Biologie: T3 H1 p.105-127

Biologie: T3 H1

p.105-127

1 / 29
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijs

In deze les zitten 29 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Biologie: T3 H1

p.105-127

Hoe regelt het zenuwstelsel de reacties op prikkels?

  1. Welke cellen geven informatie door in je lichaam?

Voorbeeld; een bal gooien

  • Informatie over de prikkel wordt naar de hersenen gebracht.

  • Die informatie wordt in de hersenen verwerkt : hoe ligt de bal in de hand?

  • De hersenen beslissen waar de bal naartoe wordt gegooid.

  • Er wordt een signaal naar de (juiste) spieren gestuurd.

teorie

Het zenuwstelsel zorgt voor de informatieoverdracht en de informatieverwerking. De informatie overdracht is de geleiding van informatie. Zenuwcellen of neuronen brengen de informatie van de receptoren naar verwerkingscentra in de hersenen en in het ruggenmerg.

De informatieverwerking is het beoordelen van de informatie en het bepalen van een antwoord op een prikkel. De samenwerking van effectoren wordt nu op elkaar afgestemd. Dat is de coördinatie. Na de verwerking geleiden zenuwcellen de informatie over het antwoord naar de effectoren.

Nog meer teorie

Aan een neuron kunnen we verschillende delen onderscheiden:

  • Dendrieten zijn korte, sterk vertakte uitlopers die informatie naar het cellichaam geleiden. Een neuron kan veel dendrieten hebben.

  • Het cellichaam bevat de kern en andere cel onderdelen.

  • Het axon is een langere uitloper die aan het uiteinde vertakt is, en brengt informatie naar andere cellen.

Neuron

  1. Hoe gebeurt de geleiding van informatie in een zenuwcel?

2.1. Het ontstaan en de geleiding van een impuls

Receptoren bevinden zich vaak op een grote afstand van de verwerkingscentra. De afstand van je ogen en gehoororgaan tot de hersenen is niet zo groot, maar van de receptoren in de huid van je tenen naar het ruggenmerg of de hersenen bedraagt toch minstens 1 meter, en bij sommige dieren is die afstand nog veel groter.

samenvatting

De rustpotentiaal is de spanning dier er bij rust heerst tussen de binnen- en de buitenkant van een celmembraan van een neuron. De rustpotentiaal ontstaat door een ongelijke verdeling van ionen binnen en buiten de cel, waardoor de binnenzijde van het membraan negatief geladen is ten opzichte van de buitenzijde. wanneer een signaal toekomt aan een neuron, wordt de rustpotentiaal verstoord en verandert het ladingsverschil. Dat proces is de depolarisatie. Als de prikkel sterk genoeg is en het ladingsverschil de drempelpotentaal bereikt, ontstaat er een actiepotentiaal of impuls. Op die plaats ontstaat er een omkering: de binnenzijde van het celmembraan wordt positief ten opzichte van de buitenzijde. Tijdens de herstelfase worden alle positieve ionen weer naar hun originele plek gebracht. De oorspronkelijke ladingsverdeling herstelt zich, en daarmee ook de rustpotentiaal rond het celmembraan. Dat is de repolarisatie. Tijdens de herstelfase is het membraan tijdelijk ongevoelig voor een nieuw signaal.

2.2. Impulsgeleiding doorheen het neuron

De plaatselijke ladingsverandering of actiepotentiaal ter hoogte van het celmembraan wordt bijzonder snel voort geleid vanaf het cellichaam over de hele lengte van het axon. Dat komt omdat de plaatselijke in- en uitstroom van ionen op 1 plek (plaatst 1) ervoor zorgt dat ook de nabijgelegen ionen (plaats 2) zich verplaatsen. Daardoor neemt het potentiaalverschil op de nieuwe plaats af. Zodra ook daar de drempelpotentiaal wordt bereikt, gaan de kanaaltjes open en ontstaat er op plaats 2 een nieuwe actiepotentiaal. In de richting van het cellichaam ontstaan geen actiepotentialen omdat op de plaats van een actiepotentiaal een herstelfase nodig is. Daarom loopt een actiepotentiaal altijd in 1 richting doorheen het axon, namelijk in de richting weg van het cellichaam, naar de eindknopjes toe. De verplaatsing van de actiepotentiaal noemen we de impulsgeleiding.

samenvatting

Elke actiepotentiaal doet een actiepotentiaal in de naastliggende zone ontstaan. De impulsgeleiding is de verplaatsing van de actiepotentiaal over het axon. De informatie van een prikkel verplaatst zich in de vorm van een elektrisch signaal, de impuls. Die impulsgeleiding loopt steeds in dezelfde richting door het axon, namelijk van het cellichaam naar de eindknopjes.

  1. Hoe wordt de snelheid van de impulsgeleiding verhoogd?

teorie

Elektrische signalen verplaatsen zich doorheen zenuwcellen. Dat dit snel gaat, het je wellicht al eens aan de lijve ondervonden: bij een luide knal duik je ineens, of bij het aanraken van een gloeiend heet voorwerp trek je je hand bliksemsnel terug. De snelheid van de impulsgeleiding kan verhoogd worden door sprongen te maken over het axon. Het axon kan omgeven zijn door een isolerende myelineschede. Die myelineschede wordt op regelmatige plaatsen onderbroken en die onderbrekingen worden de knopen van Ranvier genoemd.

Neuron

nog meer teorie

De ionen kunnen alleen ter hoogte van de insnoeringen van Ranvier doorheen het membraan passeren. De actiepotentiaal verplaatst zich dan van insnoering naar insnoering. We spreken van een sprongsgewijze impulsgeleiding. de impulsgeleiding gaat daardoor veel sneller dan bij axonen zonder myelineschede, tot 150 m/s. Op die manier kan een blauwe vinvis zij staart bewegen zodra hij iets hoort of ziet, ook al ligt de staart op bijna 25 meter van de kop.

myelineschede

samenvatting

De snelheid van de impulsgeleiding bij gemyeliniseerde axonen is veel hoger dan bij niet-gemyeliniseerde axonen. Bij gemyeliniseerde axonen gebeurt de impulsgeleiding sprongsgewijs.

  1. Hoe geven zenuwcellen informatie door aan andere cellen?

teorie

Als je de weg van de impuls bij de baseballspeler bestudeert, stel je vast dat receptoren, neuronen en effectoren met elkaar in verbinding staan. Die cellen moeten dus in staat zijn om impulsen aan elkaar over te dragen.
De impulsoverdracht gebeurt ter hoogte van de eindknopjes van het axon, die dicht tegen de dendrieten of het cellichaam van een ander neuron liggen. Die zone noemen we de synaps.

nog meer teorie

De meeste synapsen zijn chemische synapsen. Tussen het membraan van het eindknopje van het axon en de volgende cel ligt een zeer smalle ruimte: de synaptische spleet. Het eindknopje van het axon bevat talrijke synaptische blaasjes die vol zitten met boodschappermoleculen of neurotransmitters. Wanneer een actiepotentiaal aankomt in het eindknopje, verplaatsen de blaasjes zich naar de membranen van de eindknopjes. Daar barsten ze open en storten hun inhoud uit in de synaptische spleet. Als de neurotransmitters zich verspreiden, komen ze op het membraan van de volgende cel terecht, waar ze zich binden aan specifieke membraanreceptoren. De membraanreceptoren wijzigen, of de kanaaltjes gaan open, waardoor ionen door de celmembraan kunnen. Er ontstaat dan in de aansluitende cel een actiepotentiaal of impuls. De overdracht van een impuls van cel naar cel noemen we neurotransmissie.

neuron in actiefase

en nog meer teorie

Bij een chemische synaps wordt een elektrisch signaal dus omgezet in een chemisch signaal. Neurotransmitters brengen de boodschap over van het ene neuron naar de volgende cel. Zodra het signaal werd overgedragen, moeten de neurotransmitters verwijderd worden uit de synaptische spleet. Het verwijderen van de neurotransmitters kan gebeuren door ze af te breken of terug in de cel op te nemen. De impulsoverdracht tussen een receptor en een neuron en tussen een neuron en een spier- of kliercel, verloopt op een vergelijkbare manier. De impulsoverdracht in de synaps kan beïnvloed worden, bijvoorbeeld door drugs of gifstoffen. Die stoffen stimuleren of verhinderen het aankomen van een impuls bij de volgende zenuwcel.

samenvatting

De impulsoverdracht is het doorgeven van informatie tussen cellen. Dat gebeurt ter hoogte van de synaps. Bij een chemische synaps vormen de neurotransmitters een chemisch signaal. Neurotransmitters zijn immers chemische stoffen. Die impulsoverdracht gebeurt in verschillende stappen:

  1. De impuls bereikt de eindknopjes van het axon.

  2. .Neurotransmitters komen vrij uit de synaptische blaasjes in de synaptische spleet.

  3. De neurotransmitter bindt met een membraanreceptor van de volgende cel en wijzigt zo de membraaneigenschappen.

  4. Ionen stromen naar binnen en veranderen de membraanpotentiaal. Er ontstaat een nieuwe actiepotentiaal in de volgende cel, de impuls is overgedragen.

Het doorgeven van informatie doorheen en tussen neuronen steunt daarmee op de samenwerking van elektrische processen doorheen de neuronen en chemische processen tussen de neuronen.

vragen

Welke delen van een neuron vind je terug in (bijna) elke lichaamscel?

A

Celmembraan

B

Chemische synaps

C

Celkern

D

Cytoplasma

Hoe noem je de lange uitloper van een neuron die de actiepotentialen geleidt?

Hoe is de verhouding van positief en negatief geladen deeltjes aan weerszijden van het celmembraan wanner een neuron zich in de rustfase bevind?

A

meer negatieve dan positieve deeltjes aan de buitenkant van de celmembraan

B

meer positieve dan negatieve deeltjes aan de buitenkant van het celmembraan

C

alleen maar positieve deeltjes aan de binnenkant van het celmembraan

D

alleen maar positieve deeltjes aan de buitenkant van het celmembraan

Kruis het juiste antwoord aan.

Bij een actiepotentiaal...

A

wordt de binnenzijde van het membraan positiever dan de buitenzijde, doordat negatieve ionen naar buiten stromen.

B

wordt de binnenzijde van het membraan negatiever dan de buitenzijde, doordat negatieve ionen naar buiten stromen.

C

wordt de binnenzijde van het membraan positiever dan de buitenzijde, doordat positieve ionen naar binnen stromen.

D

wordt de binnenzijde van het membraan negatiever dan de buitenzijde, doordat positieve ionen naar binnen stromen.