Hoofdstuk 3 Op stoom 2TL-Havo

Hoofdstuk 3 Op stoom 2TL-Havo

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisVoortgezet speciaal onderwijsLeerroute 2

In deze les zitten 30 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Hoofdstuk 3 Op stoom 2TL-Havo

Waar gaat dit hoofdstuk over?

De uitvinding van de stoommachine in de achttiende eeuw had grote gevolgen. De stoommachine kon andere machines aandrijven. Ondernemers bouwden in en bij steden fabrieken met daarin machines. De thuiswerkers op het platteland raakten daardoor hun werk kwijt. Zij trokken naar de steden om daar werk in een fabriek te vinden. De steden groeiden snel. Er ontstonden grote wijken waar arbeiders en werklozen in grote armoede leefden.
De overheid bestond vooral uit rijke burgers. Zij hadden in eerste helft van de negentiende eeuw meer invloed op het bestuur gekregen, maar deden niets aan de problemen van de armen. Daarom wilden ook arbeiders kiesrecht. Als zij zelf de mensen in de volksvertegenwoordiging konden kiezen, dan zouden die de problemen wel aanpakken. Niet alleen arbeiders, maar ook vrouwen wilden meer rechten. Vrouwen mochten niet stemmen. Sommige vrouwen kwamen hiertegen in actie: zij wilden kiesrecht om op die manier dezelfde rechten te kunnen krijgen als mannen.Niet alle belangrijke gebeurtenissen van dit tijdvak speelden zich in Nederland af. In Azië veroverde Nederland een grote kolonie, Nederlands-Indië. Meer dan een eeuw zou dit enorme gebied aan de andere kant van de wereld bij het Koninkrijk der Nederlanden horen.

Wat leer je in dit hoofdstuk:


  1. Hoe werd het Koninkrijk der Nederlanden geregeerd vóór en na 1848?

  2. Hoe woonden arbeiders tijdens de Industriële Revolutie?

  3. Hoe probeerden arbeiders hun levensomstandigheden te verbeteren?

  4. Waarom en hoe probeerde de overheid na 1870 de levensomstandigheden van arbeiders te verbeteren?

  5. Hoe ging Nederland om met de kolonie Nederlands-Indië?

Tijd van burgers en stoommachines (1800-1900)

In het wit zie je een fabriek. Dit hoort bij de Industriële Revolutie. In dit tijdvak kwamen er talloze fabrieken waar machines en arbeiders producten maakten. Op de achtergrond zie je rijke burgers. Zij kregen in dit tijdvak meer macht en invloed.

3.1 het koninkrijk der Nederlanden

Aan het einde van de les weet je hoe het koninkrijk der Nederlanden voor en na 1848 werd geregeerd.

De handel verbeteren

Koning Willem I wilde dat zijn land en zijn onderdanen zo rijk en welvarend mogelijk werden. Om dat te bereiken wilde hij de handel verbeteren, zodat er meer geld verdiend werd. Hiervoor was beter vervoer nodig. Willem I liet daarom kanalen graven en wegen en spoorlijnen aanleggen. Hij richtte daarvoor de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM) op, het bedrijf dat alle economische plannen uitvoerde. Als er een nieuw kanaal moest komen, zorgde de NHM dat het er kwam. En een fabrikant die geld nodig had voor een nieuwe fabriek, kon dat lenen bij de NHM. Op die manier hielp de NHM de handel te verbeteren. De NHM handelde ook zelf, bijvoorbeeld in Nederlands-Indië

België onafhankelijk

De kroonprins

De kroonprins, de latere koning Willem II, voert zijn soldaten aan bij het Belgische dorp Ravels.

Voorlezen uit het boek 'Belgie onafhankelijk'

Staatsinrichting


In eenDemocratiebepaalt het volk door wie het land wordt bestuurd. Maar niet álle mensen hebbenkiesrecht(van: stemrecht). In ons land heb je kiesrecht als je:

  • achttien jaar of ouder bent

  • een Nederlands paspoort hebt

  • in Nederland woont.


Voor de gemeenteraad werkt het iets anders: iemand die geen Nederlands paspoort heeft, mag toch stemmen. Wel moet deze persoon dan minstens vijf jaar (legaal) in Nederland wonen.Er zijn twee soorten kiesrecht:

  • Actief kiesrecht is het recht om bij verkiezingen op iemand te stemmen.

  • Passief kiesrecht is het recht om je verkiesbaar te stellen, zodat je bij een verkiezing gekozen kunt worden.

De koning verliest zijn macht

Willem I had veel macht en wilde zoveel mogelijk zelf beslissen. Gehoorzaamde een Minister hem niet, dan ontsloeg de koning hem en benoemde een nieuwe minister. Ministers hadden dus weinig te vertellen. Volgens de grondwet moest Willem I samenwerken met de Volksvertegenwoordiging : het parlement. Maar dat deed hij zelden. Een groep rijke burgers die zich de Liberalen noemden, wilde meer invloed op het bestuur. Maar de koning wilde daar niets van weten.

WILLEM II

In 1840 werd Willem I opgevolgd door zijn zoon, Willem II. De nieuwe koning had modernere ideeën dan zijn vader en vond het niet juist dat de koning alle macht had. De liberalen hoopten daarom dat Willem II een deel van zijn macht zou afstaan. Maar dat weigerde hij.

Liberaal Thorbecke

Tot 1848. Toen liet hij de liberaal Thorbecke alsnog een nieuwe grondwet schrijven, waarmee de macht van de koning werd verkleind en die van de volksvertegenwoordiging groter werd. Daarin stond onder meer:

  • De koning beslist niets zelf; de ministers besturen het land.

  • Ministers moeten voor elke beslissing toestemming vragen aan de volksvertegenwoordiging.

  • Alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betalen, mogen stemmen. Deze rijke burgers kiezen de leden van de Tweede Kamer en de leden van het provinciebestuur. Het provinciebestuur kiest de leden van de Eerste Kamer.

Begrippen

democratie

Manier van besturen waarbij burgers veel invloed hebben op het bestuur.

kiesrecht

Recht om te kiezen en om gekozen te kunnen worden.

liberalen

Naam voor mensen die in de negentiende eeuw meer invloed op het bestuur wilden, ten koste van de macht van de koning. Liberalen willen dat de overheid zich zo min mogelijk met de samenleving bemoeit. Mensen moeten in vrijheid hun eigen keuzes kunnen maken.

minister

Tot 1848: raadgever van de koning. Vanaf 1848: bestuurder van het land, lid van de regering.

volksvertegenwoordiging

Door het volk gekozen groep mensen. In ons land de naam voor het parlement (Eerste en Tweede Kamer samen).

3.2 Wonen in een industrie land

Hoe woonden arbeiders tijdens de Industriële Revolutie?

Vincent van Gogh

Schilder

opgegroeid in noord Brabant.

Wist niet wat hij wou worden.

Kreeg vaak ruzie, schoot een stuk van zijn eigen oor eraf.

Pleegde zelfmoord toen hij 37 jaar oud was.


https://schooltv.nl/video-item/clipphanger-wie-was-vincent-van-gogh

Fabrieken

Bouwden ze langs spoorlijnen, kanalen en rivieren zodat het makkelijk te bereiken was. Ook bouwden ze waar veel mensen woonden, want ze hadden veel arbeiders nodig.

3.3 de strijd van de arbeiders

Hoe probeerden arbeiders hun levensomstandigheden te verbeteren?

Naar de stad

Bouwden ze langs spoorlijnen, kanalen en rivieren zodat het makkelijk te bereiken was. Ook bouwden ze waar veel mensen woonden, want ze hadden veel arbeiders nodig.

Arbeiders konden door de machines niet meer zelf dingen maken dus verhuisden ze naar de stad om daar te werken.

Hierdoor ontstonden er grote steden. Dit heet Urbanisatie

Staken

Sommige mensen gingen staken. Dit was voor de fabriek geen probleem, want er waren genoeg andere mensen die daar wouden werken. Ze richtten een vakbond op. Elke maand betaalden ze wat geld. Wie ziek werd kreeg dan wat geld. De fabrieken konden niet alle arbeiders ontstaan, want dan kon de fabriek wel dicht. Dus moesten ze luisteren.

Werken, werken, werken

Werken in de fabrieken was ongezond. Je maakte lange dagen, het was donker, benauwd en stoffig. Aan de veiligheid deden de fabriekseigenaren niks.

De lonen waren laag. Van 1 salaris kon een gezin niet leven. Daarom werken er ook vrouwen en kinderen in de fabriek. Door de kinderarbeid konden kinderen niet naar school.

Socialisten

Blz 49 TB lezen.

3.4 Sociale wetten, schonere steden

Waarom en hoe probeerde de overheid na 1870 de levensomstandigheden van arbeiders te verbeteren?

Sociale wetten

Lees op blz 50 sociale wetten

Zwak en Ziek

De straten van de arbeidersbuurten waren modderig en vies. De lucht zat vol roet, door de rook van de fabrieken. De huizen waren vochtig en in één huis woonden vaak meer gezinnen. Binnen was geen wc. Er was geen riolering, zodat alle poep en plas in de rivier of gracht terechtkwam. Er was geen waterleiding, dus werd het water uit de rivier of gracht gebruikt om te drinken en te wassen. Hierdoor waren mensen vaak ziek.

Een grote verandering

In de negentiende eeuw ontdekten dokters dat bacteriën je lichaam ziek kunnen maken. Ze maakten zich grote zorgen over de woningen in arme buurten. Het stadsbestuur moest wat doen, vonden ze. Na 1880 gingen gemeentes daarom het huisvuil ophalen. Modderige stegen kregen bestrating. Vieze grachten werden uitgebaggerd of gedempt. Er werd riolering en waterleiding aangelegd. De woningen in de arme wijken werden verbeterd. Inentingen moesten mensen beschermen tegen besmettelijke ziektes.

Poep

Lees op blz 51 'poep'

Poepophalers

Poepophalers in Amsterdam. De poep werd verkocht aan boeren, die het als meest op hun land gebruikten.

De kolonie Nederlands-Indie

Aan het einde van de les kunnen jullie benoemen hoe Nederland omging met de koloniën in Nederlands-Indië

Nationalisme en imperialisme

Vanaf de zeventiende eeuw handelde de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) in Indië om winst te maken. Na het faillissement van de VOC in 1799 nam de Nederlandse overheid het gebied over. Vanaf 1816 werd het officieel de kolonie Nederlands-Indië.

In de 19e eeuw breidden Europese landen hun macht uit door imperialisme: het veroveren van koloniën voor handel, macht en prestige. Vooral Verenigd Koninkrijk en Frankrijk speelden hierin een grote rol.

Geld verdienen

In 1830 voerde Nederland in Nederlands-Indië het cultuurstelsel in om meer winst te maken. Inheemse boeren moesten een vijfde van hun grond gebruiken voor exportproducten zoals koffie en suiker. De Nederlandsche Handel-Maatschappij kocht deze goedkoop op en verkocht ze met veel winst in Europa.

Nederland verdiende hier veel geld aan, maar veel boeren kwamen in armoede en hadden soms te weinig voedsel.

Einde cultuurstelsel

Vanaf 1870 werd het cultuurstelsel afgeschaft. Liberalen vonden dat er economische vrijheid moest zijn, waardoor ondernemers in Nederlands-Indië bedrijven en plantages mochten beginnen. Veel inheemse boeren gingen toen als arbeider op zo’n plantage werken.

Ook vond de Nederlandse regering dat ze iets moest terugdoen voor de kolonie. Er kwamen scholen om de bevolking te ‘ontwikkelen’. Door dit onderwijs gingen sommige mensen juist kritisch nadenken over het Nederlandse bestuur, waardoor het verzet langzaam groeide.

Einde cultuurstelsel

Vanaf 1870 werd het cultuurstelsel afgeschaft. Liberalen vonden dat er economische vrijheid moest zijn, waardoor ondernemers in Nederlands-Indië bedrijven en plantages mochten beginnen. Veel inheemse boeren gingen toen als arbeider op zo’n plantage werken.

Ook vond de Nederlandse regering dat ze iets moest terugdoen voor de kolonie. Er kwamen scholen om de bevolking te ‘ontwikkelen’. Door dit onderwijs gingen sommige mensen juist kritisch nadenken over het Nederlandse bestuur, waardoor het verzet langzaam groeide.