Thema 2:
eigenschappen van stoffen op basis van hun structuur
P93-136
Thema 2:
eigenschappen van stoffen op basis van hun structuur
P93-136
Herhaling
Polaire / apolaire bindingen
🔹 Elektronegativiteit (EN-waarde) & Bindingen
Elektronegativiteit (EN-waarde)
- Geeft aan hoe sterk een atoom elektronen naar zich toe trekt.
- Hoe groter de EN-waarde, hoe sterker het atoom de (bindings)elektronen aantrekt.
Klein EN-verschil → (polaire of apolaire) atoombinding
Groot EN-verschil → ionbinding (elektronenoverdracht)
De EN-waarde bepaalt wie de elektronen “wint” in een binding.
Wanneer is een stof polair?
Als de stof een vaste structuur heeft
Als de stof een hoge dichtheid heeft
Als de EN-waarde verschilt
Als de moleculen symmetrisch is
Wat kenmerkt een polaire stof?
Ongelijke elektronenverdeling
Gelijke atoommassa's
Hoge smeltpunten
Vaste aggregatietoestand
Polaire bindingen
Polaire binding
= Ontstaat wanneer twee atomen met verschillende EN-waarden een atoombinding vormen.
= De bindingselektronen verschuiven naar het atoom met de hoogste EN-waarde
Partiële ladingen
- Het meest elektronegatieve atoom krijgt een partieel negatieve lading (δ⁻).
- Het minst elektronegatieve atoom krijgt een partieel positieve lading (δ⁺).
Polaire bindingen
Ladingsverschuiving
Hoe groter het verschil in EN-waarde → hoe groter de ladingsverschuiving.
Deze ladingsverschuiving wordt weergegeven met een ladingsvector. (→)
Kenmerken van de ladingsvector
Aangrijpingspunt: start in de atoomkern van het element met de laagste EN-waarde
Richting: loopt langs de binding
Zin: van δ⁺ naar δ⁻
Grootte: hoe groter het EN-verschil, hoe langer de vector!
Notatie in Lewisstructuren
δ⁻ → partieel negatieve lading
δ⁺ → partieel positieve lading
Apolaire bindingen
Apolaire binding:
Ontstaat wanneer twee atomen met dezelfde EN-waarde een atoombinding vormen.
De bindingselektronen worden gelijk verdeeld tussen de atomen.
Kenmerken
Geen ladingsverschuiving
Geen partiële ladingen (geen δ⁺ of δ⁻)
De binding is symmetrisch en niet polair
Ladingsverschuiving & elektronendichtheid
Ladingsverschuiving
- Kan visueel worden weergegeven met een 3D-model.
- Kleuren geven de elektronendichtheid aan rond een atoom.
Volledige elektronenoverdracht (ionbindingen)
Negatieve ionen → rood
Positieve ionen → blauw
Belangrijk
In een molecule duid je elke ladingsverschuiving aan met δ⁺ en δ⁻
Kleuren helpen om polariteit en ladingsverdeling te begrijpen
Hoe beïnvloedt symmetrie polariteit?
Asymmetrische moleculen zijn vaak polair
Symmetrie heeft geen invloed op polariteit
Symmetrische moleculen zijn vaak apolair
Alle symmetrische moleculen zijn polair
Polaire / apolaire Moleculen
Geometrie van een molecule
= de ruimtelijke schikking van atomen in een molecule.
Naast EN-verschillen kijk je naar de vectoriële som van alle ladingsvectoren.
= Dit bepaalt de nettoladingsverschuiving.
1) Polaire (dipool)molecule
Heeft een nettoladingsverschuiving.
Asymmetrische verdeling van partiële ladingen.
Molecule heeft een positieve en negatieve pool.
2) Apolaire molecule
Geen nettoladingsverschuiving.
Symmetrische verdeling van partiële ladingen.
Ladingsvectoren heffen elkaar op
Wat kenmerkt alweer een polaire ionverbinding?
Polaire ion-verbindingen
Ion-verbindingen
Ontstaan tussen een metaal en een niet-metaal.
Zijn altijd polair, omdat ze bestaan uit tegengesteld geladen ionen.
Elektronenoverdracht
Er vindt een volledige elektronenoverdracht plaats.
Het metaal staat een elektron af → positief ion (kation)
Het niet-metaal neemt een elektron op → negatief ion (anion)
Er is geen elektronenverschuiving, maar een overdracht.
Polaire ion-verbindingen
Ladingen (belangrijk verschil!)
Je noteert echte ladingen:
+ en −
Geen partiële ladingen (δ⁺ / δ⁻) bij ionverbindingen.
Voorbeeld: NaCl
Na → Na⁺
Cl → Cl⁻
De binding ontstaat door elektrostatische aantrekking tussen Na⁺ en Cl⁻.
Visuele voorstelling
Positieve ionen → (donker) blauw
Negatieve ionen → (donker) rood
Laat de nettoladingsverdeling duidelijk zien.
Welke 3 inter-moluculaire krachten zijn er?
2.1 Intermoleculaire krachten bij atoomverbindingen
Hoe sterker de intermoleculaire krachten, hoe hoger het smelt- en kookpunt.
Sterkere aantrekking → moleculen komen moeilijker los van elkaar.
Sterkte van intermoleculaire krachten (zwak → sterk):
dispersiekrachten < dipoolkrachten < waterstofbruggen
Daarom heeft H₂O een veel hoger kookpunt dan H₂, F₂ of CH₄.
Wat ken jij nog van dispersiekrachten?
A: Dispersiekrachten
= Dispersiekrachten zijn intermoleculaire krachten die ontstaan door de voortdurende beweging van elektronen in een molecuul.
Hoe ontstaan dispersiekrachten?
In een apolair molecuul zijn de elektronen normaal gelijk verdeeld.
Door de beweging van elektronen kan het gebeuren dat er op een bepaald moment:
meer elektronen aan één kant van het molecuul zitten
en minder elektronen aan de andere kant
Daardoor ontstaat kortstondig een tijdelijke dipool:
een kant wordt tijdelijk negatief
de andere kant tijdelijk positief
https://www.youtube.com/watch?v=8XPntHMHp0g
A: Dispersiekrachten
Deze tijdelijke dipool kan:
de elektronen in een naburig molecuul beïnvloeden
daar ook een tijdelijke dipool veroorzaken
=> Zo ontstaat er een zwakke aantrekkingskracht tussen de moleculen: de dispersiekracht
Dispersiekrachten:
zijn zwak
werken tussen moleculen
komen voor tussen alle moleculen
Bij apolaire moleculen zijn dispersiekrachten de enige intermoleculaire krachten.
Waar zijn dispersiekrachten sterk?
In grote moleculen
Bij niet-polaire stoffen
In ionische verbindingen
Bij polaire stoffen
A: Dispersiekrachten
Wat beïnvloedt de sterkte van dispersiekrachten?
1. Grootte van het molecuul
Hoe groter het molecuul:
hoe meer elektronen
hoe sterker de tijdelijke dipolen
→ sterkere dispersiekrachten
2. Vorm van het molecuul (contactoppervlak)
Moleculen met een groot contactoppervlak:
kunnen sterker op elkaar inwerken
hebben sterkere dispersiekrachten
Lange, gestrekte moleculen → sterker dan compacte, bolvormige moleculen
Wat ken jij nog van dipoolkrachten?
B: Dipoolkrachten
= Dipoolkrachten zijn intermoleculaire krachten die optreden tussen polaire moleculen
Hoe ontstaan dipoolkrachten?
Wanneer twee polaire moleculen dicht bij elkaar komen:
wordt de δ⁺-kant van het ene molecuul
aangetrokken door de δ⁻-kant van het andere molecuul
dipoolkrachten.
Belangrijk verschil met dispersiekrachten:
Dipoolkrachten zijn niet tijdelijk
Ze zijn altijd aanwezig bij polaire moleculen
C: waterstofbruggen
= Waterstofbrugkrachten zijn een speciale, sterke vorm van dipoolkrachten.
Het zijn intermoleculaire krachten die optreden tussen bepaalde polaire moleculen.
Waterstofbrugkrachten ontstaan alleen als aan alle voorwaarden voldaan is:
Het molecuul bevat een H-atoom
Dat H-atoom is covalent gebonden aan: N, O of F
Het N-, O- of F-atoom van een naburig molecuul bezit een vrij elektronenpaar
Krachten bij ion-verbindingen
Herhaling:
Wat zijn ionverbindingen?
Ionverbindingen zijn stoffen die opgebouwd zijn uit:
positieve ionen (kationen)
negatieve ionen (anionen)
Ze worden voorgesteld met een formule-eenheid (bv. NaCl), niet met afzonderlijke moleculen.
Krachten bij ion-verbindingen
Welke krachten werken hier?
In ionverbindingen treden ion-ionkrachten op.
Dit zijn elektrostatische aantrekkingskrachten tussen:
positief geladen ionen
negatief geladen ionen
Tegengestelde ladingen trekken elkaar aan.
Krachten bij ion-verbindingen
Ionrooster
De ionen rangschikken zich in een regelmatig patroon: het ionrooster
In een ionrooster:
is er geen apart molecuul
is elk positief ion omringd door negatieve ionen en omgekeerd
Het hele kristal wordt bij elkaar gehouden door ion-ionkrachten.
Voorbeeld: NaCl
Na⁺-ionen en Cl⁻-ionen trekken elkaar sterk aan
Ze vormen samen een ionrooster
Deze sterke aantrekkingskrachten zorgen voor:
een vaste structuur
grote stabiliteit
Oplossen van ionverbindingen in water
p113
Welke regel geldt er bij oplossen van stoffen?
Water als polair oplosmiddel
Oplosbaarheid
De aard van de stof en het oplosmiddel bepaalt of iets oplost:
Polaire stoffen lossen goed op in polair oplosmiddel (bv. water)
Apolaire stoffen lossen slecht tot niet op in water
Apolaire stoffen lossen goed op in apolaire oplosmiddelen (bv. white spirit)
Polaire stoffen lossen slecht op in apolaire oplosmiddelen
SOORT ZOEKT SOORT!
Ion in water
Aantrekking tussen water en ionen:
Partieël positieve H-atomen van watermoleculen trekken negatieve ionen aan
Partieël negatieve O-atomen trekken positieve ionen aan
Ontstaat een sterke ion-dipoolaantrekking
Beslissingsmoment
Ion-ionkrachten in ionrooster zijn groter dan ion-dipoolkrachten
→ Watermoleculen kunnen ionen niet losmaken
→ Ionverbinding lost niet op
OF
2. Ion-dipoolkrachten zijn groter dan ion-ionkrachten
→ Watermoleculen trekken ionen los uit het rooster
→ Ionen komen vrij in het water
→ Homogene oplossing ontstaat
Wat is een kenmerk van dissociatie?
Vorming van nieuwe chemicaliën
Stoffen splitsen in ionen
Het ontstaan van ionen
Wat gebeurt er bij dissociatie?
Ionen gaan vrij in oplossing
Moleculen blijven intact
Er ontstaan nieuwe ionen
Waterstofbruggen worden gevormd
Bij welke stoffen treedt dissociatie op?
Zouten in water
Zuren in vaste toestand
Hydroxiden in water
Alcohol in water
= Dissociatie
Dissociatie = het uiteenvallen van een ionverbinding in ionen bij oplossen in water
Vrijgekomen ionen worden omringd door polaire watermoleculen
Sterke aantrekking tussen ionen en water (hydratatie)
dissociatievergelijking
Een dissociatievergelijking is een vergelijking die de dissociatie van een ionverbinding weergeeft.
Hydroxiden en zouten dissociëren volledig in ionen wanneer ze oplossen in water.
Oplossen van apolaire atoomverbindingen in water
p115
Lossen niet op in water
Apolaire moleculen = zwakke dispersiekrachten
weinig interactie tussen water (Polair) en Apolaire stoffen
de watermoleculen trekken elkaar aan en blijven samen.
de apolaire moleculen trekken elkaar aan en blijven samen
Oplossen van polaire atoomverbindingen in water
p116
Polaire stoffen lossen wel op in water
De inter-moleculaire krachten tussen de polaire moleculen enerzijds en tussen de watermoleculen anderzijds worden verbroken.
Er ontstaan intermoleculaire krachtwerkingen tussen de watermoleculen en de polaire moleculen.
Er vormt zich een homogeen mengsel van de polaire moleculen en water
Wat gebeurt er bij ionisatie?
Ionen gaan vrij in oplossing
Moleculen blijven intact
Er ontstaan nieuwe ionen
Waterstofbruggen worden gevormd
Bij welke stoffen komt ionisatie voor?
Zuren in water
Zouten in water
Hydroxiden in water
Alcoholen in water
Ionisatie p117
= het proces waarbij sommige polaire moleculen ionen vormen wanneer ze oplossen in water.
Bij zuren is de aantrekking van de watermoleculen op de atoombindingen zeer groot.
De gemeenschappelijke elektronen van de atoombinding gaan naar het bindend atoom met de hoogste EN-waarde. ==> vormt een oplossing van ionen in water.
Een ionisatievergelijking is een vergelijking die de ionisatie van polaire moleculen in water weergeeft
- Sterke zuren zijn zuren waarbij alle moleculen ioniseren.
- Zwakke zuren lossen volledig op in water maar ioniseren slechts gedeeltelijk
p121
Elektrische geleiding is het verplaatsen van elektrische ladingen.
Deze elektrische ladingen kunnen beweeglijke elektronen of ionen zijn.
Een stof of een oplossing die verplaatsbare ladingen bevat, noem je geleidend voor elektrische stroom. Het is een geleider. Als er geen verplaatsbare ladingen aanwezig zijn, heb je een isolator
Elektrisch geleidingsvermogen van enkelvoudige stoffen
p121
Metalen
Metalen zijn geleidend in vaste toestand.
Het metaalrooster bestaat uit een regelmatige schikking van de positieve metaalionen met vrij bewegende elektronen.
Deze beweeglijke negatieve ladingen zorgen voor elektrische geleiding
Niet-Metalen + edelgassen
Niet-metalen vormen atoomverbindingen waarbij elektronen gemeenschappelijk worden gesteld.
De moleculen die zo ontstaan, hebben geen vrije ladingen en zijn dus niet geleidend.
Eén uitzondering is grafiet, dat elektrische stroom beperkt geleidt. Grafiet-elektroden worden vaak gebruikt bij onderzoeken rond elektrische geleidbaarheid
Edelgassen zijn op zich stabiel. Ze hebben geen vrije elektronen waardoor ze geen lading bevatten. Edelgassen zijn niet geleidend.
Elektrisch geleidingsvermogen van samengestelde stoffen
p122
Samengestelde stoffen
In vaste toestand geleiden samengestelde stoffen de elektrische stroom niet.
Ze bevatten geen vrij beweeglijke geladen deeltjes.
De atoomverbindingen geleiden in vloeibare of gastoestand geen elektrische stroom. Hier komen immers geen vrij beweeglijke geladen deeltjes voor.
De ionverbindingen geleiden in vloeibare toestand wel de elektrische stroom.
=> In vloeibare toestand valt het ionrooster uiteen in vrij beweeglijke positieve en negatieve ionen.
Elektrisch geleidingsvermogen van oplossingen
p123
Geleiding in oplossingen
Enkel de stoffen die een ionisatie- of dissociatiereactie ondergaan, geleiden de elektrische stroom. (zouten, hydroxiden, zuren)
Door ionisatie vormen sommige polaire moleculen ionen wanneer ze oplossen in water. In het water zijn deze ionen vrij beweeglijk en zorgen ze ervoor dat de oplossing geleidend is.
Door dissociatie maken watermoleculen ionen uit het ionrooster vrij. Deze ionen zijn in het water vrij beweeglijk en zorgen ervoor dat de oplossing geleidend is
Elektrolyten en niet-elektrolyten
elektrolyten
Elektrolyten zijn samengestelde stoffen die in gesmolten toestand en/of opgelost in water vrije en beweeglijke ionen vormen. In die toestand geleiden ze de elektrische stroom.
niet-elektrolyten
= Niet-elektrolyten zijn stoffen die bij het oplossen geen ionen vormen en dus de elektrische stroom niet geleiden