Hoofdstuk 8
Eten bereiden en serveren
NIV 2 HZW
Hoofdstuk 8
Eten bereiden en serveren
NIV 2 HZW
Doelstellingen
Je weet:
wat gezonde voeding is;
wat diëten zijn;
een gezond lichaamsgewicht;
voeding per doelgroep;
ondersteunen bij een maaltijd bereiden;
voeding hygiënisch en veilig bereiden;
hulpmiddelen bij de ondersteuning van voeding.
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Startopdracht
Iedereen heeft eigen voedingsgewoonten. Denk bijvoorbeeld aan wat je eet
of wanneer je iets eet of drinkt.
a. Welke gewoonten heb jij? Noteer er drie.
1.
2.
3.
b. Bespreek de gewoonten in de klas.
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Gezonde voeding
Gezond eten is goed voor je lichamelijke en geestelijke gezondheid
minder kans op ziekten
meer energie
gezond gewicht
Volwaardige voeding is zo min mogelijk bewerkt. Je wilt zo vers mogelijk eten.
Hoofdstuk 8: Eten bereiden en serveren
Voedingsstoffen
Dit zijn de bruikbare bestandsdelen in voedsel.
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Ongezonde voedingsstoffen
Voorbeelden hiervan zijn suiker, zout en vet. Er zijn twee soorten vet:
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Schijf van vijf
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Schijf van vijf
Dit is een voorlichtingsmodel over gezond eten. Als je uit alle vlakken eet, krijg je voldoende voedingsstoffen binnen.
Eet gevarieerd
2 stuks fruit
250 gram groente
Drink 1,5 tot 2 liter water
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Duurzaam voedsel
Peulvruchten, noten of ei i.p.v. vlees of vis
Seizoen producten
Lokale producten
Verspil zo min mogelijk
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Gezonde voeding is goed voor lichaam en geest
Verzadigd vet is gezond
2 stuks fruit per dag is voldoende
Snoepen is gezond
Voedingsleer en diëten
Dit is per persoon heel verschillend. Een dieet is een aanpassing in het voedingspatroon om medische reden.
Reden voor het volgen van een dieet:
Gewicht verliezen of aankomen
Gezondheidsproblemen
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Soorten diëten
Natriumbeperkt dieet: zoutarm, voor mensen met een hoge bloeddruk of
hart- of nierproblemen.
Lactosebeperkt dieet: weinig of geen lactose, voor mensen met een lactose intolerantie.
Energiebeperkt dieet: weinig/minder calorieën, voor mensen die willen afvallen.
Energie- en eiwitverrijkt dieet: meer calorieën en eiwitten, voor mensen met ondergewicht, mensen die langdurig ziek zijn, een zware operatie moeten ondergaan of mensen die willen aankomen.
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Voedingsvoorschriften
Sommige mensen met aandoeningen of ziekten krijgen een dieet. Voedingsstoffen worden dan verminderd of zelfs weggelaten.
Mensen met de volgende ziekten hebben hier vaak mee te maken:
Suikerziekte / diabetes
Hart- en vaatziekten
Nierschade
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Lichaamsgewicht
BMI staat voor Body Mass Index en laat zien of je gewicht in verhouding is tot je lengte. Ook wordt buikomvang vaak gemeten of de vetverdeling in het lichaam.
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Goede BMI is tussen de 18,5 en 25
BMI berekenen:
Lengte in meter x 2
Gewicht delen door de uitkomst daarvan
Gewicht en energie
Noteer het gewicht in het ondersteuningsplan, zo kun je het gewicht vergelijken. Let op: weeg op hetzelfde moment in de ochtend, met dezelfde weegschaal.
Probeer binnen te krijgen wat je op een dag verbruikt.
Als je meer energie binnenkrijgt, kan er overgewicht ontstaan. Je weegt dan meer dan goed is voor je lichaam.
Bij een hoger BMI dan 30 spreken we over obesitas, zwaarlijvigheid.
Je hebt dan verhoogde kans op hart- en vaatziekten en sommige vormen van kanker.
In Nederland wordt er veel preventie ingezet om dit te voorkomen.
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Ondergewicht
Dit kun je ook berekenen met BMI.
Te kort aan voedingsstoffen kan leiden tot ondervoeding.
Oorzaken hiervan:
onderliggende ziekte
geen zin in eten/drinken
afnemende zelfstandigheid
gebit- of mondproblemen
slikproblemen
Smaak problemen
eenzaamheid
medicatiegebruik
Er zijn speciale energieverrijkte drankjes
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Eten en drinken
Let op de volgende aandachtspunten bij helpen met eten:
Was je eigen handen.
Zorgvrager wast zijn handen.
Bescherm de kleding.
Zet de zorgvrager rechtop.
Laat de zorgvrager eventueel bidden.
Ga erbij zitten en houd oogcontact.
Bied aangepaste hulpmiddelen aan.
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Een dieet kan helpen om aan te komen
Tijdens het eten neem je alles over van de zorgvrager
Eenzaamheid kan een oorzaak zijn van ondervoeding
Je weegt een zorgvrager dagelijks
Per doelgroep
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Eetlust stimuleren
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Klachten bij ouderen
Ouderen kunnen last hebben van klachten in hun gewrichten of slikproblemen. Je zorgt ervoor dat je tijd hebt en de omgeving prikkelarm is.
Bij slikproblemen kun je het volgende doen:
Verdikkingsmiddel gebruiken
Vermijden van zoete voeding en melkproducten
Juist wel yoghurt en andere lichtzure producten
Controleer de wangzakken
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Bereiden van een maaltijd
In kleinere instellingen kun je meehelpen bij het bereiden van maaltijden. Je zorgt voor gezonde keuzes en laat de zorgvrager zo veel mogelijk zelf doen.
Je volgt het stappenplan en eventueel een recept. Let goed op hygiëne in de keuken!
Zorg voor een goede presentatie en prettige sfeer aan tafel.
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Hygiënisch en veilig bereiden van voeding
Je wilt geen bacteriën of andere ziekteverwekkers die het eten besmetten.
Daarom houden bedrijven zich aan de regels van HACCP. Veel bedrijven gebruiken protocollen om er zeker van te zijn dat de regels worden nageleefd.
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Persoonlijke hygiëne in de keuken
Was je handen.
Draag schone kleding.
Zorg voor kortgeknipte nagels.
Draag geen sieraden of piercings.
Draag lange haren vast.
Voorkom hoesten of niezen boven voedsel.
Verzorg wondjes met gekleurde en waterafstotende pleisters.
Hoofdstuk 9: Ondersteuning bij voeding
Kopen
Wassen
Scheiden
Verhitten
Koelen
Hygiëne in de keuken
Bij het bereiden van eten let je op hygiëne. Zo voorkom je dat bacteriën het eten besmetten. Ook voorkom je kruisbesmetting.
Draag geen sieraden of piercings.
Zorg voor kortgeknipte nagels.
Draag schone kleding en een hoofddeksel
Zorg voor verzorgde en vastgebonden haren.
Voorkom hoesten en niezen boven voedsel.
Draag speciale pleisters op wondjes.
Soorten buffetten
Hoofdstuk 8: Eten bereiden en serveren
Hulpmiddelen
Je wilt dat een zorgvrager zo veel mogelijk zelf doet. Daarom zijn er hulpmiddelen.
Hoofdstuk 8: Eten bereiden en serveren
Verdikt bestek
Warmhoudbord
Drinkbeker