.

• newEditor
• Mentorles
• HBO
• Studiejaar 2

Problematisch eetgedrag

Anna Heikamp Marit Draaisma Hiske de Vries

Leerdoelen

• Aan het einde van de workshop kun je signalen van problematisch eetgedrag herkennen.

• Aan het einde van de workshop kun je mogelijke oorzaken benoemen (biologisch, psychologisch, sociaal/cultureel).

• Aan het einde van de workshop ben je meer te weten gekomen over hoe je als docent of begeleider passend kunt reageren.

Welke signalen kun je opmerken bij iemand met problematisch eetgedrag?

1

minute

00

second

add30s

Signalen en symtonen

Gedrag:

• Terugkerende eetbuien of juist extreem weinig eten

• Stiekem of alleen eten, obsessief lijnen of overmatig sporten

• Vermijden van maaltijden in gezelschap, veel bezig met eten, gewicht of uiterlijk

Lichamelijk:

• Gewichtsschommelingen

• Vermoeidheid, duizeligheid, maag- of darmklachten

• Tekenen van voedingstekorten: haaruitval, droge huid, gebitsproblemen

Emotioneel / Psychisch:

• Schaamte, schuldgevoel, angst om aan te komen

• Somberheid, prikkelbaarheid, faalangst

• Negatieve emoties kunnen eetgedrag in stand houden (vicieuze cirkel)

Soorten

Werk op jullie papier de gekozen eetstoornis uit.

• Beschrijf wat jullie hierover hebben gelezen

• Leg uit wat de eetstoornis inhoudt

• Ga in op de kenmerken

3

minute

00

second

add30s

Anorexia nervosa

• Psychische eetstoornis → sterk beperkt eten. Laag lichaamsgewicht, Angst om aan te komen, Verstoord lichaamsbeeld

• Lichamelijke klachten: hartproblemen, uitblijven menstruatie, haaruitval, uitdroging. Gevaarlijk zonder behandeling
  Boulimia nervosa

• Herhaalde eetbuien -> Grote hoeveelheden

• Compensatie: braken, laxeren, vasten of overmatig sporten

• Sterke obsessie over hun lichaamsgewicht & uiterlijk

• DSM-5: ≥1x/week, ≥3 maanden

• Psychisch lijden speelt een grote rol: schaamte, schuld of angst
  Eetbuiproblematiek

• Terugkerende eetbuien → verlies van controle

• Geen compensatiegedrag (braken, laxeren, extreem sporten)

• Lichamelijk: gewichtstoename, vermoeidheid

• Psychisch: schaamte → schuld → somberheid → nieuwe eetbui

• DSM-5 kenmerken:

  • Sneller eten dan normaal, Dooreten tot vol gevoel, Eten zonder honger, Alleen eten uit schaamte, Achteraf walging/schuld/somberheid ≥1x/week, ≥3 maanden

Soorten

Oorzaken

Psychologisch

• Emotieregulatieproblemen → eten als coping

• Laag zelfbeeld → onzekerheid, waarde aan uiterlijk

• Perfectionisme → hoge eisen, obsessief gedrag

• Angst & zorgen → controleverlies, sociale angst

• Trauma / moeilijke ervaringen → pesten, misbruik

Biologisch

Sociaal/Cultureel

• Gezin / opvoeding → misbruik, conflicten, opvoedingsstijl kan faalangst ontwikkelen

• Buiten gezin → pesten, sociale vergelijking

• Cultuur → slankheidsideaal → dieet & controle →

• Genetisch: familieleden met eetstoornis → hogere kans

• Omgeving: erfelijkheid + ervaringen bepalen risico

• Neurobiologisch: verstoring in de hersenstof serotonine

· Beïnvloedt: stemming, honger, verzadiging, impulscontrole

· Tekort → eetbuien, stemmingswisselingen, moeite met emoties en impulsen

Werkvorm - Casusopdracht

• Welke signalen van problematisch eetgedrag vallen je op bij Lisa?

• Welke mogelijke oorzaken spelen een rol? (Biologisch, psychologisch, sociaal/cultureel)

• Hoe kun je als docent een gesprek met Lisa op een veilige, respectvolle manier voeren?

• Welke aanpassingen in de schoolomgeving of begeleiding kunnen helpen?

Mogelijke antwoorden

2. Welke mogelijke oorzaken spelen een rol?

Biologische factoren

• Vermoeidheid, slecht slapen en licht in het hoofd zijn gevolgen van onvoldoende energie-inname.

• Hormonale ontregeling door restrictief eten kan klachten versterken.
  → Biologische ontregeling draagt bij aan eetproblemen. 

Psychologische factoren

• Perfectionisme: Lisa stelt hoge eisen aan zichzelf.

• Laag zelfbeeld/ vergelijking met anderen: Ze vindt dat zij “niet moet aanstellen”.

• Stress en emotionele belasting: Ouders gescheiden, zorgen over thuis.
  → Psychologische kwetsbaarheden zoals perfectionisme en stress verhogen risico. 

Sociaal-culturele factoren

• Druk om te presteren (schoolresultaten, vergelijking met leeftijdsgenoten).

• Financiële stress thuis, waardoor ze maaltijden overslaat.
  → Sociale stressoren beïnvloeden eetgedrag sterk. 

1. Welke signalen van problematisch eetgedrag vallen je op bij Lisa?

• Verminderd eten/ maaltijden overslaan
  Lisa eet zelden in de pauze en drinkt vooral thee of water.
  → Past bij signalen van eetrestrictie. 

• Gewichtsverlies
  Je ziet dat ze is afgevallen.
  → Lichamelijke veranderingen zijn een belangrijk signaal. 

• Vermoeidheid en lichamelijke klachten
  Donkere kringen, licht in het hoofd, slecht slapen.
  → Ongezonde voeding en eetgedrag hebben fysieke gevolgen.

• Cognitieve problemen
  Minder concentratie, moeite om aandacht erbij te houden.
  → Dit sluit aan bij negatieve effecten op cognitieve ontwikkeling.

• Sociaal terugtrekken en vermijden van eetmomenten
  In lokaal blijven, niet mee lunchen, laat terugkomen.
  → Eetproblemen kunnen leiden tot sociale terugtrekking. 

Overprikkeling en stresssignalen
Sneller overprikkeld, geeft aan “veel aan haar hoofd” te hebben.
→ Stress en emotionele belasting versterken eetproblemen

Mogelijke antwoorden

3. Hoe kun je als docent een veilig en respectvol gesprek voeren?

Aanbevolen werkwijze:

• Kies een rustige, veilige plek
  Zorg dat Lisa zich niet bekeken of onder druk gezet voelt.

• Benoem concrete observaties, geen aannames
  Dit maakt het gesprek veiliger en minder confronterend.

• Toon begrip voor haar situatie
  Erken dat stress, scheiding en prestatiedruk zwaar kunnen zijn.

• Normaliseer hulp zoeken
  Leg uit dat het oké is om steun te vragen en dat je met haar wil meedenken.

• Vermijd focus op gewicht of uiterlijk
  Richt je op welzijn, functioneren en zorgen.

• Bespreek mogelijke vervolgstappen
  Zoals contact met mentor, zorgcoördinator, JGZ of schoolmaatschappelijk werker.

4. Welke aanpassingen in de schoolomgeving of begeleiding kunnen helpen?

Mogelijke aanpassingen:

• Meer rustmomenten en ruimte voor herstel

• Flexibele planning waar nodig
  Deadlines of opdrachten kunnen (tijdelijk) aangepast worden.

• Ondersteuning door mentor, zorgcoördinator of SMW
  Multidisciplinaire samenwerking is essentieel.

• Stimuleren van een positieve, gezonde schoolcultuur
  Druk rondom presteren en vergelijken verminderen.
  → Sociaal-culturele omgeving beïnvloedt eetgedrag. 

• Bespreken van signalen binnen het zorgteam
  

Werkvorm: Video-analyse

• Video: https://www.youtube.com/watch?v=YlBU53WAi2E

Opdracht in tweetallen: Welke hersteldoelen worden in het filmpje genoemd?

Welke hersteldoelen worden in het filmpje genoemd?

Mogelijke antwoorden

1. Ontwikkelen van een positiever zelfbeeld

Hilde vertelt dat zij zichzelf jarenlang als “niet goed genoeg” zag en dat controle houden haar identiteit werd. Herstel betekent voor haar opnieuw leren zien wie zij is, los van haar eetstoornis.
→ Theorie-doel 1: Positief zelfbeeld ontwikkelen.

 2. Inzicht krijgen in de functie van het eetgedrag

Hilde legt uit dat haar anorexia niet ging over eten, maar over het zoeken naar controle, omgaan met trauma en verdriet.
→ Theorie-doel 4: Inzicht in de functie van het eetgedrag.

3. Leren omgaan met emoties i.p.v. controleren via eetgedrag

Hilde vertelt dat beperking van voedsel haar hielp om pijn, misbruik, verdriet en verlies niet te voelen. In herstel leert ze wél emoties toelaten
→ Theorie-doel 3: Durven accepteren en uiten van emoties.

4. Loslaten van controle en ontwikkelen van autonomie

Ze zegt letterlijk dat haar eetstoornis draaide om controle: regels, structuur, alles volgens haar systeem. In herstel leert ze dat los te laten.
→ Theorie-doel 2 & 7: Gezonde keuzes durven maken en kunnen ontspannen zonder eetregels.

5. Steun leren vragen & weer verbinding aangaan

Hilde geeft aan dat zij lang geen hulp vroeg, maar uiteindelijk door ouders werd aangemoedigd. Nu ervaart ze steun en durft ze hulp te accepteren.
→ Doel 5: Leren vragen om steun en betrokkenheid van anderen.

 

Schrijf 3 dingen op die jij meeneemt uit deze les

Afsluiting