Marktvormen en concurrentie

Marktvormen en concurrentie

1 / 31
volgende
Slide 1: Slide
newEditorEconomieMiddelbare schoolvmbo tLeerjaar 4

In deze les zitten 31 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Marktvormen en concurrentie

Open vanuit herkenbare situaties: supermarkt, telefoonabonnementen, tankstations. Koppel het onderwerp aan keuzes van bedrijven en gevolgen voor prijzen en keuze.

Leerdoel

Ik kan uitleggen hoe producenten concurreren om marktaandeel, en ik kan de verschillen beschrijven tussen monopolie, oligopolie, volkomen concurrentie en monopolistische concurrentie.

Deze slide heeft geen instructies

Welk woord past volgens jou bij concurrentie?

Gebruik de woordenwolk als start: laat leerlingen kort toelichten waarom ze dat woord kiezen. Verwachte thema’s: prijs, reclame, winkels, merken, klanten, keuze.

Marktaandeel vergroten

Marktaandeel is het deel van de totale verkoop in een markt dat van één producent is.


Producenten willen hun marktaandeel vergroten omdat dat vaak leidt tot:

  • meer omzet

  • meer invloed in de markt

  • een sterkere positie tegenover concurrenten

Gebruik een eenvoudig voorbeeld: als in een dorp 100 fietsen worden verkocht en winkel A verkoopt er 25, dan heeft die winkel 25% marktaandeel.

Marketinginstrumenten

Bedrijven proberen klanten te winnen met marketinginstrumenten:

  • prijs: korting of lage prijs

  • product: betere kwaliteit, extra functies, verpakking

  • plaats: goed bereikbare winkel of snelle bezorging

  • promotie: reclame, acties, social media

  • personeel: wie verkopen het product

  • presentatie: hoe wordt het product vormgegeven

Sluit aan bij de bekende 4 P's, maar houd het praktisch. Laat zien dat bedrijven niet alleen met prijs concurreren.

Niet elke concurrentiestrijd gaat om prijs

Soms proberen producenten vooral op te vallen.

  • ander ontwerp of merk

  • betere service

  • bijzondere smaak of stijl

  • bekende naam door reclame

Zo kiezen klanten niet alleen op goedkoopst.

Dit vormt de brug naar monopolistische concurrentie en heterogene goederen.

Fusie als groeistrategie

Een fusie is het samengaan van twee bedrijven tot één bedrijf.


Gevolgen kunnen zijn:

  • groter marktaandeel

  • lagere kosten door schaalvoordeel

  • minder concurrentie in de markt

  • meer marktmacht tegenover klanten of leveranciers

Leg uit dat een fusie voor een bedrijf gunstig kan zijn, maar voor de markt soms minder gunstig door minder keuze.

Wat is een fusie?

A

Meer reclame maken

B

Twee bedrijven samen

C

De prijs verhogen

D

Een nieuwe markt kiezen

Toets het onderscheid tussen marketing en bedrijfsstructuur. Alleen bij fusie gaan twee bedrijven samen tot één bedrijf.

Vul de begrippen in

Een bedrijf wil zijn marktaandeel vergroten. Dat kan met marketinginstrumenten zoals prijs, product, plaats en promotie. Soms kiezen bedrijven ook voor een fusie om groter te worden en minder concurrentie te hebben.

marktaandeel
marketinginstrumenten
fusie
monopolie
kartel
oligopolie
marktmacht

Alle drie de kernbegrippen uit het eerste blok komen terug in de context van groeien in een markt.

Wat is een monopolie?

Bij een monopolie is er maar één aanbieder op de markt.


Daardoor:

  • hebben consumenten weinig keuze

  • is er geen directe concurrentie

  • kan de aanbieder veel invloed hebben op prijs en aanbod

Noem dat een monopolie soms ontstaat doordat iets heel duur is om aan te leggen, zoals een netwerk. Houd het algemeen en vermijd ingewikkelde uitzonderingen.

Waarom ontstaat een monopolie?

Een monopolie kan ontstaan door:

  • hoge kosten om te beginnen

  • wettelijke bescherming of vergunningen

  • bezit van een unieke grondstof of techniek

  • overname of verdwijnen van concurrenten

Benadruk dat een monopolie niet altijd 'oneerlijk' begint; soms komt het door omstandigheden in de markt.

Gevolgen van een monopolie

Voor consumenten betekent een monopolie vaak:

  • minder keuze

  • minder druk op lage prijzen

  • minder prikkel voor vernieuwing


Voor het bedrijf betekent het vaak een sterke marktpositie.


voorbeeld: Prorail

Noem dat er wel toezicht kan zijn wanneer een monopolist te machtig wordt of misbruik maakt van zijn positie.

Wat past het best bij een monopolie?

A

Veel gelijke aanbieders

B

Eén aanbieder

C

Veel verschillende merken

D

Enkele grote aanbieders

De afleiders verwijzen naar andere marktvormen: volkomen concurrentie, monopolistische concurrentie en oligopolie.

Noem één nadeel van een monopolie voor klanten.

Goed antwoord bevat elementen als: weinig keuze, minder druk op lage prijzen, minder prikkel tot vernieuwing, sterke marktpositie van het bedrijf.

Volkomen concurrentie

Bij volkomen concurrentie zijn er veel aanbieders en veel vragers.


Kenmerken:

  • geen enkel bedrijf is groot genoeg om de prijs te bepalen

  • producten zijn bijna hetzelfde

  • kopers kunnen makkelijk vergelijken

  • de marktprijs ontstaat door vraag en aanbod

Gebruik een eenvoudig voorbeeld als aardappelen, groente op een veiling of een andere markt met veel gelijke producten.

Homogene goederen

Homogene goederen zijn goederen die in de ogen van de koper gelijk zijn.


Denk aan producten waarbij het weinig uitmaakt van welke aanbieder je koopt.

Dan letten kopers vooral op:

  • prijs

  • beschikbaarheid


voorbeeld: Graan, suiker

Maak duidelijk dat 'gelijk' hier betekent: voor de koper nauwelijks verschil. Dat helpt om volkomen concurrentie te begrijpen.

Monopolistische concurrentie

Bij monopolistische concurrentie zijn er veel aanbieders, maar de producten verschillen van elkaar.


Daarom concurreren bedrijven met:

  • merk

  • kwaliteit

  • uitstraling

  • service

  • reclame

Voorbeelden: kledingwinkels, kappers, restaurants. Er zijn veel aanbieders, maar ze proberen zich te onderscheiden.

Heterogene goederen

Heterogene goederen zijn goederen die volgens de koper van elkaar verschillen.


Die verschillen kunnen zitten in:

  • smaak

  • kwaliteit

  • merk


Voorbeeld: kledingwinkels

Verbind dit direct aan monopolistische concurrentie: juist doordat goederen verschillen, hebben bedrijven ruimte voor marketing.

Twee marktvormen vergeleken

Volkomen concurrentie

  • veel aanbieders

  • homogene goederen

  • prijs vooral doorslaggevend

  • weinig invloed per bedrijf

  • graan suiker

Monopolistische concurrentie

  • veel aanbieders

  • heterogene goederen

  • verschillen tussen merken

  • concurrentie via marketing

  • kledingwinkels

Benadruk dat in beide gevallen veel aanbieders actief zijn; het grote verschil zit in het soort product.

Wat is het grootste verschil tussen deze twee marktvormen?

A

Het aantal kopers

B

De hoogte van winst

C

Het soort goederen

D

De rol van de overheid

Na slides 9-13 moeten leerlingen zien dat beide marktvormen veel aanbieders hebben; het verschil zit in homogene of heterogene goederen.

Maak de vergelijking compleet

Bij volkomen concurrentie zijn er veel aanbieders van homogene goederen. Kopers letten dan vooral op prijs. Bij monopolistische concurrentie zijn de producten heterogeen en concurreren bedrijven ook met merk en service.

homogene goederen
prijs
heterogeen
fusie
oligopolie
kartel
marktaandeel

De laatste blank is bewust als bijvoeglijk woord geformuleerd, zodat de plaats eenduidig is.

Wat is een oligopolie?

Bij een oligopolie wordt de markt beheerst door een klein aantal grote aanbieders.


Kenmerken:

  • bedrijven houden elkaar goed in de gaten

  • beslissingen van één bedrijf hebben snel effect op de rest

  • concurrentie is vaak sterk, maar tussen weinig spelers

Voorbeelden kunnen zijn tankstations, luchtvaart of telefoonproviders, zolang je het als herkenbaar voorbeeld gebruikt en niet als harde lijst met uitzonderingen.

Gedrag in een oligopolie

In een oligopolie denken bedrijven steeds na over elkaars reacties.


Prijsverlaging door één aanbieder → andere aanbieders reageren vaak ook.


Homogeen en heterogeen


Voorbeeld homogeen: elektriciteitsmarkt


Voorbeeld heterogeen: telefoons

Hier ligt de economische kern: onderlinge afhankelijkheid. Leg dat rustig uit met een herkenbaar voorbeeld.

Wat is een kartel?

Een kartel is een afspraak tussen bedrijven om minder hard met elkaar te concurreren.


Dat kan gaan over:

  • prijzen

  • productie

  • verdeling van klanten of gebieden

Maak duidelijk dat het gaat om afspraken tussen zelfstandige bedrijven, niet om een fusie. Dat onderscheid is belangrijk.

Waarom is een kartel verboden?

Een kartel is meestal verboden omdat het nadelig is voor consumenten:

  • prijzen kunnen kunstmatig hoog blijven

  • er is minder eerlijke concurrentie

  • keuze en vernieuwing kunnen afnemen


De markt werkt dan minder goed.

Verbind terug naar het doel van concurrentie: lagere prijzen, keuze en innovatie.

Wat hoort bij een oligopolie?

A

Eén grote aanbieder

B

Klein aantal aanbieders

C

Alle producten gelijk

D

Geen invloed op elkaar

Belangrijk inzicht: in een oligopolie zijn bedrijven onderling afhankelijk en letten ze op elkaars reacties.

Wat doet de ACM?

A

Prijzen vastzetten

B

Reclame maken

C

Toezicht houden

D

Bedrijven fuseren

Koppelt kartel en marktmacht aan toezicht. ACM bewaakt eerlijke concurrentie en kan ingrijpen.

Wat uit deze les ga jij het best onthouden?

Deze slide heeft geen instructies

Welk begrip vond jij het lastigst vandaag?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

marktaandeel - het deel van de totale verkoop dat van één bedrijf is

marketinginstrumenten - middelen waarmee een bedrijf klanten probeert te trekken, zoals prijs, product, plaats en promotie

fusie - het samengaan van twee bedrijven tot één bedrijf

monopolie - marktvorm met maar één aanbieder

volkomen concurrentie - marktvorm met veel aanbieders van gelijke producten

homogene goederen - goederen die voor kopers hetzelfde zijn

monopolistische concurrentie - marktvorm met veel aanbieders van verschillende producten

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

heterogene goederen - goederen die volgens kopers van elkaar verschillen

oligopolie - marktvorm met een klein aantal grote aanbieders

kartel - afspraak tussen bedrijven om concurrentie te beperken

ACM - Autoriteit Consument & Markt, toezichthouder op eerlijke concurrentie

marktmacht - de invloed van een bedrijf op prijs, aanbod of concurrentie

Deze slide heeft geen instructies