4 De rechtsstaat en het strafrecht

De rechtsstaat in en het strafrecht

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorMaatschappijleerMiddelbare schoolvmbo b, kLeerjaar 4

In deze les zitten 23 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

De rechtsstaat in en het strafrecht

Open bij het idee dat regels niet alleen voor burgers gelden, maar ook voor de overheid. Dat sluit aan bij de kernzin van de les.

Lesdoel

Ik kan in eigen woorden uitleggen wat een rechtsstaat is.

De andere doelen uit het lesplan komen terug als onderdelen die dit hoofddoel ondersteunen.

"De politie mag iemand opsluiten als ze denken dat hij gevaarlijk is, ook als hij niets strafbaars heeft gedaan."

Gebruik de woordenwolk als start: laat leerlingen kort noemen waarom ze dit woord kiezen. Verwachte thema’s: regels, rechten, politie, rechter, eerlijk, wet, vrijheid, overheid.

Waarom is een rechtsstaat nodig?

  • Voor duidelijke regels in het land

  • Voor bescherming tegen misbruik van macht

  • Voor eerlijke behandeling van burgers

  • Voor vertrouwen in politie, rechter en overheid

Deze slide heeft geen instructies

Grondrechten

  • Dit zijn de belangrijkste rechten van burgers

  • Voorbeeld: vrijheid van godsdienst

  • Ze beschermen burgers tegen de overheid

Noem eventueel ook vrijheid van meningsuiting als herkenbaar extra voorbeeld, zonder de slide voller te maken.

Onafhankelijke rechter

In een rechtsstaat beslist een rechter zelfstandig. Ministers, politie of andere machtige mensen mogen niet bepalen welke uitspraak de rechter doet.

Verbind dit met eerlijkheid: zonder onafhankelijke rechter kan de overheid te veel macht krijgen.

Waarom is een onafhankelijke rechter belangrijk?

A

Voor eerlijke uitspraken

B

Voor strengere straffen

C

Voor snellere wetten

D

Voor meer politie

Toetst het blok over rechtsstaat, grondrechten en onafhankelijke rechter. Afleiders passen bij begrippen uit de les, maar horen niet bij de taak van de rechter.

Maak de tekst af

In een rechtsstaat moet ook de overheid zich aan de wet houden. Burgers hebben grondrechten en een rechter moet onafhankelijk beslissen.

rechtsstaat
overheid
grondrechten
onafhankelijk
strafrecht
plicht
minister
rechtsgelijkheid

Herhaalt de kernwoorden uit slide 2 t/m 8 in bijna dezelfde formulering als in de uitleg.

Rechtsgelijkheid

  • Dezelfde regels gelden voor iedereen

  • Ook ministers en andere machtige mensen

  • Voor hetzelfde strafbare feit gelden dezelfde regels

Gebruik het voorbeeld uit het lesplan: een minister wordt volgens dezelfde regels behandeld als andere burgers.

Rechtsbescherming

  • De overheid mag niet zomaar alles met jou doen

  • Je kunt opkomen tegen een besluit

  • Soms kun je bezwaar maken en naar de rechter

Gebruik Amir uit het lesplan als voorbeeld: bij een besluit van de gemeente kan hij bezwaar maken.

Rechtszekerheid

  • Je kunt weten wat wel en niet mag

  • Regels staan in wetten

  • Ook staat in de wet welke straf mogelijk is

Verbind dit met diefstal als voorbeeld: in de wet staat dat het strafbaar is en welke straf kan volgen.

Rechtshandhaving

  • Politie en justitie letten op de regels

  • Zij grijpen in bij strafbaar gedrag

  • Voorbeeld: controle op alcohol in het verkeer

Deze slide heeft geen instructies

Strafrecht

In het strafrecht staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen mogelijk zijn. Zo weten burgers én overheid waar de grenzen liggen.

Leg uit dat strafrecht past bij rechtszekerheid én rechtshandhaving: regels zijn vastgelegd en worden gehandhaafd.

Een minister krijgt dezelfde regels als jij. Welk begrip past?

A

Rechtsbescherming

B

Rechtsgelijkheid

C

Rechtshandhaving

D

Rechtszekerheid

Sluit aan bij het voorbeeld uit het lesplan. Leerlingen verwarren deze begrippen vaak, daarom zijn alle afleiders inhoudelijk dichtbij.

Kies de juiste begrippen

Bij rechtsbescherming kun je opkomen tegen een besluit van de overheid. Rechtszekerheid betekent dat je weet wat wel en niet mag. De politie zorgt voor rechtshandhaving door op regels te letten. In het strafrecht staat welk gedrag strafbaar is.

rechtsbescherming
Rechtszekerheid
rechtshandhaving
strafrecht
grondrechten
overmacht
noodweer
plicht

Dit checkt de vier kernbegrippen uit de werkvorm: rechtsbescherming, rechtszekerheid, rechtshandhaving en strafrecht.

De rechtsstaat in en het strafrecht

Open bij het idee dat regels niet alleen voor burgers gelden, maar ook voor de overheid. Dat sluit aan bij de kernzin van de les.

Lesdoel

Ik kan in eigen woorden uitleggen wat een rechtsstaat is.

De andere doelen uit het lesplan komen terug als onderdelen die dit hoofddoel ondersteunen.

Niet elke strafzaak is simpel

  • Soms is iets strafbaar gebeurd

  • Maar de situatie is bijzonder

  • Dan kijkt de rechter naar de omstandigheden

Deze slide is de overgang naar uitzonderingen binnen het strafrecht.

Noodweer

  • Je verdedigt jezelf of een ander

  • Er is een echte aanval

  • Die verdediging is nodig op dat moment

Gebruik het voorbeeld: iemand slaat een aanvaller om zichzelf te verdedigen.

Overmacht

  • Er zijn bijzondere omstandigheden

  • Iemand had redelijkerwijs geen andere keuze

  • Daarom kijkt de rechter anders naar de daad

Houd het abstract en eenvoudig; het lesplan vraagt vooral om betekenis, niet om ingewikkelde juridische voorbeelden.

Ontoerekeningsvatbaarheid

  • Er is een ernstige psychische stoornis

  • Iemand kon gedrag niet goed begrijpen of sturen

  • Het strafbare feit wordt dan niet of niet volledig toegerekend

Benadruk dat dit niet betekent dat er niets gebeurt; het gaat hier alleen om de betekenis van het begrip.

Je duwt iemand weg die jou aanvalt. Wat past het best?

A

Overmacht

B

Noodweer

C

Strafrecht

D

Rechtsgelijkheid

Directe controlevraag uit de afsluiting van het lesplan.

Wat betekent ontoerekeningsvatbaarheid?

A

Geen bewijs genoeg

B

Geen andere keuze

C

Zelfverdediging

D

Psychische stoornis

De juiste optie vat de betekenis eenvoudig samen op A2-niveau. 'Geen andere keuze' hoort bij overmacht; 'zelfverdediging' bij noodweer.