen
Je kunt enkele mogelijke oorzaken en gevolgen van eetstoornissen noemen en enkele voorbeelden geven