Marktvormen en concurrentie
Marktvormen en concurrentie
Open vanuit herkenbare situaties: supermarkt, telefoonabonnementen, tankstations. Koppel het onderwerp aan keuzes van bedrijven en gevolgen voor prijzen en keuze.
Leerdoel
Ik kan uitleggen hoe producenten concurreren om marktaandeel, en ik kan de verschillen beschrijven tussen monopolie, oligopolie, volkomen concurrentie en monopolistische concurrentie.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord past volgens jou bij concurrentie?
Gebruik de woordenwolk als start: laat leerlingen kort toelichten waarom ze dat woord kiezen. Verwachte thema’s: prijs, reclame, winkels, merken, klanten, keuze.
Marktaandeel vergroten
Marktaandeel is het deel van de totale verkoop in een markt dat van één producent is.
Producenten willen hun marktaandeel vergroten omdat dat vaak leidt tot:
meer omzet
meer invloed in de markt
een sterkere positie tegenover concurrenten
Gebruik een eenvoudig voorbeeld: als in een dorp 100 fietsen worden verkocht en winkel A verkoopt er 25, dan heeft die winkel 25% marktaandeel.
Marketinginstrumenten
Bedrijven proberen klanten te winnen met marketinginstrumenten:
prijs: korting of lage prijs
product: betere kwaliteit, extra functies, verpakking
plaats: goed bereikbare winkel of snelle bezorging
promotie: reclame, acties, social media
personeel: wie verkopen het product
presentatie: hoe wordt het product vormgegeven
Sluit aan bij de bekende 4 P's, maar houd het praktisch. Laat zien dat bedrijven niet alleen met prijs concurreren.
Niet elke concurrentiestrijd gaat om prijs
Soms proberen producenten vooral op te vallen.
ander ontwerp of merk
betere service
bijzondere smaak of stijl
bekende naam door reclame
Zo kiezen klanten niet alleen op goedkoopst.
Dit vormt de brug naar monopolistische concurrentie en heterogene goederen.
Fusie als groeistrategie
Een fusie is het samengaan van twee bedrijven tot één bedrijf.
Gevolgen kunnen zijn:
groter marktaandeel
lagere kosten door schaalvoordeel
minder concurrentie in de markt
meer marktmacht tegenover klanten of leveranciers
Leg uit dat een fusie voor een bedrijf gunstig kan zijn, maar voor de markt soms minder gunstig door minder keuze.
Wat is een fusie?
Meer reclame maken
Twee bedrijven samen
De prijs verhogen
Een nieuwe markt kiezen
Toets het onderscheid tussen marketing en bedrijfsstructuur. Alleen bij fusie gaan twee bedrijven samen tot één bedrijf.
Vul de begrippen in
Een bedrijf wil zijn marktaandeel vergroten. Dat kan met marketinginstrumenten zoals prijs, product, plaats en promotie. Soms kiezen bedrijven ook voor een fusie om groter te worden en minder concurrentie te hebben.
Alle drie de kernbegrippen uit het eerste blok komen terug in de context van groeien in een markt.
Wat is een monopolie?
Bij een monopolie is er maar één aanbieder op de markt.
Daardoor:
hebben consumenten weinig keuze
is er geen directe concurrentie
kan de aanbieder veel invloed hebben op prijs en aanbod
Noem dat een monopolie soms ontstaat doordat iets heel duur is om aan te leggen, zoals een netwerk. Houd het algemeen en vermijd ingewikkelde uitzonderingen.
Waarom ontstaat een monopolie?
Een monopolie kan ontstaan door:
hoge kosten om te beginnen
wettelijke bescherming of vergunningen
bezit van een unieke grondstof of techniek
overname of verdwijnen van concurrenten
Benadruk dat een monopolie niet altijd 'oneerlijk' begint; soms komt het door omstandigheden in de markt.
Gevolgen van een monopolie
Voor consumenten betekent een monopolie vaak:
minder keuze
minder druk op lage prijzen
minder prikkel voor vernieuwing
Voor het bedrijf betekent het vaak een sterke marktpositie.
voorbeeld: Prorail
Noem dat er wel toezicht kan zijn wanneer een monopolist te machtig wordt of misbruik maakt van zijn positie.
Wat past het best bij een monopolie?
Veel gelijke aanbieders
Eén aanbieder
Veel verschillende merken
Enkele grote aanbieders
De afleiders verwijzen naar andere marktvormen: volkomen concurrentie, monopolistische concurrentie en oligopolie.
Noem één nadeel van een monopolie voor klanten.
Goed antwoord bevat elementen als: weinig keuze, minder druk op lage prijzen, minder prikkel tot vernieuwing, sterke marktpositie van het bedrijf.
Volkomen concurrentie
Bij volkomen concurrentie zijn er veel aanbieders en veel vragers.
Kenmerken:
geen enkel bedrijf is groot genoeg om de prijs te bepalen
producten zijn bijna hetzelfde
kopers kunnen makkelijk vergelijken
de marktprijs ontstaat door vraag en aanbod
Gebruik een eenvoudig voorbeeld als aardappelen, groente op een veiling of een andere markt met veel gelijke producten.
Homogene goederen
Homogene goederen zijn goederen die in de ogen van de koper gelijk zijn.
Denk aan producten waarbij het weinig uitmaakt van welke aanbieder je koopt.
Dan letten kopers vooral op:
prijs
beschikbaarheid
voorbeeld: Graan, suiker
Maak duidelijk dat 'gelijk' hier betekent: voor de koper nauwelijks verschil. Dat helpt om volkomen concurrentie te begrijpen.
Monopolistische concurrentie
Bij monopolistische concurrentie zijn er veel aanbieders, maar de producten verschillen van elkaar.
Daarom concurreren bedrijven met:
merk
kwaliteit
uitstraling
service
reclame
Voorbeelden: kledingwinkels, kappers, restaurants. Er zijn veel aanbieders, maar ze proberen zich te onderscheiden.
Heterogene goederen
Heterogene goederen zijn goederen die volgens de koper van elkaar verschillen.
Die verschillen kunnen zitten in:
smaak
kwaliteit
merk
Voorbeeld: kledingwinkels
Verbind dit direct aan monopolistische concurrentie: juist doordat goederen verschillen, hebben bedrijven ruimte voor marketing.
Twee marktvormen vergeleken
Volkomen concurrentie
veel aanbieders
homogene goederen
prijs vooral doorslaggevend
weinig invloed per bedrijf
graan suiker
Monopolistische concurrentie
veel aanbieders
heterogene goederen
verschillen tussen merken
concurrentie via marketing
kledingwinkels
Benadruk dat in beide gevallen veel aanbieders actief zijn; het grote verschil zit in het soort product.
Wat is het grootste verschil tussen deze twee marktvormen?
Het aantal kopers
De hoogte van winst
Het soort goederen
De rol van de overheid
Na slides 9-13 moeten leerlingen zien dat beide marktvormen veel aanbieders hebben; het verschil zit in homogene of heterogene goederen.
Maak de vergelijking compleet
Bij volkomen concurrentie zijn er veel aanbieders van homogene goederen. Kopers letten dan vooral op prijs. Bij monopolistische concurrentie zijn de producten heterogeen en concurreren bedrijven ook met merk en service.
De laatste blank is bewust als bijvoeglijk woord geformuleerd, zodat de plaats eenduidig is.
Wat is een oligopolie?
Bij een oligopolie wordt de markt beheerst door een klein aantal grote aanbieders.
Kenmerken:
bedrijven houden elkaar goed in de gaten
beslissingen van één bedrijf hebben snel effect op de rest
concurrentie is vaak sterk, maar tussen weinig spelers
Voorbeelden kunnen zijn tankstations, luchtvaart of telefoonproviders, zolang je het als herkenbaar voorbeeld gebruikt en niet als harde lijst met uitzonderingen.
Gedrag in een oligopolie
In een oligopolie denken bedrijven steeds na over elkaars reacties.
Prijsverlaging door één aanbieder → andere aanbieders reageren vaak ook.
Homogeen en heterogeen
Voorbeeld homogeen: elektriciteitsmarkt
Voorbeeld heterogeen: telefoons
Hier ligt de economische kern: onderlinge afhankelijkheid. Leg dat rustig uit met een herkenbaar voorbeeld.
Wat is een kartel?
Een kartel is een afspraak tussen bedrijven om minder hard met elkaar te concurreren.
Dat kan gaan over:
prijzen
productie
verdeling van klanten of gebieden
Maak duidelijk dat het gaat om afspraken tussen zelfstandige bedrijven, niet om een fusie. Dat onderscheid is belangrijk.
Waarom is een kartel verboden?
Een kartel is meestal verboden omdat het nadelig is voor consumenten:
prijzen kunnen kunstmatig hoog blijven
er is minder eerlijke concurrentie
keuze en vernieuwing kunnen afnemen
De markt werkt dan minder goed.
Verbind terug naar het doel van concurrentie: lagere prijzen, keuze en innovatie.
Wat hoort bij een oligopolie?
Eén grote aanbieder
Klein aantal aanbieders
Alle producten gelijk
Geen invloed op elkaar
Belangrijk inzicht: in een oligopolie zijn bedrijven onderling afhankelijk en letten ze op elkaars reacties.
Wat doet de ACM?
Prijzen vastzetten
Reclame maken
Toezicht houden
Bedrijven fuseren
Koppelt kartel en marktmacht aan toezicht. ACM bewaakt eerlijke concurrentie en kan ingrijpen.
Wat uit deze les ga jij het best onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welk begrip vond jij het lastigst vandaag?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
marktaandeel - het deel van de totale verkoop dat van één bedrijf is
marketinginstrumenten - middelen waarmee een bedrijf klanten probeert te trekken, zoals prijs, product, plaats en promotie
fusie - het samengaan van twee bedrijven tot één bedrijf
monopolie - marktvorm met maar één aanbieder
volkomen concurrentie - marktvorm met veel aanbieders van gelijke producten
homogene goederen - goederen die voor kopers hetzelfde zijn
monopolistische concurrentie - marktvorm met veel aanbieders van verschillende producten
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
heterogene goederen - goederen die volgens kopers van elkaar verschillen
oligopolie - marktvorm met een klein aantal grote aanbieders
kartel - afspraak tussen bedrijven om concurrentie te beperken
ACM - Autoriteit Consument & Markt, toezichthouder op eerlijke concurrentie
marktmacht - de invloed van een bedrijf op prijs, aanbod of concurrentie
Deze slide heeft geen instructies