Orkanen en tornado's in de VS (Aardrijkskunde vmbo), les 1: Uitleg

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Orkanen en tornado's in de VS

Examenstof aardrijkskunde vmbo GL/TL (verrijkingsstof): orkanen en tornado's in de Verenigde Staten, de oorzaken, de gevolgen en hazard management

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolvmbo g, tLeerjaar 3,4

In deze les zitten 23 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Uitlegles over orkanen en tornado's in de VS: de kenmerken, waarom ze zo vaak voorkomen, de gevolgen voor wonen, werken en verkeer, hazard management en risicoperceptie. Verrijkingsstof voor GL/TL.

Onderdelen in deze les

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Orkanen en tornado's in de VS

Examenstof aardrijkskunde vmbo GL/TL (verrijkingsstof): orkanen en tornado's in de Verenigde Staten, de oorzaken, de gevolgen en hazard management

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: AK/V/1 eindterm 22.1 tot en met 22.4 (verrijkingsstof, alleen GL/TL). Image credit: Morgan Schneider, NOAA / Wikimedia Commons, publiek domein

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Wat ga je kunnen?

Ik kan uitleggen waarom orkanen en tornado's in de VS veel voorkomen, wat de gevolgen zijn en welke maatregelen mensen nemen.

Deze slide heeft geen instructies

Aan welke woorden denk je bij orkanen en tornado's?

Verwachte woorden: wind, Katrina, New Orleans, Florida, Golf van Mexico, overstroming, schuilkelder, storm. Dit onderwerp is verrijkingsstof en geldt alleen voor GL/TL: voor BB en KB hoort het niet bij het examen. Sorteer de woorden daarna in twee kolommen: orkaan en tornado.

Orkaan Katrina boven de Golf van Mexico, satellietbeeld van 28 augustus 2005

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Tropische orkaan (hurricane)

  • Een tropische orkaan is een enorme, draaiende storm. In de VS heet hij hurricane.

  • Hij draait om een rustig midden: het oog. Rondom zit de wolkenspiraal met de zwaarste wind.

  • Een orkaan is honderden kilometers breed en trekt dagenlang over zee voor hij de kust bereikt.

  • Vanaf 119 km/u heet een storm een orkaan. De sterkte loopt van categorie 1 tot en met 5.

Katrina op 28 augustus 2005, een dag voor de landing. De schaal heet Saffir-Simpson: categorie 1 is 119 tot 153 km/u, categorie 5 is 252 km/u of meer. Leerlingen hoeven de grenzen niet uit het hoofd te kennen, wel dat er vijf categorieën zijn. Verwachte fout: denken dat het oog het gevaarlijkste deel is. In het oog is het vrij windstil, direct eromheen staat de zwaarste wind. Image credit: Jeff Schmaltz, MODIS Rapid Response Team, NASA / Wikimedia Commons, publiek domein

Tornado bij Farnam, Nebraska, op de Great Plains, 2019

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Tornado

  • Een tornado is een smalle, draaiende luchtkolom (slurf) onder een onweerswolk.

  • Hij ontstaat boven land, niet boven zee. Hij is maar enkele honderden meters tot ruim een kilometer breed.

  • Hij duurt kort: minuten tot hooguit een uur. De wind kan op een kleine plek toch extreem hard zijn.

  • Tornado's meten we met de EF-schaal (Enhanced Fujita), van EF0 tot EF5.

De EF-schaal rangschikt tornado's op basis van de schade die ze aanrichten: EF0 is licht, EF5 het zwaarst, met windsnelheden boven 320 km/u (200 mph). De Joplin-tornado van 2011 was EF5. Verwachte fout: denken dat een tornado net zo groot is als een orkaan. Een tornado is veel kleiner en korter. Image credit: Morgan Schneider, NOAA / Wikimedia Commons, publiek domein

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Orkaan en tornado vergeleken

  • Omvang: een orkaan is honderden kilometers breed, een tornado hooguit ruim een kilometer.

  • Duur: een orkaan trekt dagenlang, een tornado maar kort.

  • Plaats: een orkaan ontstaat boven warm zeewater, een tornado boven land onder een onweerswolk.

  • Schaal: orkaan categorie 1 tot 5, tornado EF0 tot EF5.

  • Waarschuwing: een orkaan zie je dagen van tevoren aankomen, een tornado vaak maar kort van tevoren.

Eindterm 22.1: de kenmerken windsnelheid, omvang en duur. De Joplin-tornado had een piekbreedte van bijna 1,6 km en stond 38 minuten op de grond (Wikipedia). Verwachte fout: orkaan en tornado door elkaar halen bij omvang en duur.

Wat is een kenmerk van een tropische orkaan?

A

Hij ontstaat boven land

B

Hij duurt maar enkele minuten

C

Hij heeft een smalle slurf

D

Hij is honderden kilometers breed

Goed: een orkaan is groot en trekt dagenlang. De drie fouten horen bij een tornado. Verwachte fout: de tornado-kenmerken kiezen.

Vul in

Een tornado ontstaat boven land en wordt gemeten met de EF-schaal. Een orkaan draait om een rustig midden, het oog.

land
EF-schaal
zee
Richterschaal
kustlijn

Tornado boven land, orkaan boven zee. De EF-schaal is voor tornado's. Verwachte fout: Richterschaal, dat is voor aardbevingen.

De banen van alle Atlantische orkanen vanaf 1851, op een kaart van de Atlantische Oceaan

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Orkanen: warm zeewater

  • Orkanen ontstaan boven warm zeewater in de tropen. Warm water levert de energie.

  • Ze trekken vanuit de Atlantische Oceaan naar het westen, richting de Caraïben en de Golf van Mexico.

  • Daarom worden de zuidoostkust en de Golfkust het vaakst getroffen: Florida, Louisiana en Texas.

  • Boven land verliezen ze kracht, omdat het warme water ontbreekt.

De kaart toont alle Atlantische orkaanbanen sinds 1851: de banen liggen het dichtst in de tropische Atlantische Oceaan, de Caribische Zee en de Golf van Mexico. Meestal trekken ze eerst naar het westen en buigen daarna naar het noorden en noordoosten (National Hurricane Center). Banen analyseren is een examenvaardigheid. Verwachte fout: denken dat orkanen boven land ontstaan of sterker worden. Image credit: Nilfanion / Wikimedia Commons, publiek domein

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Het orkaanseizoen

  • Het orkaanseizoen in de Atlantische Oceaan loopt van 1 juni tot en met 30 november.

  • De piek ligt rond 10 september.

  • Een gemiddeld seizoen heeft ongeveer 14 benoemde stormen, waarvan ongeveer 7 een orkaan worden.

  • Elke storm krijgt een naam, zoals Katrina.

Bron: National Hurricane Center, gemiddelde 1991-2020: 14 benoemde stormen, 7 orkanen en 3 zware orkanen. Verwachte fout: denken dat er het hele jaar orkanen zijn.

Tornado bij Farnam, Nebraska, op de Great Plains, 2019

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Tornado's: botsende lucht

  • Op de Great Plains ligt geen gebergte van west naar oost: lucht kan vrij stromen.

  • Warme, vochtige lucht uit de Golf van Mexico stroomt naar het noorden.

  • Koude, droge lucht uit Canada en van de Rocky Mountains stroomt naar het zuiden.

  • Waar de luchtsoorten botsen ontstaan zware onweersbuien en daaruit tornado's.

Verklaring voor eindterm 22.2: luchtsoorten botsen boven de vlakte. De regio met de meeste tornado's heet Tornado Alley (de term hoeft niet bekend te zijn, de verklaring wel). Verwachte fout: de Golf van Mexico noemen als bron van koude lucht. Image credit: Morgan Schneider, NOAA / Wikimedia Commons, publiek domein

Waarom komen orkanen vooral in het zuidoosten van de VS aan land?

A

Ze ontstaan boven de koude Rocky Mountains

B

Ze ontstaan boven warm water in de Atlantische Oceaan

C

Ze ontstaan door botsende lucht boven de Great Plains

D

De Appalachen sturen ze naar het zuidoosten

Goed: orkanen ontstaan boven warm water en trekken naar de kust. De Great Plains horen bij de tornado's. Verwachte fout: orkanen en tornado's door elkaar halen.

Zet op volgorde: hoe ontstaat een tornado?

1

Warme, vochtige lucht stroomt uit de Golf naar het noorden

2

De luchtsoorten botsen boven de Great Plains

3

Er ontstaat een zware onweersbui

4

Koude, droge lucht komt uit Canada naar het zuiden

5

Onder de bui draait een slurf: een tornado

De redenering voor een verklaarvraag: eerst de twee luchtsoorten, dan de botsing, dan de bui en de tornado. Verwachte fout: de botsing te vroeg zetten.

Overstroomd huis in New Orleans na orkaan Katrina, september 2005

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Gevolgen van een orkaan: Katrina

  • Orkaan Katrina raakte op 29 augustus 2005 Louisiana, met categorie 3 en 201 km/u.

  • Dijken braken door en ongeveer 80 procent van New Orleans kwam onder water.

  • Wonen: huizen onbewoonbaar. Werken: bedrijven dicht. Verkeer: wegen onbruikbaar.

  • Er kwamen 1.392 mensen om. De schade was ongeveer 125 miljard dollar.

Bron: Wikipedia (Hurricane Katrina) met cijfers van het National Hurricane Center: 1.392 doden (update 2023), schade 125 miljard dollar in dollars van 2005, meer dan 50 dijkdoorbraken. De schade kwam dus door wind, maar vooral door water. Verwachte fout: denken dat alleen de wind de schade veroorzaakte. Image credit: US Geological Survey / Wikimedia Commons, publiek domein

Schade na de tornado in Joplin, Missouri, 2011

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Gevolgen van een tornado: Joplin

  • Op 22 mei 2011 trok een EF5-tornado door Joplin (Missouri), bijna 1,6 km breed.

  • Een korte maar zware klap: 158 mensen kwamen om en ongeveer een kwart van de stad werd verwoest.

  • Wonen: duizenden huizen verwoest. Werken: bedrijven beschadigd. Verkeer: wegen vol puin.

  • Schade: ongeveer 2,8 miljard dollar, de duurste tornado ooit in de VS.

Bron: Wikipedia (2011 Joplin tornado): 158 directe doden, piekbreedte bijna 1,6 km, 38 minuten op de grond, schade 2,8 miljard dollar, volgens FEMA 4.380 woningen verwoest. Vergelijk met Katrina: de schade is lokaal, maar daar heel zwaar. Verwachte fout: denken dat een tornado weinig schade geeft omdat hij smal is. Image credit: Kansas City District, US Army Corps of Engineers / Wikimedia Commons, publiek domein

Een tornadoschuilkelder in de tuin, Tecumseh, Oklahoma, mei 2010

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Hazard management en risicoperceptie

  • Hazard management: gevolgen voorkomen of verzachten en de samenleving voorbereiden of aanpassen.

  • Voorbeelden: dijken, evacuatie, waarschuwingen (tornado watch en warning) en schuilkelders.

  • Risicoperceptie is hoe gevaarlijk mensen een risico vinden. Dat verschilt per persoon.

  • Wie het risico laag inschat, evacueert minder snel.

Eindterm 22.4. Een tornado watch betekent: tornado's zijn mogelijk, wees voorbereid. Een tornado warning betekent: er is een tornado gezien of op de radar, ga nu naar een veilige plek (binnenkamer op de laagste verdieping, weg van ramen), bron National Weather Service. Beoordeel maatregelen met voor- en nadelen vanuit dimensies (natuurlijk, sociaal-economisch, politiek, cultureel). Verwachte fout: denken dat risicoperceptie het werkelijke risico is. Het is de inschatting. Image credit: Win Henderson, FEMA / Wikimedia Commons, publiek domein

Video: Aardrijkskunde 4 mavo, Examentraining Orkanen en tornado's (Aardrijkskunde van mevrouw de Roo). Bekijk de video eerst zelf en kies een fragment van enkele minuten. Kijkvraag: noem een verschil tussen een orkaan en een tornado en een maatregel die je in de video hoort.

Wat is risicoperceptie?

A

De kans dat een orkaan aan land komt

B

De schade die een orkaan veroorzaakt

C

Hoe gevaarlijk mensen een risico inschatten

D

Een plan om een stad te evacueren

Goed: risicoperceptie is de eigen inschatting. De andere opties zijn kans, schade en een maatregel. Verwachte fout: de werkelijke kans kiezen.

Noem een maatregel tegen een tornado en een tegen een orkaan.

Goed antwoord: tegen een tornado bijvoorbeeld een schuilkelder of een waarschuwing; tegen een orkaan bijvoorbeeld evacuatie of een dijk. Verwachte fout: maar één van de twee noemen.

Wat vond je het lastigst?

1

Kenmerken van orkanen en tornado's

2

Waarom ze zo vaak in de VS voorkomen

3

Gevolgen voor wonen, werken en verkeer

4

Hazard management en risicoperceptie

Gebruik de uitslag voor de start van les 2. Daar komen alle vier terug.

Orkanen en tornado's: waarom op andere plekken?

Goed antwoord: orkanen ontstaan boven warm zeewater en treffen het zuidoosten en de Golfkust; tornado's ontstaan boven land op de Great Plains doordat warme vochtige lucht botst met koude droge lucht. Verwachte fout: alleen zeggen dat het door het weer komt.

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Begrippen (1/2)

  • hurricane: tropische orkaan in de VS, vanaf 119 km/u

  • tropische orkaan: draaiende storm boven warm zeewater met een oog

  • tornado: smalle draaiende luchtkolom onder een onweerswolk, boven land

  • Golf van Mexico: bron van warme, vochtige lucht en van orkanen die het zuidoosten treffen

  • Great Plains: vlakte in het midden van de VS waar warme en koude lucht botsen

Deze slide heeft geen instructies

EXTREEM WEER · ORKANEN, TORNADO'S

Begrippen (2/2)

  • hazard management: gevolgen voorkomen of verzachten en de samenleving voorbereiden of aanpassen

  • risicoperceptie: hoe gevaarlijk mensen een risico inschatten

  • evacuatie: mensen verlaten een gebied voordat de orkaan komt

Deze slide heeft geen instructies