12.4. Rechtvaardigingsgronden

Rechtvaardigingsgronden

1 / 7
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerbintenissenrechtHBOStudiejaar 1

In deze les zitten 7 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Rechtvaardigingsgronden

Rechtvaardigingsgronden zijn juridische omstandigheden die een normaal strafbare gedraging onrechtmatigheid ontnemen, waardoor deze niet meer als een misdrijf wordt beschouwd; de bekendste zijn noodweer (zelfverdediging), overmacht (noodtoestand), wettelijk voorschrift, en bevoegd ambtelijk bevel, die de daad 'objectief' rechtvaardigen. Geslaagde beroepen hierop maken iemand niet strafbaar omdat de handeling dan geen strijd is met het recht, in tegenstelling tot schulduitsluitingsgronden die de verwijtbaarheid wegnemen.

Aanwezigheid van een van de volgende rechtvaardigheidsgronden kan de onrechtmatigheid van een gedrag wegnemen.

Rechtvaardigingsgronden zijn juridische omstandigheden die een normaal strafbare gedraging onrechtmatigheid ontnemen, waardoor deze niet meer als een misdrijf wordt beschouwd; de bekendste zijn noodweer (zelfverdediging), overmacht (noodtoestand), wettelijk voorschrift, en bevoegd ambtelijk bevel, die de daad 'objectief' rechtvaardigen. Geslaagde beroepen hierop maken iemand niet strafbaar omdat de handeling dan geen strijd is met het recht, in tegenstelling tot schulduitsluitingsgronden die de verwijtbaarheid wegnemen.

Overmacht (drang waraan men geen weerstand kan bieden, incl. noodtoestand).

Art 42 Sr-BES:


Niet strafbaar is hij die een feit begaat waartoe hij door overmacht is gedrongen.


Een voorbeeld van overmacht (art. 42 Sr-BES) is iemand die een strafbaar feit pleegt omdat hij fysiek gedwongen wordt, bijvoorbeeld door een pistool tegen zijn hoofd, of door een onweerstaanbare drang (psychische overmacht), zoals bij extreme druk die redelijkerwijs niet te weerstaan is. Een ander voorbeeld is een arts die onder uitzonderlijke omstandigheden euthanasie verleent, waarbij de noodtoestand (een conflict tussen plichten) een beroep op overmacht rechtvaardigt, omdat het belang van de patiënt zwaarder weegt dan de wet. 

Noodweer

Art 43 lid 1 Sr-BES:


1. Niet strafbaar is hij die een feit begaat, geboden door de noodzakelijke verdediging van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen oogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding.


Een voorbeeld van noodweer (artikel 43 lid 1 Sr-BES) is wanneer iemand een aanvaller wegduwt die een vuist tegen zijn gezicht wil slaan, omdat dit een ogenblikkelijke en wederrechtelijke aanranding van het lijf is, en de reactie (wegduwen) noodzakelijk is voor de verdediging, en niet buitenproportioneel. Andere voorbeelden zijn het verdedigen tegen een aanval op eerbaarheid (bv. ongewenste intimiteit) of goederen (bv. een diefstalpoging), waarbij je je moet beperken tot wat strikt noodzakelijk is om de aanval af te wenden. 

Wettelijk voorschrift

Art. 44 Sr-BES:


Niet strafbaar is hij die een feit begaat ter uitvoering van een wettelijk voorschrift.


een klassiek voorbeeld is een deurwaarder die, op basis van een gerechtelijk bevel, huisraad in beslag neemt en verplaatst, een handeling die normaal strafbaar zou zijn maar hier rechtvaardiging vindt in de wet (zoals in het Arrest Deurwaarder (NJ 1928, 215)). Andere voorbeelden zijn een politieagent die geweld gebruikt conform de Rijkswet politie van Curaçao, van Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.


HR Deurwaarder (NJ 1928, 215)

Een deurwaarder zette de huisraad van een woning in Den Haag op straat. Dit was eigenlijk in

strijd met de APV Den Haag; het was niet toegestaan om voorwerpen op straat te zetten. Hij

beroept zich echter op een wettelijk voorschrift waarin staat dat hij rechterlijke vonnissen ten

uitvoer moet brengen.

Om een beroep te doen op uitvoering van een wettelijk voorschrift, moet je genoodzaakt zijn om

die wet te overtreden.

Bevoegd gegeven ambtelijk bevel

Art. 45 lid 1 Sr-BES:


1. Niet strafbaar is hij die een feit begaat ter uitvoering van een ambtelijk bevel, gegeven door het daartoe bevoegde gezag.


Een voorbeeld van een bevoegd gegeven ambtelijk bevel (art. 45 lid 1 Sr-BES) is een politieagent die een burger opdracht geeft zijn auto weg te verplaatsen om een blokkade op te heffen, waarna de burger dit doet en een overtreding begaat.

Toestemming van de rechthebbende

Toestemming van de rechthebbende als rechtvaardigingsgrond (zoals bij zaakbeschadiging of diefstal) heft de wederrechtelijkheid op, waardoor het feit niet strafbaar is; een klassiek voorbeeld is iemand die met toestemming van de eigenaar een huis sloopt (verwijzend naar art. 350 Sr). Andere voorbeelden zijn de verdachte van heling die gestolen spullen teruggeeft aan de eigenaar, of een moeder die een gestolen telefoon naar de politie brengt (in het belang van de eigenaar). Het werkt alleen als het algemeen belang (zoals de rechtsorde) niet wordt geschaad en het gaat om een rechtsgoed waarover de gever kan beschikken (zelfbeschikking). 


Sloopwerkzaamheden: Een sloopbedrijf dat een huis sloop, is niet strafbaar wegens vernieling, omdat de eigenaar toestemming heeft gegeven.


Teruggave gestolen goed: Iemand die een gestolen rijbewijs bezit en het terugbrengt naar de rechtmatige eigenaar of de politie, handelt niet wederrechtelijk (helingsartikel).


Beëindigen gevaarlijke situatie: Een verdachte die een gestolen mobiele telefoon (van zijn zoon) naar de politie brengt, ontkomt aan straf voor heling omdat de telefoon (het goed) van een ander is en zij het teruggeeft, wat in het belang van de eigenaar is.


Hulp bij zelfdoding (jurisprudentie): In een complexe casus werd een huisarts niet vervolgd voor hulp bij zelfdoding van een 96-jarige patiënte, waarbij de toestemming van de patiënte een rol speelde (hoewel dit ook andere grondslagen kan raken).