Beweging en kracht
Beweging en kracht
Snelheid
Je rijdt op je fiets van huis naar school met een snelheid van 15 km/h.
Wat zegt die 15 km/h uur je?
Het geeft aan hoeveel afstand je aflegt als je één uur lang met een constante snelheid zou fietsen.
In de natuurkunde gebruiken we meestal de eenheid meter per seconde (m/s)
Er geldt: 1 m/s = 3,6 km/h
m/s
km/h
x 3,6
: 3,6
Snelheid meten
Om je snelheid te berekenen meet je hoelang je over een bepaalde afstand doet.
Trajectcontrole:
Twee camera’s meten de tijd die een auto nodig heeft om een vaste afstand af te leggen.
Met deze gegevens kan dan de gemiddelde snelheid worden berekend.
Snelheid en tijd in een diagram
In een snelheid-tijd-diagram (v,t-diagram) kun je de snelheid op elk tijdstip aflezen.
t = 0 tot t = 30 s
Auto rijdt met een constante snelheid van 40 km/h
t = 30 tot t = 90 s
Auto versnelt van 40 km/h naar 60 km/h
t = 90 tot t = 120 s
Auto rijdt met een constante snelheid van 60 km/h
t = 120 tot t = 150 s
Auto vertraagd van 60 km/h naar 0 km/h
Snelheid en tijd in een diagram
Snelheid en tijd in een diagram
Hiernaast zie je het (v,t)-diagram van een wegrijdende fietser.
Wat valt je op aan de grafiek?
Geen rechte lijn
De snelheid neemt steeds langzamer toe.
De grafiek wordt namelijk steeds minder steil.
Bepalen van de gemiddelde snelheid is nu niet meer zo gemakkelijk.
Afstand bepalen in een (v,t)-diagram
Snelheid (m/s)
Verplaatsing in een (v,t)-diagram
De verplaatsing wordt gegeven door het oppervlakte onder de grafiek
Vakjes tellen
Bepaal de verplaatsing op het interval
t = 0 tot t = 5 s
Vakjes tellen:
Elk vakje stelt een verplaatsing voor van:
1 m/s x 1 s = 1 m
Tel het gehele aantal vakjes: 29
Schat het aantal overgebleven vakjes: 6
Totale aantal vakjes: 35
Dus de afstand is: 35 m
Verplaatsing in een (v,t)-diagram
De verplaatsing wordt gegeven door het oppervlakte onder de grafiek
Met behulp van de gemiddelde snelheid
Bepaal de verplaatsing op het interval
t = 0 tot t = 5 s
Gemiddelde snelheid bepalen:
Trek een horizontale lijn zodat oppervlakte A en B ongeveer even groot zijn.
Dit is de gemiddelde snelheid
Berekenen van de afgelegde weg:
Er geldt:
Invullen levert:
A
B
Versnelde beweging
Wanneer je stopt met trappen op je fiets neemt je snelheid af.
Dit komt door de wrijvingskrachten;
Rolwrijving tussen de banden en de grond
Luchtwrijving tussen jou en je fiets met de omringende lucht.
Deze hangt af van je snelheid
Fw,lucht
Fw,rol
Beide krachten werken tegen de beweging richting in, je gaat dus vertragen.
Uiteindelijk sta je stil. (beide krachten zijn dan 0 N)
v
Versnelde beweging
De fietser rijdt met een constante snelheid v
Fw,lucht
Fw,rol
We kijken naar de nettokracht op de fietser;
De Nettokracht is:
Fnetto = alle krachten die naar rechts werken – alle krachten die naar links werken
Dus: Fnetto = Fspier – Fw,lucht – Fw,rol
Fspier
v
Versnelde beweging
Fw,lucht
Fw,rol
Omdat de snelheid constant is geldt:
Fspier = Fw,lucht + Fw,rol
Voor de Nettokracht geldt: Fnetto = Fspier –Fw,lucht – Fw,rol
Fspier
v
Snelheids-tijd diagram voorbeelden
Bij een éénparig versnelde beweging
Bij een éénparig vertraagde beweging
De snelheid neemt steeds met dezelfde waarde toe.
Er komt steeds 2,0 m/s bij
Welke kant staat de kracht op?
De snelheid neemt steeds met dezelfde waarde af.
Er gaat steeds 2,0 m/s af
Welke kant staat de kracht op?
Snelheids-tijd diagram voorbeelden
Bepaal van beide auto’s de afgelegde weg in de eerste 5 seconden.
Afgelegde weg wordt gegeven door oppervlakte onder de grafiek!
Auto A:
Auto B:
auto A
auto B
Hieronder staat het (v,t)-diagram van twee auto’s
Leg uit welke van de twee auto’s de grootste versnelling heeft.
Leg uit welke auto de grootste kracht ondervindt.
Luchtwrijving
Luchtwrijving is niet constant
Deze hangt af van de snelheid van het voertuig.
Hoe groter de snelheid hoe groter de luchtwrijving
Er geldt: Als de snelheid a keer groter wordt, dan wordt de luchtwrijving a2 keer groter.
Voorbeeld:
Een auto rijdt 50 km/h en ondervindt een luchtwrijving van 100 Newton
De auto gaat 120 km/h rijden, hoe groot is de luchtwrijving dan?
Snelheidstoename: de auto rijdt dus 2,4 keer zo snel.
Luchtwrijving is dan (2,4)2 keer zo groot:
De nieuwe luchtwrijving is dan: 100 x (2,4)2 = 100 x 5,76 = 576 Newton.
Luchtwrijving
Luchtwrijving op een vallend object
Fz = 64 N
Fz = 64 N
Fz = 64 N
Fz = 64 N
Fz = 64 N
Fw,l = 64 N
Fw,l = 16 N
Fw,l = 4,0 N
Fw,l = 1,0 N
Fw,l = 0 N
v = 0 m/s
v = 2 m/s
v = 4 m/s
v = 8 m/s
v = 16 m/s
Het (plaats, tijd)-diagram
Analyseren van een beweging gaat het beste met een diagram.
De plaats x in meters wordt uitgezet tegen de tijd in seconden
Stroboscopische foto analyseren
De stroboscoop flits 2 keer per seconde.
Dus de tijd tussen twee opeenvolgende foto’s is:
Tijd = 1,0 s / 2 = 0,5 s
Uit de figuur lezen we af:
Bovenstaande figuur kun je direct de afstand aflezen
Soms moet je echter een schaalfactor gebruiken om de afstand in de foto te kunnen bepalen.
(S,t)-diagram van de rollende bal
Plan van aanpak
Gebruik de tabel om je (S,t)-diagram te tekenen.
Teken de punten in het diagram
Verbindt de punten met een vloeiende lijn
Eenparig versnelde beweging
Snelheid bepalen in een (S,t)-diagram
∆S
∆t
Reactieafstand, remweg & stopafstand
Reactieafstand:
De afstand die een voertuig aflegt tijdens het reageren van de bestuurder.
Hangt af van:
Leeftijd
Vermoeidheid
Concentratie
Alcohol / drugs gebruik
Remweg:
De afstand die het voertuig aflegt tijdens het remmen.
Hangt af van:
Snelheid
Massa voertuig
Remkracht
Conditie wegdek
Stopafstand
Stopafstand = Reactieafstand + Remweg
De reactieafstand
De remweg
Stopafstand, reactieafstand en remweg
Sreactie
Srem
Sstop
Stopafstand, reactieafstand en remweg
(v,t)-diagram van deze situatie
Wat kun je bepalen m.b.v. het diagram?
Gebruik het oppervlakte onder de grafiek
Reactieafstand
Remweg
Remmen en remvertraging
Een auto rijdt met een snelheid van 130 km/h. De bestuurder let goed op en heeft daardoor een reactietijd van 0,70 s.
Bereken de reactieafstand.
De auto remt met een vertraging van 6,2 m/s per seconde tot hij stilstaat.
Bereken de rem tijd.
Bereken de gemiddelde snelheid tijdens het remmen in m/s.
Bereken de remweg
Bereken de stopafstand.
Het (S,t) diagram
Bereken de gemiddelde snelheid van de auto op het traject van t = 4,0 tot t = 8,0 minuten.
Schets het (v,t) diagram voor deze beweging.
Het (v,t) diagram
Bereken de gemiddelde snelheid op het traject t = 0 tot t = 5 seconden
Bereken de afgelegde weg op het traject t = 5 tot t = 25 seconden
Bereken de vertraging op het traject t = 15 tot t = 25 seconden
Botsing voorkomen
Bereken de stopafstand van deze auto
Bereken de remvertraging
0,8
Schade of niet?
Piet rijdt met 72 km/h op een smalle weg wanneer er ineens 80 meter voor hem een boom op de weg waait. Zijn reactietijd is 0,75 s.
Bereken de reactieafstand
De auto van Piet staat net op tijd stil, hij raakt de boom net niet aan.
Bereken de remweg
Bereken de gemiddelde snelheid tijdens het remmen
Bereken de remtijd
Bereken de remvertraging
Een opstijgend vliegtuig
Een Airbus A320 heeft een snelheid nodig van 275 km/h om te kunnen opstijgen. De versnelling van het toestel vanuit stilstand is 2,5 m/s2
Bereken hoelang het duurt om vanuit stilstand naar de eindsnelheid te versnellen.
Bereken hoelang de startbaan minimaal moet zijn om het toestel veilig te laten opstijgen.
Bij het landen is de remvertraging 5,6 m/s2 , de landingsbaan is 1400 meter lang.
Is deze landingsbaan lang genoeg voor de Airbus om veilig te kunnen landen?
Krachten
Kracht is een wisselwerking
Formule overzicht