Opdracht 1 - Lezen: tekstdoel en alinea

Tekstdoel en alinea begrijpen

1 / 32
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 32 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tekstdoel en alinea begrijpen

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan het tekstdoel van een tekst herkennen en van een alinea het deelonderwerp en de deelhoofdgedachte vinden.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden denk jij aan bij tekstdoel?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als informatie, mening, reclame, grappig of uitleg.

Tekstdoel

Een tekstdoel is wat de schrijver met de tekst wil.


De schrijver wil bijvoorbeeld:

  • informatie geven

  • vermaken

  • dat jij iets doet

  • jou overtuigen

  • uitleggen hoe je iets moet doen

Leg uit dat leerlingen eerst kijken naar het doel van de hele tekst, niet naar losse zinnen.

Vijf tekstdoelen

Doelen

Overtuigen - de schrijver wil dat jij zijn mening gelooft

Instructie geven - de schrijver legt uit hoe je iets moet doen

Informeren - de schrijver geeft feiten of uitleg

Amuseren - de schrijver wil vermaken

Activeren - de schrijver wil dat je iets doet

Doelen

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeelden van tekstsoorten

Objectief

Subjectief

Amuseren - mop, leesboek, strip

Activeren - advertentie, reclamefolder, handtekeningenactie

Overtuigen - ingezonden brief, politieke folder, recensie

Informeren - nieuwsbericht, informatieve folder, achtergrondartikel

Instructie geven - recept, gebruiksaanwijzing, handleiding

Benadruk dat tekstsoort en tekstdoel vaak samenhangen. Een recept hoort meestal bij instructie geven.

Objectief of subjectief

  • Objectief: de schrijver geeft feiten of uitleg

  • Subjectief: de schrijver laat een mening merken

  • Kijk dus of je vooral feiten of meningen leest

Deze slide heeft geen instructies

Hoe herken je objectief?

  • De informatie is controleerbaar

  • De schrijver zegt niet wat hij ervan vindt

  • De tekst bevat vooral feiten of stappen


Voorbeeld: Tijdens de storm zijn veel bomen omgewaaid.

Noem erbij dat in een objectieve tekst soms wel een mening van een deskundige kan staan, maar dat de schrijver zelf neutraal blijft.

Hoe herken je subjectief?

  • De schrijver laat een mening zien

  • Woorden kunnen emotioneel of partijdig zijn

  • Overtuigen, activeren en vaak amuseren zijn subjectief


Voorbeeld: Die film heeft een flutverhaal!

Deze slide heeft geen instructies

Welk tekstdoel past bij een recept?

A

amuseren

B

overtuigen

C

instructie geven

D

informeren

Controleer of leerlingen tekstsoort en tekstdoel koppelen. Een recept legt uit hoe je iets moet doen.

Maak de zinnen compleet

Een schrijver heeft een tekstdoel. Bij objectief lees je vooral feiten. Bij subjectief laat de schrijver een mening merken. Een advertentie wil je vaak activeren.

tekstdoel
objectief
subjectief
activeren
amuseren
alinea
informeren
controleerbaar

De blanks testen de kernwoorden uit het eerste blok: tekstdoel, objectief, subjectief en activeren.

Wat helpt het meest om subjectief te herkennen?

1

mening

2

tussenkopje

3

laatste alinea

4

lange zinnen

Deze slide heeft geen instructies

Alinea's in een tekst

De meeste teksten zijn verdeeld in alinea's.


Elke alinea heeft:

  • een deelonderwerp

  • een deelhoofdgedachte


Die horen bij één stukje van de tekst.

Maak duidelijk verschil tussen de hele tekst en één alinea. De tekst heeft een hoofdonderwerp; een alinea heeft een deelonderwerp.

Wat is een deelonderwerp?

  • Het deelonderwerp is waar de alinea over gaat

  • Je vindt het vaak in een tussenkopje

  • Of in de eerste regels van de alinea

Deze slide heeft geen instructies

Deelonderwerp vinden

Stel jezelf de vraag:


Waar gaat deze alinea over?


Het antwoord op die vraag is het deelonderwerp.

Laat leerlingen het antwoord kort formuleren: meestal een woordgroep, geen lange zin.

Wat is een deelhoofdgedachte?

De deelhoofdgedachte zegt wat de schrijver over het deelonderwerp vertelt.


Die staat vaak:

  • in de eerste zin

  • of in de laatste zin van de alinea

Deze slide heeft geen instructies

Deelhoofdgedachte vinden

Stel jezelf de vraag:


Wat zegt de schrijver over het deelonderwerp in deze alinea?


Schrijf het antwoord op als één hele zin.

Benadruk dat een deelhoofdgedachte geen los woord is. Het moet een complete zin zijn met informatie.

Hoofdgedachte en deelhoofdgedachte

  • De hoofdgedachte hoort bij de hele tekst

  • De deelhoofdgedachte hoort bij één alinea

  • Een deelhoofdgedachte kan dus anders zijn dan de hoofdgedachte van de hele tekst

Dit onderscheid is vaak lastig. Laat zien dat een tekst uit meerdere kleinere onderdelen bestaat, elk met eigen focus.

Wat is het deelonderwerp van een alinea?

A

de mening van de lezer

B

waar de alinea over gaat

C

de titel van de tekst

D

de eerste zin alleen

Veel leerlingen verwarren deelonderwerp met titel of eerste zin. Benadruk: het gaat om waar die alinea over gaat.

Vul de juiste woorden in

Een tekst bestaat vaak uit alinea's. Elke alinea heeft een deelonderwerp. Daarna vraag je: wat zegt de schrijver daarover? Dat antwoord is de deelhoofdgedachte. Die schrijf je op als één hele zin.

alinea's
deelonderwerp
deelhoofdgedachte
zin
tekstdoel
woord
mening
hoofdonderwerp

Laat leerlingen goed letten op het verschil tussen een kort woordgroepje bij deelonderwerp en een hele zin bij deelhoofdgedachte.

Wat is het verschil tussen deelonderwerp en deelhoofdgedachte?

Bespreek dat een goed antwoord noemt: deelonderwerp is kort en zegt waar de alinea over gaat; deelhoofdgedachte is een hele zin en zegt wat de schrijver daarover vertelt.

Voorbeeld: jaguars

  • Onderwerp van de tekst: jaguars

  • Hoofdgedachte van de tekst: Jaguars zijn snelle roofdieren

  • Eén alinea kan daarna over iets kleiners gaan

De bijlage noemt als voorbeeld een tekst over jaguars. Houd het voorbeeld eenvoudig en laat de focus liggen op tekstbegrip, niet op biologie.

Voorbeeld: één alinea

Een alinea in die tekst gaat over het voedsel van jaguars.


Dan is het deelonderwerp niet meer jaguars, maar:

het voedsel van jaguars.

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld: deelhoofdgedachte

De deelhoofdgedachte van die alinea kan zijn:


Jaguars eten niet alleen herten, maar ook tapirs, apen en slangen.


Dat is een hele zin over het deelonderwerp.

Wijs erop dat deze zin precies zegt wat de schrijver over het voedsel vertelt. Daarom is dit geen onderwerp maar een deelhoofdgedachte.

Zo pak je een tekst aan

  1. Kijk naar de hele tekst: wat is het tekstdoel?

  2. Lees per alinea: wat is het deelonderwerp?

  3. Vraag daarna: wat zegt de schrijver daarover?

  4. Schrijf dat op als deelhoofdgedachte.

Deze slide brengt de les samen: eerst doel van de tekst, daarna op alinea-niveau werken.

Wat is hier het deelonderwerp?

A

snelle roofdieren

B

jaguars

C

slangen en apen

D

voedsel van jaguars

Sluit aan bij het voorbeeld op de vorige slides. Het deelonderwerp van die ene alinea is kleiner dan het onderwerp van de hele tekst.

Maak het voorbeeld compleet

Bij een tekst over jaguars hoort de hoofdgedachte bij de hele tekst. Een alinea kan gaan over het voedsel van jaguars. De deelhoofdgedachte is dan een hele zin over dat deelonderwerp. Zo werk je van tekstdoel naar alinea.

jaguars
voedsel
deelhoofdgedachte
alinea
strip
mening
titel
stap

Deze invuloefening herhaalt het jaguar-voorbeeld en de aanpak uit de samenvattende slide.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Deze slide heeft geen instructies

Wat vond jij het lastigst in deze les?

Deze slide heeft geen instructies

Eén woord: wat onthoud jij van deze les?

Gebruik de woordwolk als korte afsluiting. Laat leerlingen eventueel één gekozen woord toelichten.

Begrippen

tekstdoel - wat de schrijver met de tekst wil

informeren - feiten of uitleg geven

amuseren - de lezer vermaken

activeren - zorgen dat de lezer iets doet

overtuigen - zorgen dat de lezer een mening gaat geloven

instructie geven - uitleggen hoe de lezer iets moet doen

alinea - een stukje tekst met een eigen onderwerp

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

objectief - zonder mening, met controleerbare informatie

subjectief - met een mening of gevoel van de schrijver

deelonderwerp - waar één alinea over gaat

deelhoofdgedachte - wat de schrijver over dat deelonderwerp zegt

hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van de hele tekst

Deze slide heeft geen instructies