Een sterk betoog opbouwen

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Een sterk betoog opbouwen

Lesdoel

Ik kan de argumentatiestructuur van een betoog herkennen en zelf een betoog opbouwen met een duidelijke inleiding, middenstuk en slot, waarbij ik passende signaalwoorden en het AUB-model gebruik.

Welk woord past voor jou bij een sterk betoog?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen over overtuigen, standpunt, argumenten en structuur.

Wat is een betoog?

Een betoog is een tekst waarin je een lezer probeert te overtuigen van jouw standpunt.

Daarvoor gebruik je niet alleen een mening, maar ook argumenten, uitleg en voorbeelden. Een goed betoog heeft een duidelijke opbouw, zodat de lezer je redenering makkelijk kan volgen.

Benadruk het verschil tussen alleen een mening geven en een betoog schrijven: in een betoog moet de mening worden onderbouwd.

De opbouw van een betoog

• Inleiding: trekt de aandacht en introduceert het onderwerp. Aan het einde van de inleiding volgt je standpunt (eenduidig!)

• Middenstuk: bevat argumenten, tegenargument en weerlegging

• Slot: trekt een conclusie en eindigt overtuigend

Deze drie delen zorgen samen voor een logische argumentatiestructuur.

De functie van de inleiding

• wekt interesse

• maakt duidelijk waar de tekst over gaat

• bereidt de lezer voor op het standpunt

De inleiding hoeft nog niet alles uit te leggen, maar moet wel nieuwsgierig maken.

Manieren om te openen

Onderwerp introduceren

• een korte uitleg van het onderwerp

• waarom het onderwerp belangrijk is

• een overgang naar het standpunt

Aandacht trekken

• een anekdote

• een actualiteit

• een persoonlijke gebeurtenis

Maak duidelijk dat de opening moet passen bij onderwerp en publiek. Een opvallende opening werkt alleen als die ook echt naar het onderwerp leidt.

Welk onderdeel hoort bij de inleiding van een betoog?

A

weerlegging

B

anekdote

C

samenvatting

D

hoofdargument

De inleiding trekt aandacht, bijvoorbeeld met een anekdote, actualiteit of persoonlijke gebeurtenis. De andere opties horen eerder bij middenstuk of slot.

De start van een betoog

Een goede inleiding wekt interesse en maakt duidelijk waar de tekst over gaat. Je kunt openen met een actualiteit of een persoonlijke gebeurtenis. Daarna maak je een overgang naar het standpunt van je betoog.

inleiding

actualiteit

standpunt

slot

voorbeeld

tegenargument

weerlegging

Controleer of leerlingen zien dat de inleiding nog niet alles uitlegt, maar wel naar het standpunt toewerkt.

Het middenstuk: de kern

In het middenstuk werk je je overtuiging uit.

Een duidelijke basisstructuur is:

• standpunt

• twee argumenten

• tegenargument

• weerlegging

Zo laat je zien dat je niet alleen jouw mening geeft, maar ook andere kanten van het onderwerp meeneemt.

Standpunt en argumenten

• Het standpunt zegt duidelijk wat jij vindt.

• De argumenten leggen uit waarom dat standpunt klopt.

• Goede argumenten zijn relevant en passen direct bij het onderwerp.

Voorbeeld:

Standpunt: Mobiele telefoons moeten verboden worden in de les.

Argumenten: Ze leiden af en verstoren de concentratie.

Gebruik eventueel een tweede kort voorbeeld als de klas het eerste onderwerp al te vaak heeft gezien, maar houd dezelfde structuur aan.

Tegenargument en weerlegging

• Tegenargument: een bezwaar tegen jouw standpunt

• Weerlegging: jouw reactie daarop

Voorbeeld:

Sommigen vinden telefoons handig voor schoolwerk.

Toch weegt de afleiding in de les zwaarder.

Benadruk dat een weerlegging niet alleen 'ik ben het er niet mee eens' is, maar een onderbouwde reactie op het bezwaar.

Signaalwoorden in het middenstuk

Signaalwoorden maken verbanden en volgorde zichtbaar.

• opsomming: ten eerste, daarnaast, bovendien

• tegenstelling: maar, toch, aan de andere kant

• oorzaak of gevolg: daardoor, daarom

• voorbeeld: bijvoorbeeld

Daardoor leest een betoog duidelijker en logischer.

Wijs erop dat signaalwoorden niet willekeurig gekozen worden: ze moeten passen bij het verband dat de schrijver wil laten zien.

Het AUB-model

Het AUB-model helpt om een argument sterk uit te werken:

• A = argumentatie

• U = uitleg

• B = (bij)voorbeeld

Met dit model blijft een argument niet oppervlakkig, maar krijgt het meer overtuigingskracht.

AUB uitgewerkt

Argumentatie

Je noemt het argument.

Uitleg

Je legt uit waarom dit argument jouw standpunt ondersteunt.

Stap 3

Stap 1 en 2

(Bij)voorbeeld

Je geeft een concreet voorbeeld dat jouw uitleg verduidelijkt of bewijst.

Laat zien dat veel leerlingen wel een argument noemen, maar de uitleg of het voorbeeld overslaan. Het AUB-model voorkomt dat.

Voorbeeld van het AUB-model

Standpunt: Mobiele telefoons moeten verboden worden in de les.

Argumentatie: Telefoons leiden leerlingen af.

Uitleg: Daardoor letten zij minder goed op tijdens de uitleg.

(Bij)voorbeeld: Een melding of bericht haalt de aandacht meteen weg van de docent.

Wat is de juiste volgorde in het middenstuk?

A

standpunt, slot, voorbeeld

B

argument, standpunt, inleiding

C

standpunt, argumenten, weerlegging

D

tegenargument, anekdote, slot

Het middenstuk bouwt de overtuiging op vanuit standpunt en argumenten, met ook tegenargument en weerlegging.

Middenstuk en AUB

In het middenstuk noem je eerst je standpunt en daarna je argumenten. Met het AUB-model werk je een argument uit met uitleg en een concreet voorbeeld. Zo wordt je redenering sterker en duidelijker.

standpunt

uitleg

voorbeeld

inleiding

slotzin

tegenargument

signaalwoord

Laat leerlingen benoemen dat alleen een argument noemen vaak te oppervlakkig is zonder uitleg en voorbeeld.

Bedenk één argument met uitleg bij het telefoonvoorbeeld.

Verwachte elementen: een passend standpunt, één argument, uitleg waarom het argument het standpunt ondersteunt, en liefst een concreet voorbeeld volgens AUB. Bespreek klassikaal enkele antwoorden.

De functie van het slot

Het slot rondt het betoog af en laat de lezer achter met een duidelijke conclusie.

In een sterk slot:

• gebruik je een signaalwoord, zoals kortom

• herhaal je het standpunt

• noem je de belangrijkste argumenten nog eens kort

Een overtuigend slot schrijven

• benoem ook kort het tegenargument met weerlegging

• eindig met een pakkende slotzin

• voeg geen nieuwe hoofdargumenten meer toe

Een slot moet afronden, niet opnieuw beginnen.

Leg uit dat nieuwe informatie in het slot de structuur verzwakt, omdat de lezer geen tijd meer krijgt om die uitwerking te volgen.

Van begin tot eind

Een goed betoog volgt een herkenbare lijn:

Inleiding → aandacht trekken en onderwerp openen

Middenstuk → standpunt, argumenten, tegenargument, weerlegging

Slot → samenvatten en overtuigend afsluiten

Met signaalwoorden en het AUB-model wordt die lijn nog sterker.

Deze slide verbindt alle onderdelen terug aan het lesdoel: herkennen én zelf opbouwen.

Wat doe je beter wel in het slot van een betoog?

A

nieuw argument geven

B

onderwerp openen

C

standpunt herhalen

D

voorbeeld uitwerken

In het slot rond je af: signaalwoord gebruiken, standpunt herhalen, belangrijkste argumenten kort noemen en overtuigend afsluiten.

Het slot afronden

In een sterk slot gebruik je een signaalwoord zoals kortom. Je herhaalt je standpunt en de belangrijkste argumenten. Je voegt geen nieuwe hoofdargumenten meer toe.

slot

kortom

argumenten

middenstuk

toch

voorbeelden

anekdote

Benadruk dat afronden iets anders is dan opnieuw beginnen.

Wat uit deze les ga jij straks gebruiken in je eigen betoog?

Bespreek welke onderdelen leerlingen echt begrijpen en waar nog verwarring zit, bijvoorbeeld bij tegenargument/weerlegging of AUB.

Welk onderdeel van een betoog vind jij nog het lastigst?

Gebruik dit als korte formatieve evaluatie van de les. Vraag eventueel door naar een concreet voorbeeld of onderdeel.

Begrippen

betoog - tekst waarin de schrijver de lezer probeert te overtuigen

standpunt - wat de schrijver vindt of wil verdedigen

argument - reden waarom een standpunt klopt

tegenargument - bezwaar tegen het standpunt

weerlegging - reactie waarmee een tegenargument wordt ontkracht

signaalwoord - woord dat verband of volgorde aangeeft

AUB-model - manier om een argument uit te werken met argumentatie, uitleg en (bij)voorbeeld