Programma Havo 5
9 november: Relitoets Hindoeïsme/Boeddhisme
27 november: Inleveren PO Geluk/A3 poster
8 januari: Inleveren Portfolio/Creatieve verwerking
Programma Havo 5
9 november: Relitoets Hindoeïsme/Boeddhisme
27 november: Inleveren PO Geluk/A3 poster
8 januari: Inleveren Portfolio/Creatieve verwerking
Deze slide heeft geen instructies
Waarden en levensvragen
Open met het idee dat leerlingen dagelijks keuzes maken, maar vaak niet stilstaan bij wat daaronder ligt: hun waarden. Het beeld van een kompas past bij richting geven in je leven.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat waarden zijn en hoe ze een rol spelen bij levensvragen.
Deze slide heeft geen instructies
Stellingen; wat geldt voor jou?
Je moet altijd eerlijk zijn, ook als je daarmee iemand kwetst.
Loyaliteit aan vrienden is belangrijker dan eerlijkheid.
Iedereen moet gelijke kansen krijgen, ook als dat betekent dat niet iedereen hetzelfde krijgt.
Je moet jezelf kunnen zijn, ook als anderen je daardoor minder aardig vinden.
Het is belangrijker om gelukkig te zijn dan om veel geld te verdienen.
Je mag de regels overtreden als je daarmee iemand helpt.
Deze slide heeft geen instructies
Waarden
Waar denk je aan?
Waarde = iets wat jij erg waardevol, belangrijk vindt.
De waarden die je hebt zeggen iets over wie je bent of wilt zijn en zullen je gedrag bepalen (als het goed is...)
Een waarde kun je vaak uitdrukken in één woord
Waarden zijn vaak abstract en niet echt concreet
Vriendschap, loyaliteit, eerlijkheid, openheid, trouw etc.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Waarden zijn geen regels
Waarden geven richting: bijvoorbeeld vrijheid, eerlijkheid of verbondenheid
Normen zijn concrete gedragsregels die uit waarden kunnen voortkomen
Mening is wat je ergens van vindt op een bepaald moment
Een waarde is vaak dieper en verandert minder snel dan een mening
Benadruk het onderscheid: waarde = onderliggende overtuiging, norm = afspraak of regel, mening = standpunt. Dit helpt later bij levensvragen.
Herken de waarden
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden van waarden
vrijheid
respect
rechtvaardigheid
vriendschap
verantwoordelijkheid
succes
zorg voor anderen
Noem dat waarden persoonlijk kunnen zijn, maar ook gedeeld kunnen worden binnen gezinnen, religies, culturen en vriendengroepen.
Normen = gedragsregels
Concreet gedrag op basis van waarden
Welke norm hoort er bij de waarde eerlijkheid?
Als je teveel geld terugkrijgt bij de kassa, dan geef je dat terug.
Trouw?
Je gaat er niet stiekem met een ander vandoor terwijl je in een relatie zit
Gezondheid?
Je sport veel en rookt en drinkt niet of weinig (toch?)
Gelijkwaardigheid?
Je behandelt iedereen gelijk en discrimineert niet
Deze slide heeft geen instructies
Waarden werken als een kompas
Je ziet waarden niet direct, maar je merkt ze in keuzes.
Waar je tijd aan besteedt
Wat je belangrijk vindt in vriendschap
Hoe je omgaat met conflicten
Wat voor toekomst je voor jezelf ziet
Leg uit dat waarden niet altijd bewust zijn. Vaak ontdek je ze juist op momenten van twijfel, botsing of grote keuzes.
Een waardentest helpt ontdekken
Een waardentest probeert zichtbaar te maken welke waarden voor jou het zwaarst wegen.
Zo'n test geeft geen vast oordeel, maar een startpunt voor zelfinzicht.
Sluit aan op de opdracht die leerlingen gaan doen. Benadruk dat een waardentest een hulpmiddel is en geen exacte wetenschap.
Wat meet een waardentest?
Welke idealen jij vaak voorrang geeft
Wat jij belangrijk vindt in relaties en werk
Hoe jij keuzes afweegt
Welke waarden bij jou hoog of laag scoren
Waar mogelijke spanningen tussen waarden zitten
Voorbeeld van spanning: vrijheid en zekerheid kunnen allebei belangrijk zijn, maar botsen soms in keuzes.
Straks in uitwerking: Waardentest
Deze slide heeft geen instructies
De uitslag vraagt om uitleg
Een top 5 van waarden zegt pas iets als je erover nadenkt:
Herken ik dit?
Waar zie ik dit terug in mijn leven?
Welke waarde verrast mij?
Welke waarde mis ik misschien?
Dit bereidt leerlingen inhoudelijk voor op reflectie zonder de opdracht zelf uit te werken op de slide.
Waarden kunnen veranderen
Leeftijd en ervaringen beïnvloeden wat je belangrijk vindt
Je omgeving speelt mee: gezin, school, vrienden, geloof, media
Sommige waarden blijven lang centraal
Andere waarden worden sterker in een nieuwe levensfase
Voorkom het idee dat een test iemands identiteit vastlegt. Waarden ontwikkelen zich, maar meestal niet van de ene op de andere dag.
Wat zijn levensvragen?
Levensvragen zijn grote vragen over zin, richting, goed leven en wie je wilt zijn.
Ze gaan verder dan een praktisch probleem van elke dag.
Leg uit dat godsdienst niet alleen gaat over religies, maar ook over hoe mensen betekenis geven aan hun leven.
Voorbeelden van levensvragen
Wat maakt mijn leven betekenisvol?
Wat vind ik echt belangrijk?
Hoe wil ik omgaan met anderen?
Wat is succes voor mij?
Hoe maak ik keuzes als waarden botsen?
Koppel deze voorbeelden aan de leefwereld van havo 5: studiekeuze, relaties, toekomst, prestaties en verwachtingen.
Voorbeeld: studiekeuze
Bij een studiekeuze spelen meer mee dan talent of kansen.
succes kan leiden tot kiezen voor status
zekerheid kan leiden tot een stabiele opleiding
betekenis kan leiden tot werk dat bijdraagt aan anderen
Maak concreet dat waarden niet zeggen wat de juiste keuze is, maar wel waarom iemand een keuze logisch vindt.
Waarden sturen levensvragen
De manier waarop je een levensvraag beantwoordt, hangt vaak samen met je waarden.
vrijheid → zelf kiezen
verbondenheid → rekening houden met anderen
rechtvaardigheid → letten op eerlijkheid en gelijke kansen
Gebruik dit als kernslide van de les: dezelfde levensvraag kan verschillend worden beantwoord doordat andere waarden centraal staan.
Waarden sturen.....
Gebruik dit als kernslide van de les: dezelfde levensvraag kan verschillend worden beantwoord doordat andere waarden centraal staan.
Als waarden botsen
Soms zijn twee waarden tegelijk belangrijk.
vrijheid ↔ verantwoordelijkheid
eerlijkheid ↔ loyaliteit
succes ↔ rust
Juist bij zulke botsingen ontstaan levensvragen.
Benadruk dat twijfel niet betekent dat je geen waarden hebt; het laat juist zien dat meerdere waarden belangrijk zijn.
Waarom dit belangrijk is
Inzicht in je waarden helpt je om:
keuzes beter te begrijpen
verschillen met anderen te respecteren
bewuster na te denken over je toekomst
levensvragen niet oppervlakkig, maar persoonlijk te beantwoorden
Werken met waarden vraagt om:
Een goede luisterhouding,
Respect voor het verschil
Laat de les landen in persoonlijke en maatschappelijke relevantie: zelfkennis én begrip voor anderen.
Waarden in de praktijk, een oefening in luisteren
Ga in tweetallen zitten,
Verdeel de rollen in A en B
A begint te vertellen over iets wat hij/ zij belangrijk vindt en waarin een waarde zichtbaar wordt.
B geeft steeds tegenargumenten en gaat er fel tegen in. Na 1 minuut wisselen we van rol.
Deze slide heeft geen instructies
Evaluatie
Hoe voelde deze oefening?
Wat was het effect van de houding van de ander?
Stel dat de ander had geluisterd naar jou, waar had je dat aan gemerkt?
Hoe ziet echt luisteren naar een ander eruit?
Deze slide heeft geen instructies
Waarden in de praktijk, een oefening in luisteren, deel 2
Voer hetzelfde gesprek in dezelfde tweetallen,
A vertelt over iets wat belangrijk is en met een waarde te maken heeft.
B. luistert dit keer aandachtig.
Na 1 minuut draaien we de rollen om.
Deze slide heeft geen instructies
Evaluatie
Wat is het effect van aandachtig luisteren?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
waarde - iets wat iemand belangrijk en richtinggevend vindt in het leven
norm - concrete regel of afspraak over gedrag
mening - wat iemand van iets vindt
waardentest - hulpmiddel om te onderzoeken welke waarden voor iemand belangrijk zijn
levensvraag - grote vraag over zin, richting, keuzes en goed leven
zelfinzicht - beter begrijpen wat jou drijft en waarom
waardenconflict - situatie waarin belangrijke waarden met elkaar botsen
Deze slide heeft geen instructies
Opmerkingen n.a.v. les 1: Oriëntatie
Schrijf een toelichting bij je mindmap waarbij je kort je invalshoeken beschrijft en onderbouwt met door jou gevonden bronnen/informatie.
Let erop dat bij perspectief 3 t/m 5 het christelijke perspectief wordt bekeken en daarna andere perspectieven
Let op een nette structuur van je portfolio: goede zinnen en juiste spelling
Voor sommigen: probeer meer te doen in de les!
Vergeet niet de lesevaluatie in te vullen!!
Deze slide heeft geen instructies
Werk verder aan de opdracht aan de hand van les 2
1. Formuleer zoveel mogelijk waarden die bij deze levensvraag horen. (Zie het document waarden hieronder). Leg ook uit waarom jij denkt dat deze waarden hierbij horen. Welke vind je voor jezelf ook belangrijk?
Maak de onderstaande test:
https://www.123test.com/nl/persoonlijke-waarden-test/
2. a) Wat waren jouw top 3 waarden die uit de test kwamen?
b) Herken ik deze uitkomst? Waar zie ik dit terug in mijn leven? Welke waarde verrast mij? Welke waarde mis ik misschien?
c) Leg uit op welke manier deze levensvraag met jouw waarden zijn verbonden of niet.
3. Verwerk de bovenstaande vragen in je portfolio en indien nodig werk perspectief 1 naar aanleiding van vandaag verder uit of haal in wat je vorige week nog had willen doen.
Deze slide heeft geen instructies
Aan het eind van de les
Je portfolio inleveren met daar in de uitwerking van de lessen "Levensvraag" tot nu toe: Les 1 Oriëntatie en Les 2 Waarden.
En een lesevaluatie!!
Deze slide heeft geen instructies