Tekstdoel en alinea begrijpen
Tekstdoel en alinea begrijpen
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan het tekstdoel van een tekst herkennen en van een alinea het deelonderwerp en de deelhoofdgedachte vinden.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk jij aan bij tekstdoel?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als informatie, mening, reclame, grappig of uitleg.
Tekstdoel
Een tekstdoel is wat de schrijver met de tekst wil.
De schrijver wil bijvoorbeeld:
informatie geven
vermaken
dat jij iets doet
jou overtuigen
uitleggen hoe je iets moet doen
Leg uit dat leerlingen eerst kijken naar het doel van de hele tekst, niet naar losse zinnen.
Vijf tekstdoelen
Doelen
Overtuigen - de schrijver wil dat jij zijn mening gelooft
Instructie geven - de schrijver legt uit hoe je iets moet doen
Informeren - de schrijver geeft feiten of uitleg
Amuseren - de schrijver wil vermaken
Activeren - de schrijver wil dat je iets doet
Doelen
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden van tekstsoorten
Objectief
Subjectief
Amuseren - mop, leesboek, strip
Activeren - advertentie, reclamefolder, handtekeningenactie
Overtuigen - ingezonden brief, politieke folder, recensie
Informeren - nieuwsbericht, informatieve folder, achtergrondartikel
Instructie geven - recept, gebruiksaanwijzing, handleiding
Benadruk dat tekstsoort en tekstdoel vaak samenhangen. Een recept hoort meestal bij instructie geven.
Objectief of subjectief
Objectief: de schrijver geeft feiten of uitleg
Subjectief: de schrijver laat een mening merken
Kijk dus of je vooral feiten of meningen leest
Deze slide heeft geen instructies
Hoe herken je objectief?
De informatie is controleerbaar
De schrijver zegt niet wat hij ervan vindt
De tekst bevat vooral feiten of stappen
Voorbeeld: Tijdens de storm zijn veel bomen omgewaaid.
Noem erbij dat in een objectieve tekst soms wel een mening van een deskundige kan staan, maar dat de schrijver zelf neutraal blijft.
Hoe herken je subjectief?
De schrijver laat een mening zien
Woorden kunnen emotioneel of partijdig zijn
Overtuigen, activeren en vaak amuseren zijn subjectief
Voorbeeld: Die film heeft een flutverhaal!
Deze slide heeft geen instructies
Welk tekstdoel past bij een recept?
amuseren
overtuigen
instructie geven
informeren
Controleer of leerlingen tekstsoort en tekstdoel koppelen. Een recept legt uit hoe je iets moet doen.
Maak de zinnen compleet
Een schrijver heeft een tekstdoel. Bij objectief lees je vooral feiten. Bij subjectief laat de schrijver een mening merken. Een advertentie wil je vaak activeren.
De blanks testen de kernwoorden uit het eerste blok: tekstdoel, objectief, subjectief en activeren.
Wat helpt het meest om subjectief te herkennen?
mening
tussenkopje
laatste alinea
lange zinnen
Deze slide heeft geen instructies
Alinea's in een tekst
De meeste teksten zijn verdeeld in alinea's.
Elke alinea heeft:
een deelonderwerp
een deelhoofdgedachte
Die horen bij één stukje van de tekst.
Maak duidelijk verschil tussen de hele tekst en één alinea. De tekst heeft een hoofdonderwerp; een alinea heeft een deelonderwerp.
Wat is een deelonderwerp?
Het deelonderwerp is waar de alinea over gaat
Je vindt het vaak in een tussenkopje
Of in de eerste regels van de alinea
Deze slide heeft geen instructies
Deelonderwerp vinden
Stel jezelf de vraag:
Waar gaat deze alinea over?
Het antwoord op die vraag is het deelonderwerp.
Laat leerlingen het antwoord kort formuleren: meestal een woordgroep, geen lange zin.
Wat is een deelhoofdgedachte?
De deelhoofdgedachte zegt wat de schrijver over het deelonderwerp vertelt.
Die staat vaak:
in de eerste zin
of in de laatste zin van de alinea
Deze slide heeft geen instructies
Deelhoofdgedachte vinden
Stel jezelf de vraag:
Wat zegt de schrijver over het deelonderwerp in deze alinea?
Schrijf het antwoord op als één hele zin.
Benadruk dat een deelhoofdgedachte geen los woord is. Het moet een complete zin zijn met informatie.
Hoofdgedachte en deelhoofdgedachte
De hoofdgedachte hoort bij de hele tekst
De deelhoofdgedachte hoort bij één alinea
Een deelhoofdgedachte kan dus anders zijn dan de hoofdgedachte van de hele tekst
Dit onderscheid is vaak lastig. Laat zien dat een tekst uit meerdere kleinere onderdelen bestaat, elk met eigen focus.
Wat is het deelonderwerp van een alinea?
de mening van de lezer
waar de alinea over gaat
de titel van de tekst
de eerste zin alleen
Veel leerlingen verwarren deelonderwerp met titel of eerste zin. Benadruk: het gaat om waar die alinea over gaat.
Vul de juiste woorden in
Een tekst bestaat vaak uit alinea's. Elke alinea heeft een deelonderwerp. Daarna vraag je: wat zegt de schrijver daarover? Dat antwoord is de deelhoofdgedachte. Die schrijf je op als één hele zin.
Laat leerlingen goed letten op het verschil tussen een kort woordgroepje bij deelonderwerp en een hele zin bij deelhoofdgedachte.
Wat is het verschil tussen deelonderwerp en deelhoofdgedachte?
Bespreek dat een goed antwoord noemt: deelonderwerp is kort en zegt waar de alinea over gaat; deelhoofdgedachte is een hele zin en zegt wat de schrijver daarover vertelt.
Voorbeeld: jaguars
Onderwerp van de tekst: jaguars
Hoofdgedachte van de tekst: Jaguars zijn snelle roofdieren
Eén alinea kan daarna over iets kleiners gaan
De bijlage noemt als voorbeeld een tekst over jaguars. Houd het voorbeeld eenvoudig en laat de focus liggen op tekstbegrip, niet op biologie.
Voorbeeld: één alinea
Een alinea in die tekst gaat over het voedsel van jaguars.
Dan is het deelonderwerp niet meer jaguars, maar:
het voedsel van jaguars.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld: deelhoofdgedachte
De deelhoofdgedachte van die alinea kan zijn:
Jaguars eten niet alleen herten, maar ook tapirs, apen en slangen.
Dat is een hele zin over het deelonderwerp.
Wijs erop dat deze zin precies zegt wat de schrijver over het voedsel vertelt. Daarom is dit geen onderwerp maar een deelhoofdgedachte.
Zo pak je een tekst aan
Kijk naar de hele tekst: wat is het tekstdoel?
Lees per alinea: wat is het deelonderwerp?
Vraag daarna: wat zegt de schrijver daarover?
Schrijf dat op als deelhoofdgedachte.
Deze slide brengt de les samen: eerst doel van de tekst, daarna op alinea-niveau werken.
Wat is hier het deelonderwerp?
snelle roofdieren
jaguars
slangen en apen
voedsel van jaguars
Sluit aan bij het voorbeeld op de vorige slides. Het deelonderwerp van die ene alinea is kleiner dan het onderwerp van de hele tekst.
Maak het voorbeeld compleet
Bij een tekst over jaguars hoort de hoofdgedachte bij de hele tekst. Een alinea kan gaan over het voedsel van jaguars. De deelhoofdgedachte is dan een hele zin over dat deelonderwerp. Zo werk je van tekstdoel naar alinea.
Deze invuloefening herhaalt het jaguar-voorbeeld en de aanpak uit de samenvattende slide.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Deze slide heeft geen instructies
Wat vond jij het lastigst in deze les?
Deze slide heeft geen instructies
Eén woord: wat onthoud jij van deze les?
Gebruik de woordwolk als korte afsluiting. Laat leerlingen eventueel één gekozen woord toelichten.
Begrippen
tekstdoel - wat de schrijver met de tekst wil
informeren - feiten of uitleg geven
amuseren - de lezer vermaken
activeren - zorgen dat de lezer iets doet
overtuigen - zorgen dat de lezer een mening gaat geloven
instructie geven - uitleggen hoe de lezer iets moet doen
alinea - een stukje tekst met een eigen onderwerp
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
objectief - zonder mening, met controleerbare informatie
subjectief - met een mening of gevoel van de schrijver
deelonderwerp - waar één alinea over gaat
deelhoofdgedachte - wat de schrijver over dat deelonderwerp zegt
hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van de hele tekst
Deze slide heeft geen instructies