Blok 4

Bossen

Blok 3

Bron: Erik van 't Hof

  • Wat is natuur?

  • Wat is het verschil tussen een oerbos en een bos van nu?

  • Waarom wissel van bos als grondstof naar fossiele brandstof?

1 / 53
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 53 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Bossen

Blok 3

Bron: Erik van 't Hof

  • Wat is natuur?

  • Wat is het verschil tussen een oerbos en een bos van nu?

  • Waarom wissel van bos als grondstof naar fossiele brandstof?

Van bos naar landbouwgrond

  • Tijd jagers en boeren (tot 3000v Chr) 

    • woonden er Nomaden in Europa

    • Kapten stukjes bos en maakten akkers

    • Wanneer akkers onvruchtbaar werden vertrokken ze

    • Veranderde het landschap/de natuur. 

    • Er kwamen

      • Akkers

      • Graslanden

      • Bosranden

        • Beïnvloede biodiversiteit: aantal soorten en de
          hoeveelheid planten en dieren in een gebied

Van bos naar landbouwgrond

  • Tijd Grieken en Romeinen (3000 vChr-500 nChr) 

    • kregen vaste woonplaatsen

    • kapten bossen

      •  hout voor schepenbouw

      • Hout voor woningen

  • Ontstond ontbossing:

    • meer bomen gekapt dan aangroeit



Van bos naar landbouwgrond

  • Tijd Middeleeuwen (500-1500) 

    • Ontbossing nam toe

      • Met name om houtskool te maken

    • Vee at jonge boompjes op: ontstond heide

    • Heide niet geschikt voor veehouderij of landbouw

    • Heide is een voorbeeld voor extensieve landbouw: weinig dieren per hectare opbrengst landbouwgewassen laag



Opdracht 2:
Van bos naar landbouwgrond

grasland

bos

bebouwd gebied

akker

bos

grasland


Opdracht 3 Houtskool maken

Bron: De Agostini via Getty Images

Bron 36 In de afgedekte hoop (meiler) verandert smeulend hout langzaam in houtskool. Je kent houtskool misschien als tekenmateriaal, maar houtskool wordt in Nederland vooral verkocht voor de barbecue.

Opdracht 4 | Mijn barbecue

Opdracht 5 | Het bos rukt op

Bron 38 De ontwikkeling van het grondgebruik in Duitsland (700-2000).

Bossen en verdroging

  • Heide graasden vooral schapen

  • Mest werd gebruikt voor het vruchtbaar maken van akkers

    • Komst kunstmest: veehouderij onnodig

  • Heide gebruikt voor plaatsen bomen

    • Snel groeiend/veel hout = naaldboom

    • Naaldbomen verdampen meer water dan loofbomen

      • Gevolg verdroging van Hoog-Nederland met zandgrond

Verdroging

Welke afbeelding laat verdroging zien?

Daling van het niveau van grondwater t.o.v. normaal

Oorzaken verdroging

  1. Planten niet inheemse bomen zoals naaldbomen

  2. Oppompen water voor industrie en drinkwater

  3. Bewatering gewassen

  4. Sloten voor afvoeren regenwater

  5. Dichte bebouwing Nederland

  • Veel steen = weinig mogelijkheid wegzakken
    water in grond

Gevolgen verdroging

  • Hoog-Nederland groot

    • Water moet omhoog worden gepompt en zakt diep in zandgrond weg


  • Laag-Nederland kleiner

    • Te veel aan water kan makkelijker in sloten en kanalen wegstromen

Hoog Nederland

Laag Nederland

Bos in Nederland

Bron: Erik van 't Hof

  • Veel huidige bossen aangeplant voor houtproductie

    • Bomen in rechte lijnen, zelfde soort, bomen even oud, weinig biodiversiteit.

    • Nieuwe productiebossen worden natuurlijker gemaakt, meer ruimte voor biodiversiteit, ruimte voor recreatie

  • Oudere bossen horen vaak bij een landgoed

    • Productie hout en jacht, minder aangelegd, meer biodiversiteit

  • Geen oerbossen meer; wel restanten

    • Vaak geknotte bomen, horen in NL, kunnen goed tegen NL’s klimaat, bron van nieuwe entingen.


Opdracht 9 en 10
Bos in Nederland

Bron: Erik van 't Hof

Daar en nu
Oerbossen in Europa

Bron: Erik van 't Hof

  • 1871 laatste oerbos in Apeldoorn gekapt

  • Polen en Roemenië heeft nog oer-moerasbossen

    • Bomen van alle leeftijden

    • Bomen natuurlijke vorm

    • Hoge biodiversiteit

    • Veel oerbossen beschermd



Landbouw en bos

Bron: Erik van 't Hof

  • Intensieve landbouw veel dieren per hectare, opbrengst bewassen hoog

    • Vruchtbare boden

    • Weinig hoogteverschillen

    • Weinig biodiversiteit


Intensieve of extensieve landbouw?

Landbouw en bos

Bron: Erik van 't Hof

  • EU heeft besloten om meer bossen te planten met als doel:

  • Tegengaan klimaatverandering:

    • Tegengaan versterkt broeikaseffect (bomen halen koolstofdioxide uit de lucht)

    • Bescherming grond heftige regen

    • Verkoeling bij hitte

    • Duurzame energiebron


Worden geplant op extensieve landbouw gebieden

Energie uit de natuur

Bron: Hollandse Hoogte / Marco van Middelkoop

  • Hout belangrijke brandstof

  • Na ontbossing turf belangrijke brandstof

  • Nu: fossiele brandstoffen uit buitenland als energiebron

  • Binnenlandse producten worden weer belangijker 

    • Windmolen parken

    • Zonnepanelen

    • Snelgroeiende bomen voor biomassa (plantaardig of dierlijk materiaal, soms gebruikt als energiebron)



Energie uit de natuur

  • Duurzame energie is nieuwe inkomsten bron voor boeren

  • Nadeel: 

    • Kost veel ruimte

    • Elektriciteit (is nog) niet makkelijk op te slaan

    • Geen zon, wind = geen elektriciteit



  • Oplossing: Kernenergie

    • Weinig grondstoffen, veel energie

    • Wel gevaarlijke reststoffen.




Opdracht 18
Duurzame energiebronnen

Schoon, vaak wind. Bij parken op zee mogen de vissers niet met hun boten komen en hebben de vissen rust.

Levert alleen energie als het normaal waait. Landschapsvervuiling. Geluidsoverlast. Vogels verongelukken. Bij parken op zee mogen vissers niet met hun boten komen.

Minder koolstofdioxide dan bij fossiele brandstoffen. Er ontstaat sneller nieuw hout dan nieuwe aardolie.

Ontbossing, ook van waardevolle bossen. Bomen groeien langzaam. Grote, eentonige bossen. Fijnstof.

Grote hoeveelheden goedkope energie. Geen uitstoot van koolstofdioxide.

Hoge investeringen. Risicovol (Tsjernobyl, Fukushima). Afvalprobleem. Uranium is schaars.

bijvoorbeeld: aardwarmte, getijdencentrale, waterkrachtcentrale, warmtewisselaar

Eigen antwoord

Eigen antwoord

Op een rij en terugblik

Kenmerken van extensieve landbouw

□ Er grazen veel koeien in een groot weiland.

□ De boer gebruikt kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen.

□ In het grasland bloeien wilde planten en leven veel dagvlinders.

□ De boer bewerkt zijn land met moderne machines.

□ Het gras wordt maar een keer per jaar gemaaid.

□ De boer eet zijn eigen oogst op. Wat overblijft verkoopt hij op de markt.

□ De gewassen zorgen voor een hoge opbrengst.

□ Een groot deel van het jaar is het land te drassig om te bewerken.

□ Tussen het graan groeien wilde blauwe korenbloemen.

□ Bij de boerderij staan grote stallen en schuren.

Fossiele energiebronnen

□ aardgas

□ aardolie

□ steenkool

□ windenergie

□ zonne-energie







Mens en

maatschappij

Stop het in een vakje

Keuze menu A
Stuwdammen

Bron: Shutterstock / Mateusz Lopuszynski

Bron: Shutterstock / Jorge Alves

Een trektocht door het Berenwoud

Bron: Calin-Andrei STAN

Een coole tuin

Bron: Hollandse Hoogte / Robin Utrecht

De stad van de toekomst

Blok 4

  • Bron: Shutterstock / Frans Blok

  • Hoe blijven Nederlandse steden, ook met de klimaatveranderingen, bewoonbaar?

Jouw stad in de toekomst

  • Bron: Oceanix / BIG - Bjarke Ingels Gr

Bron: Shutterstock / iurii

Bron: Shutterstock / 3000ad

Welke stad van de toekomst past het beste in jouw idee?

Wonen in een stad

  • 2006 helft van wereldbevolking woont in een stad

  • Verwachting 2050: 70%


  • Aantrekkingsfactor stad: 

    • Werk


  • gevolgen verstedelijking

    • Kinderen kosten in een stad meer geld

      • Platteland werken kinderen mee -> leveren geld op

    • Gezinnen zijn kleiner

    • Meer woningen nodig




Alles naar de stad

  • Leven in de stad heeft aanvoer nodig

    • food

    • Non-food

    • Water

    • Materialen gezondheidszorg

    • Gas/elektriciteit


  • Alles wat in een stad verbruikt wordt, wordt erbuiten geproduceerd

Alles naar de stad

  • 30 grootste steden van de wereld

    • Gebruiken 10% van alle energie

      • Er woont (maar) 7% van de wereldbevolking

        • Produceren 13% van het afval


  • Conclusie: steden verbruiken veel energie en grondstoffen en produceren veel afval


  • Hoe kan dit verbetert worden?

Alles naar de stad | opdracht 5

Stadslandbouw | opdracht 6

  • Bron: Shutterstock / Alison Hancock

Bron 52 Een tuin op het dak.

Een oplossing…

Energie in huis

  • Energie is nodig om apparaten aan te zetten

  • 75% van de energie thuis gebruikt voor verwarming koken

    • Nu veel: fossiele brandstof: aardgas

      • Nadeel: verbranding aardgas komt koolstofdioxide CO 2 vrij

        • Versterkt het broeikaseffect


  • Toekomst: duurzame energie:

    • Zonne-energie

      • Warme kan je opslaan in grond: gebruik winter mogelijk

      • Aardwarmte

      • Restwarmte bedrijven naar huizen leiden



Aardwarmte


Energie
Opdracht 7

aardwarmte

warmteopslag

restwarmte industrie

restwarmte kassen

zonne-energie

Kies uit:

aardwarmte – restwarmte industrie – restwarmte kassen – warmteopslag – zonne-energie.

Elektriciteit

  • Bron: Shutterstock / Fly_and_Dive

Zonnepanelen voor het opwekken van elektriciteit, een vorm van energie

Minder afval

  • Vroeger: afvalbult

    • Gevaar: vervuiling/gevaarlijke stoffen oppervlakte water

  • Nu:

    • gescheiden inzamelen

    • Restafval verbranden

      • Warmte gebruiken verwarmen huizen

    • Recyclen: produceert minder afval

      • Je maakt van afval een nieuw product

      • Moeilijkheid: demonteren van producten



Kringloopeconomie

  • Kringloopeconomie:

    • fabrikant maakt met zo weinig mogelijk grondstoffen een product

    • Gebruikte grondstoffen kunnen hergebruikt worden

Kringloopeconomie:

grondstoffenwinning

ontwerp

productie

handel en

vervoer

consumptie en

repareren

verzamelen

afval

recyclen

Schrijf deze begrippen in de bron. Begin links boven en ga met de klok mee.


afval

consumptie en repareren

grondstoffenwinning

handel en vervoer

ontwerp

productie

recyclen

verzamelen

Hier en toen
Recycling

  • Bron: Stichting Ijzertijdboerderij

  • Zo min mogelijk afval produceren startte bij Jagers en verzamelaars:

    • Vlees: eten

    • Huid: kleding

    • Botten hoorns: gereedschap/sieraden


  • Tijd van boeren

    • Mest: bevruchten aarde

    • Stro: stal

    • Overblijfsel maken kaas: wei: melk voor dieren



Minder luchtvervuiling

  • Stad van de toekomst moet schoner

  • Oorzaken luchtvervuiling:

1. Verbranding fossiele brandstoffen

  • (90% energie NL uit Fossiele Brandstoffen)

    • Koolstofdioxide CO2 reststof

      • Zorgt voor verzuring

        • Schadelijk biodiversiteit

          • Nadelig voedselproductie

Minder luchtvervuiling

  • Bron: Peter Hilz

Oorzaken luchtvervuiling:

2. Fijnstof

  • Kleine zwevende deeltjes stof en roet.

    • (20% verkeer, 20% industrie)

      • Steden meer fijnstof

        • Vermindering verkeer = < fijnstof.

        • Maatregel:

          • Milieuzones delen van de stad vrijstellen van vervoersmiddelen met schadelijke uitlaatgassen.

Daar en nu
De meest vervuilde steden

  • Bron: SOPA Images / LightRocket via Getty

Luchtvervuiling Delhi in 2019 Noodtoestand uitgeroepen

  • 50 meest vervuilende steden, meer dan de helft in India

  • Maatregelen: elektrische bussen, meer zonne-energie gebruiken

Meer groen

  • Klimaat verandering stijgt gemiddelde temperatuur op aarde.

    • Vooral Polen

      • Ook NL gevolgen

        • Extremen van weer groter

        • Langere en hetere hittegolven

          • Droogte

          • Heftigere buien


  • Problemen vooral in steden

Rotterdam: grootste dakpark van Europa: 1km lang, 85m breed

Meer groen

Bomen in stad oplossing voor:

  • Hitte:

    • Verkoeling door verdamping water

      • Schaduw

    • Vervuiling

      • Fijnstof plakt aan bladeren

    • Geluidsoverlast:

      • Bomen dempen geluid

    • Wateroverlast:

      • Water kan natuurlijker wegzakken


  • - Kost veel ruimte: dakparken een oplossing


Rotterdam: grootste dakpark van Europa: 1km lang, 85m breed

Wit

  • Bron: Stephen Hyde / Alamy Stock Photo

Wit weerkaatst licht zodat er geen warmte opgenomen kan worden door de ondergrond.




Witte daken in de stad van de toekomst?

Opdracht 16
Temperatuur op een warme dag

platteland

bedrijventerrein

centrum

park

woonwijk

Een stad voor de
wetenschap

  • Bron: Universal Images Group via Getty

  • Duurzame stad: Medinat Masdar in Verenigd Arabische Emiraten


  • Nu olieland maar olie is eindige grondstof

    • Toekomst: expertise zuinig omgaan energie


  • Wetenschappers onderzoeken hoe je zuinig om gaat met

    • Energie

      • Water

      • afval


Een stad voor de
wetenschap

  • Bron: Universal Images Group via Getty

  • Bouwplan:

    • Smalle straten

      • Schaduw creëren

    • Hitte omzetten in waterdamp

      • D.m.v. windtoren

    • Afval recyclen

    • Weinig verkeer

    • Alleen toestaan Milieu vriendelijke productie

  • klaar?

    • Woongelegenheid voor 50.000 mensen

    • 1500 bedrijven

Rebus
Opdracht 20

drinkwater

elektriciteit

aardgas

Wat kun jij doen?

  • Bron: Shutterstock / Jenson

Een duurzaam huis ontwerpen

  • Bron: Shutterstock / timothy auld

Rijden op waterstof

  • Bron: Shutterstock / Literator