Deze slide heeft geen instructies
Poëzie (1)
Aan het einde van de les:
Kun je aangeven wat jij van poëzie vindt
Heb je nagedacht over de zin van literatuur -> poëzie
Heb je kennisgemaakt met verschillende vormen van poëzie
Deze slide heeft geen instructies
Waaraan denk je bij het woord 'dichter'?
Deze slide heeft geen instructies
OZO HEPPIE - Joke van Leeuwen
Bespreek met je buur wat jullie opvalt aan deze tekst.
Noem minimaal 3 dingen
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
OZO HEPPIE - Joke van Leeuwen
Bijzondere ervaringen en gevoelens uitgedrukt met woorden.
De vorm waarin hij zijn verhaal giet is bijzonder, anders dan anders.
De betekenis is meerduidig geworden.
Vorm en betekenis overeenkomst?
Spelen met taal
Deze slide heeft geen instructies
Wat is poëzie?
Deze slide heeft geen instructies
Kenmerken poëzie
Spelen met taal
Bijzondere ervaringen en gevoelens uitgedrukt met woorden
Vorm
Betekenis meerduidig
Tussen de regels door lezen
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht (1)
Denk erover na of en zo ja, waarom kunst (literatuur (proza/poëzie), schilderkunst, muziek) belangrijk is in het/jouw leven?
Ben je het eens met Goethe?
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Ook dit is poëzie
Een typografisch gedicht
Deze slide heeft geen instructies
Ook dit is poëzie
Stiftgedicht
Deze slide heeft geen instructies
Ook dit is poëzie
Stapelgedicht
Deze slide heeft geen instructies
Instagrampoëzie
Waar vind je poëzie vaak?
Een nieuwe plek voor poëzie:
Instagram.
van: @woordschittering
Deze slide heeft geen instructies
Instagrampoëzie
Waar vind je poëzie vaak?
Een nieuwe plek voor poëzie:
Instagram.
van: @reneoskam
Deze slide heeft geen instructies
To do...
Zoek een gedicht dat jou aanspreekt. Leg uit waar dit gedicht volgens jou over gaat en wat dit gedicht voor jou betekent
Deze slide heeft geen instructies
Klassieke poëzie
Klassiek versus modern
Vaste regels/strofebouw
Deze slide heeft geen instructies
'De moeder de vrouw' - Nijhoff
Deze slide heeft geen instructies
Is dit poëzie?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Poëzie analyseren
parafrase: in eigen woorden weergeven
versleer/stijlleer
interpretatie
Deze slide heeft geen instructies
To do...
Maak opdracht 1
Rotown magic - Jules Deelder
Anders - Hans Andreus
Twee koningskinderen - Gerrit Komrij
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
To do...
Maak opdracht 1
Rotown magic - Jules Deelder
Anders - Hans Andreus
Twee koningskinderen - Gerrit Komrij
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Bespreken opdracht 1
Rotown magic: enigszins traditioneel. Regelmatige opbouw, evenlange versregels, soms regelmatige rijm (niet altijd), niet echt normaal gebruik van leestekens.
Anders: modern gedicht, aparte opbouw, paar woorden per versregel, geen rijm, geen gebruik leestekens.
Twee koningskinderen: traditioneel gedicht. Regelmatige opbouw, regelmatig rijmschema, normaal gebruik leestekens, versregels even lang.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Poëzie (2)
Aan het einde van de les:
weet je hoe je strofes moet noemen
ken je de verschillende soorten rijm die er zijn
Deze slide heeft geen instructies
Theorie
Begrippen
Deze slide heeft geen instructies
Strofebouw (1)
Strofe =
Een strofe is een (onder)deel van een gedicht met een bepaald/vast aantal regels, gescheiden door een witregel wanneer een gedicht bestaat uit meerdere strofen.
= alinea van een gedicht
In andere woorden: alinea’s van een gedicht
Deze slide heeft geen instructies
Strofebouw (2)
twee regels: distichon
drie regels: terzine of terzet
vier regels: kwatrijn
vijf regels: kwintijn of quintet
zes regels: sextet
zeven regels: septet
acht regels: octaaf
Deze slide heeft geen instructies
Mama, waar heb je het geluk gelaten?
(Ted van Lieshout)
Mama, waar heb jij het geluk
gelaten? Ik had het hier
neergelegd en nou is het weg!
Je zult het wel ergens hebben laten
slingeren of het is gestolen of
misschien per ongeluk weggegooid.
Wie zou mijn geluk willen stelen?
Wie niet?
Uit hoeveel strofes bestaat dit gedicht?
Deze slide heeft geen instructies
Vorm, rijm en beeldspraak (1)
• enjambement: zinnen lopen door op een andere versregel
• blanke vers: gedicht zonder rijm
• vrije vers: onregelmatige lengte + strofenbouw, geen (schematisch) rijm
Deze slide heeft geen instructies
Mama, waar heb je het geluk gelaten?
(Ted van Lieshout)
Mama, waar heb jij het geluk
gelaten? Ik had het hier
neergelegd en nou is het weg!
Je zult het wel ergens hebben laten
slingeren of het is gestolen of
misschien per ongeluk weggegooid.
Wie zou mijn geluk willen stelen?
Wie niet?
Waar zie je een enjambement?
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht (2)
Wat is het onderwerp van het gedicht?
2. Uit hoeveel strofen bestaat het gedicht?
3. Uit hoeveel versregels bestaat elke strofe?
4. Wat is de naam van zo’n specifieke strofe?
5. Wat is de verhaallaag van het gedicht? Met andere woorden: waar gaat het over?
6. Wie staat er in dit gedicht centraal? Kan je een karakterschets geven?
7. Is het gedicht een traditioneel of modern gedicht?
HET BOZE BOS
Bij avond wordt het bos zo heel, heel anders;
Het krijgt de kleur van hoge herfsttijlozen.
De bomen gaan lijken op grijpgrage handen,
Of, als je maar goed kijkt, op heel erg boze
Wolven, op het punt je te verslinden.
Je was een kind en het bos werd donker:
Je kon het pad haast niet meer vinden,
- O! alles was zo heel erg donker! -
Een ander kind zou zijn gaan schreien,
Maar jij niet: jij was huppelend, blij
En met een mand vol lekkers bij je
Op weg naar grootmoeders boerderij
Gerrit Komrij, Tutti frutti
Deze slide heeft geen instructies
To do
Lees op bladzijde 6 en 7 de theorie over rijm en noteer het antwoord op de volgende vragen:
Hoe noemen we rijm aan het einde van een versregel?
Noem de twee soorten half rijm en bedenk zelf bij elk een voorbeeld.
3. Noem twee soorten rijmschema’s.
4. Welke soorten rijm zijn er?
5. Wat is een enjambement?
Deze slide heeft geen instructies
To do
Hoe noemen we rijm aan het einde van een versregel?
- eindrijm
Noem de twee soorten half rijm en bedenk zelf bij elk een voorbeeld.
- alliteratie (Lenn en Linda) / assonantie (Rick en Nicki)
3. Noem twee soorten rijmschema’s.
- bv. slagrijm en gepaard rijm
4. Welke soorten rijm zijn er?
- middenrijm / binnenrijm / overlooprijm / eindrijm
5. Wat is een enjambement?
- De ene versregel loopt zonder onderbreking door in de volgende, waardoor de gebruikelijke pauze na het rijmwoord aan het eind van de regel vervalt.
Deze slide heeft geen instructies
(bijna) geen rijm
De zee kun je horen
Met je handen voor je oren,
In een kokkel,
In een mosterdpotje,
Of aan zee.
Judith Herzberg - De zee
Deze slide heeft geen instructies
Gekruist rijm (ABAB)
Laatst vroeg ik aan een hommel:
‘Waar gaat gij heen met spoed?'
Ze zei: ‘I k ga naar Zaltbommel,'
ik dacht: wat rijmt dat goed.
toen riep een tweede hommel:
‘En ik moet naar het Gooi!'
Ik dacht: wel-voor-de-drommel
ook dát rijmt wederom mooi.
Toon Hermans - Hommelrijm
Deze slide heeft geen instructies
Omarmend rijm (ABBA)
Natuur is voor tevredenen of legen.
En dan: wat is natuur nog in dit land?
Een stukje bos, ter grootte van een krant,
Een heuvel met wat villaatjes ertegen.
Geef mij de grauwe, stedelijke wegen,
De’ in kaden vastgeklonken waterkant,
De wolken, nooit zo schoon dan als ze, omrand
Door zolderramen, langs de lucht bewegen.
J.C. Bloem - De Dapperstraat
Deze slide heeft geen instructies
Gepaard rijm (AABB)
Sinterklaas kapoentje
Gooi wat in mijn schoentje
Gooi wat in mijn laarsje
Dank u Sinterklaasje
Deze slide heeft geen instructies
Opdrachten maken
Maak opdracht 3 en 4 uit de syllabus
Deze slide heeft geen instructies
Poëzie (3)
Aan het einde van de les:
kun je het verschil uitleggen tussen ritme en metrum
weet je wat antimetrie is
weet je wat scanderen is
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden associeer je met ritme in poëzie of muziek?
Gebruik de opbrengst om voorkennis te activeren. Verwachte clusters: muziek, herhaling, klemtoon, rijm, tempo, hartslag. Haak daarna expliciet aan bij het onderscheid tussen ritme als breed verschijnsel en metrum als schema.
Ritme als algemeen verschijnsel
Ritme is herhaling in de tijd
Het ontstaat door afwisseling: sterk–zwak, snel–langzaam, stil–druk
We herkennen ritme instinctief in lichaam, natuur en muziek
Open bij alledaagse ervaring: hartslag, lopen, ademhaling, dag en nacht. Benadruk dat ritme breder is dan poëzie; dat helpt straks bij het onderscheid met metrum.
Ritme in lichaam en natuur
Lichaam: hartslag, ademhaling, stappen
Natuur: golven, seizoenen, dag en nacht
Ritme hoeft niet volmaakt gelijk te zijn; variatie hoort erbij
Maak duidelijk dat regelmaat en afwijking samen ritme kunnen vormen. Dat bereidt voor op antimetrie en modernere poëzie.
Ritme in poëzie
In poëzie ontstaat ritme binnen en tussen versregels. Dat gebeurt door rijm, door de afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen, en ook door tempo en klankhoogte bij het voorlezen.
In muziek: de beweging (pauzes, leestekens, enjambement, versnelling, vertraging, etc.)
Leg uit dat ritme dus niet alleen in klemtoon zit. Ook rijm, regelgrenzen en voordracht dragen eraan bij.
Ritme is ruimer dan metrum
Ritme is het hoorbare bewegingspatroon van een gedicht
Het kan regelmatig of grillig zijn
Metrum is maar één manier om ritme te organiseren
Deze slide is de overgang naar het volgende deel: ritme als breed begrip, metrum als specifiek patroon.
Wat is metrum?
Metrum is een vooraf vastgestelde, regelmatige afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen. Waar ritme het gehoorde patroon is, is metrum het onderliggende schema waarop een versregel gebouwd kan zijn.
In muziek: de maat
Benadruk het verschil tussen wat je hoort en het patroon dat je in de regel herkent. Studenten verwarren die twee vaak.
Ritme en metrum vergeleken
Metrum
schema van klemtonen
regelmatig patroon
vaak beschreven in versvoeten
de beat die eronder ligt (meetikken)
hoorbaar
kan variëren
ontstaat door meerdere middelen
hoe je de woorden over die beat beweegt
Ritme
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Analyse gedicht
Dus bij een poëzieanalyse kun je jezelf steeds twee vragen stellen:
Metrum: Zit er een regelmatig patroon van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen in?
Ritme: Hoe beweegt de tekst als ik hem hardop lees? Waar versnelt, vertraagt, pauzeert of benadrukt de dichter?
Deze slide heeft geen instructies
Versvoeten
Een metrum wordt verdeeld in versvoeten: kleine eenheden van lettergrepen met een vast klemtoonpatroon. Door versregels in versvoeten op te delen, kun je het metrum benoemen en analyseren.
Gebruik eventueel de notatie onbeklemtoond/beklemtoond mondeling op het bord, maar houd de slide begripsmatig rustig.
Deze slide heeft geen instructies
De belangrijkste versvoeten
anapest: onbekl.–onbekl.–bekl.: ◡––
dactylus: bekl.–onbekl.–onbekl.:
–◡◡
amfibrachys: onbekl.–bekl.–onbekl.: ◡–◡
Tweelettergrepig
Drielettergrepig
jambe: onbeklemtoond–beklemtoond: ◡–
trochee: beklemtoond–onbeklemtoond: –◡
Spreek de patronen hoorbaar uit. Voor veel leerlingen landt het auditief beter dan alleen via abstracte notatie.
Welk metrum?
Ik zie de zee. Zij denkt gedwee. Zij lacht maar mee. Ik zie de zee.
Loop ik hier, loop ik daar, loop ik weg, ren ik naar, Amsterdam
Geen geld. Geen vuur. Geen speed. Geen krant. Geen wonder. Geen weed. (Jules Deelder)
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Ritme en metrum
Opdracht 5 en 6
Deze slide heeft geen instructies
Wat maakt metrum anders dan ritme?
Metrum is...
Een hoorbaar patroon
Een vast schema
Een vorm van rijm
Een natuurlijke afwisseling
Toetst het kernonderscheid uit slides 6-9. 'Hoorbaar patroon' hoort bij ritme; 'vast schema' bij metrum.
Vul de kernbegrippen aan
In poëzie is ritme het hoorbare bewegingspatroon. Metrum is het onderliggende schema van klemtonen. Dat schema verdeel je in versvoeten zoals jambe en trochee.
Alle drie de blanco's zijn dragende begrippen uit deze subtopic: ritme, metrum, versvoeten.
Poëzie (4)
Aan het einde van de les:
ken je veelvoorkomende beeldspraak en stijlfiguren uit de syllabus
ken je een aantal bekende dichtsoorten
Deze slide heeft geen instructies
Welke stijlfiguren en beeldspraak ken je al?
Wat zou het nut van stijlfiguren en beeldspraak zijn?
Stijlleer
Deze slide heeft geen instructies
Beeldspraak?
We bevonden ons in ’t bos,
uitgekroonde hoofden bogen over ons,
•bomen & hoofden = personificatie.
Deze slide heeft geen instructies
Beeldspraak?
Zo zit de jongen en het leven
hangt als een wijde werkmansbloes
rustig om zijn brede schouders
het leven als een bloes = vergelijking
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht leesdossier
Bloemlezing poëzie op SOM
Leesverslag maken van de bloemlezing (of zelf goede gedichten zoeken) -> toevoegen aan je leesdossier
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies