Thema 2 -Eigenschappen van stoffen op basis van hun structuur HERHALING

Thema 2:
eigenschappen van stoffen op basis van hun structuur

P93-136

1 / 55
volgende
Slide 1: Slide
newEditorChemieSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijs

In deze les zitten 55 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Thema 2:
eigenschappen van stoffen op basis van hun structuur

P93-136

Herhaling

Polaire / apolaire bindingen

  • 🔹 Elektronegativiteit (EN-waarde) & Bindingen


  • Elektronegativiteit (EN-waarde)

  • - Geeft aan hoe sterk een atoom elektronen naar zich toe trekt.

  • - Hoe groter de EN-waarde, hoe sterker het atoom de (bindings)elektronen aantrekt.


  • Klein EN-verschil → (polaire of apolaire) atoombinding

  • Groot EN-verschil → ionbinding (elektronenoverdracht)

  • De EN-waarde bepaalt wie de elektronen “wint” in een binding.

Wanneer is een stof polair?

A

Als de stof een vaste structuur heeft

B

Als de stof een hoge dichtheid heeft

C

Als de EN-waarde verschilt

D

Als de moleculen symmetrisch is

Wat kenmerkt een polaire stof?

A

Ongelijke elektronenverdeling

B

Gelijke atoommassa's

C

Hoge smeltpunten

D

Vaste aggregatietoestand

Polaire bindingen

  • Polaire binding

  • = Ontstaat wanneer twee atomen met verschillende EN-waarden een atoombinding vormen.

  • = De bindings­elektronen verschuiven naar het atoom met de hoogste EN-waarde


  • Partiële ladingen

  • - Het meest elektronegatieve atoom krijgt een partieel negatieve lading (δ⁻).

  • - Het minst elektronegatieve atoom krijgt een partieel positieve lading (δ⁺).


Polaire bindingen

  • Ladingsverschuiving

  • Hoe groter het verschil in EN-waarde → hoe groter de ladingsverschuiving.

  •  Deze ladingsverschuiving wordt weergegeven met een ladingsvector. (→)


  • Kenmerken van de ladingsvector

  • Aangrijpingspunt: start in de atoomkern van het element met de laagste EN-waarde

  • Richting: loopt langs de binding

  • Zin: van δ⁺ naar δ⁻

  • Grootte: hoe groter het EN-verschil, hoe langer de vector!

Notatie in Lewisstructuren

  • δ⁻ → partieel negatieve lading

  • δ⁺ → partieel positieve lading

Apolaire bindingen

  • Apolaire binding:

  • Ontstaat wanneer twee atomen met dezelfde EN-waarde een atoombinding vormen.

  • De bindings­elektronen worden gelijk verdeeld tussen de atomen.


Kenmerken

  • Geen ladingsverschuiving

  • Geen partiële ladingen (geen δ⁺ of δ⁻)

  • De binding is symmetrisch en niet polair



Ladingsverschuiving & elektronen­dichtheid

  • Ladingsverschuiving

  • - Kan visueel worden weergegeven met een 3D-model.

  • - Kleuren geven de elektronen­dichtheid aan rond een atoom.


  • Volledige elektronenoverdracht (ionbindingen)

  • Negatieve ionen → rood

  • Positieve ionen → blauw


  • Belangrijk

  • In een molecule duid je elke ladingsverschuiving aan met δ⁺ en δ⁻

  • Kleuren helpen om polariteit en ladingsverdeling te begrijpen




Hoe beïnvloedt symmetrie polariteit?

A

Asymmetrische moleculen zijn vaak polair

B

Symmetrie heeft geen invloed op polariteit

C

Symmetrische moleculen zijn vaak apolair

D

Alle symmetrische moleculen zijn polair

Polaire / apolaire Moleculen

  • Geometrie van een molecule

  • = de ruimtelijke schikking van atomen in een molecule.

  • Naast EN-verschillen kijk je naar de vectoriële som van alle ladingsvectoren.

  • = Dit bepaalt de nettoladingsverschuiving.


  • 1) Polaire (dipool)molecule

  • Heeft een nettoladingsverschuiving.

  • Asymmetrische verdeling van partiële ladingen.

  • Molecule heeft een positieve en negatieve pool.



2) Apolaire molecule


Geen nettoladingsverschuiving.

Symmetrische verdeling van partiële ladingen.

Ladingsvectoren heffen elkaar op

Wat kenmerkt alweer een polaire ionverbinding?

Polaire ion-verbindingen

  • Ion-verbindingen

  • Ontstaan tussen een metaal en een niet-metaal.

  • Zijn altijd polair, omdat ze bestaan uit tegengesteld geladen ionen.


  • Elektronenoverdracht

  • Er vindt een volledige elektronenoverdracht plaats.

  • Het metaal staat een elektron af → positief ion (kation)

  • Het niet-metaal neemt een elektron op → negatief ion (anion)

  •  Er is geen elektronenverschuiving, maar een overdracht.


Polaire ion-verbindingen

  • Ladingen (belangrijk verschil!)

  • Je noteert echte ladingen:

    • + en −

  • Geen partiële ladingen (δ⁺ / δ⁻) bij ionverbindingen.


  • Voorbeeld: NaCl

  • Na → Na⁺

  • Cl → Cl⁻

  • De binding ontstaat door elektrostatische aantrekking tussen Na⁺ en Cl⁻.

Visuele voorstelling

  • Positieve ionen → (donker) blauw

  • Negatieve ionen → (donker) rood

  • Laat de nettoladingsverdeling duidelijk zien.

Welke 3 inter-moluculaire krachten zijn er?

2.1 Intermoleculaire krachten bij atoomverbindingen

  • Hoe sterker de intermoleculaire krachten, hoe hoger het smelt- en kookpunt.


  • Sterkere aantrekking → moleculen komen moeilijker los van elkaar.


  • Sterkte van intermoleculaire krachten (zwak → sterk):


  • dispersiekrachten < dipoolkrachten < waterstofbruggen

  •  Daarom heeft H₂O een veel hoger kookpunt dan H₂, F₂ of CH₄.


Wat ken jij nog van dispersiekrachten?

A: Dispersiekrachten

  • = Dispersiekrachten zijn intermoleculaire krachten die ontstaan door de voortdurende beweging van elektronen in een molecuul.


  • Hoe ontstaan dispersiekrachten?

  • In een apolair molecuul zijn de elektronen normaal gelijk verdeeld.

  • Door de beweging van elektronen kan het gebeuren dat er op een bepaald moment:

    • meer elektronen aan één kant van het molecuul zitten

    • en minder elektronen aan de andere kant


  • Daardoor ontstaat kortstondig een tijdelijke dipool:

  • een kant wordt tijdelijk negatief

  • de andere kant tijdelijk positief



https://www.youtube.com/watch?v=8XPntHMHp0g


A: Dispersiekrachten

  • Deze tijdelijke dipool kan:

  • de elektronen in een naburig molecuul beïnvloeden

  • daar ook een tijdelijke dipool veroorzaken

  • => Zo ontstaat er een zwakke aantrekkingskracht tussen de moleculen: de dispersiekracht


Dispersiekrachten:

  • zijn zwak

    • werken tussen moleculen

    • komen voor tussen alle moleculen

  • Bij apolaire moleculen zijn dispersiekrachten de enige intermoleculaire krachten.



Waar zijn dispersiekrachten sterk?

A

In grote moleculen

B

Bij niet-polaire stoffen

C

In ionische verbindingen

D

Bij polaire stoffen

A: Dispersiekrachten

  • Wat beïnvloedt de sterkte van dispersiekrachten?

1. Grootte van het molecuul

  • Hoe groter het molecuul:

    • hoe meer elektronen

    • hoe sterker de tijdelijke dipolen

    • → sterkere dispersiekrachten

2. Vorm van het molecuul (contactoppervlak)

  • Moleculen met een groot contactoppervlak:

    • kunnen sterker op elkaar inwerken

    • hebben sterkere dispersiekrachten

  • Lange, gestrekte moleculen → sterker dan compacte, bolvormige moleculen


Wat ken jij nog van dipoolkrachten?

B: Dipoolkrachten

  • = Dipoolkrachten zijn intermoleculaire krachten die optreden tussen polaire moleculen


Hoe ontstaan dipoolkrachten?

  • Wanneer twee polaire moleculen dicht bij elkaar komen:

    • wordt de δ⁺-kant van het ene molecuul

    • aangetrokken door de δ⁻-kant van het andere molecuul

  • dipoolkrachten.


  • Belangrijk verschil met dispersiekrachten:

  • Dipoolkrachten zijn niet tijdelijk

  • Ze zijn altijd aanwezig bij polaire moleculen


C: waterstofbruggen

  • = Waterstofbrugkrachten zijn een speciale, sterke vorm van dipoolkrachten.
    Het zijn intermoleculaire krachten die optreden tussen bepaalde polaire moleculen.


  • Waterstofbrugkrachten ontstaan alleen als aan alle voorwaarden voldaan is:

  1. Het molecuul bevat een H-atoom

  2. Dat H-atoom is covalent gebonden aan: N, O of F

  3. Het N-, O- of F-atoom van een naburig molecuul bezit een vrij elektronenpaar


Krachten bij ion-verbindingen

  • Herhaling:

  • Wat zijn ionverbindingen?

  • Ionverbindingen zijn stoffen die opgebouwd zijn uit:

    • positieve ionen (kationen)

    • negatieve ionen (anionen)

  • Ze worden voorgesteld met een formule-eenheid (bv. NaCl), niet met afzonderlijke moleculen.


Krachten bij ion-verbindingen

  • Welke krachten werken hier?

  • In ionverbindingen treden ion-ionkrachten op.

  • Dit zijn elektrostatische aantrekkingskrachten tussen:

    • positief geladen ionen

    • negatief geladen ionen

  • Tegengestelde ladingen trekken elkaar aan.


Krachten bij ion-verbindingen

  • Ionrooster

  • De ionen rangschikken zich in een regelmatig patroon: het ionrooster

  • In een ionrooster:

    • is er geen apart molecuul

    • is elk positief ion omringd door negatieve ionen en omgekeerd

  •  Het hele kristal wordt bij elkaar gehouden door ion-ionkrachten.


Voorbeeld: NaCl

  • Na⁺-ionen en Cl⁻-ionen trekken elkaar sterk aan

  • Ze vormen samen een ionrooster

  • Deze sterke aantrekkingskrachten zorgen voor:

    • een vaste structuur

    • grote stabiliteit

Oplossen van ionverbindingen in water

p113

Welke regel geldt er bij oplossen van stoffen?

Water als polair oplosmiddel

  • Oplosbaarheid

  • De aard van de stof en het oplosmiddel bepaalt of iets oplost:

  • Polaire stoffen lossen goed op in polair oplosmiddel (bv. water)

  • Apolaire stoffen lossen slecht tot niet op in water

  • Apolaire stoffen lossen goed op in apolaire oplosmiddelen (bv. white spirit)

  • Polaire stoffen lossen slecht op in apolaire oplosmiddelen


 SOORT ZOEKT SOORT!


Ion in water

Aantrekking tussen water en ionen:

  • Partieël positieve H-atomen van watermoleculen trekken negatieve ionen aan

  • Partieël negatieve O-atomen trekken positieve ionen aan

  •  Ontstaat een sterke ion-dipoolaantrekking



Beslissingsmoment

  1. Ion-ionkrachten in ionrooster zijn groter dan ion-dipoolkrachten
    → Watermoleculen kunnen ionen niet losmaken
    → Ionverbinding lost niet op


OF

2. Ion-dipoolkrachten zijn groter dan ion-ionkrachten
→ Watermoleculen trekken ionen los uit het rooster
→ Ionen komen vrij in het water
→ Homogene oplossing ontstaat

Wat is een kenmerk van dissociatie?

A

Vorming van nieuwe chemicaliën

B

Stoffen splitsen in ionen

C

Het ontstaan van ionen

Wat gebeurt er bij dissociatie?

A

Ionen gaan vrij in oplossing

B

Moleculen blijven intact

C

Er ontstaan nieuwe ionen

D

Waterstofbruggen worden gevormd

Bij welke stoffen treedt dissociatie op?

A

Zouten in water

B

Zuren in vaste toestand

C

Hydroxiden in water

D

Alcohol in water

= Dissociatie

Dissociatie = het uiteenvallen van een ionverbinding in ionen bij oplossen in water

  • Vrijgekomen ionen worden omringd door polaire watermoleculen

  • Sterke aantrekking tussen ionen en water (hydratatie)


dissociatievergelijking

  • Een dissociatievergelijking is een vergelijking die de dissociatie van een ionverbinding weergeeft.

  • Hydroxiden en zouten dissociëren volledig in ionen wanneer ze oplossen in water.

Oplossen van apolaire atoomverbindingen in water

p115


Lossen niet op in water

  • Apolaire moleculen = zwakke dispersiekrachten

  •  weinig interactie tussen water (Polair) en Apolaire stoffen

  •  de watermoleculen trekken elkaar aan en blijven samen.

  •  de apolaire moleculen trekken elkaar aan en blijven samen

Oplossen van polaire atoomverbindingen in water

p116


Polaire stoffen lossen wel op in water

  • De inter-moleculaire krachten tussen de polaire moleculen enerzijds en tussen de watermoleculen anderzijds worden verbroken.


  • Er ontstaan intermoleculaire krachtwerkingen tussen de watermoleculen en de polaire moleculen.

  •  Er vormt zich een homogeen mengsel van de polaire moleculen en water

Wat gebeurt er bij ionisatie?

A

Ionen gaan vrij in oplossing

B

Moleculen blijven intact

C

Er ontstaan nieuwe ionen

D

Waterstofbruggen worden gevormd

Bij welke stoffen komt ionisatie voor?

A

Zuren in water

B

Zouten in water

C

Hydroxiden in water

D

Alcoholen in water

Ionisatie p117

  • = het proces waarbij sommige polaire moleculen ionen vormen wanneer ze oplossen in water.

  • Bij zuren is de aantrekking van de watermoleculen op de atoombindingen zeer groot.


  • De gemeenschappelijke elektronen van de atoombinding gaan naar het bindend atoom met de hoogste EN-waarde. ==> vormt een oplossing van ionen in water.

  • Een ionisatievergelijking is een vergelijking die de ionisatie van polaire moleculen in water weergeeft

  • - Sterke zuren zijn zuren waarbij alle moleculen ioniseren.

  • - Zwakke zuren lossen volledig op in water maar ioniseren slechts gedeeltelijk


p121

  • Elektrische geleiding is het verplaatsen van elektrische ladingen.

  • Deze elektrische ladingen kunnen beweeglijke elektronen of ionen zijn.

  • Een stof of een oplossing die verplaatsbare ladingen bevat, noem je geleidend voor elektrische stroom. Het is een geleider. Als er geen verplaatsbare ladingen aanwezig zijn, heb je een isolator

Elektrisch geleidingsvermogen van enkelvoudige stoffen

p121

Metalen

  • Metalen zijn geleidend in vaste toestand.

  •  Het metaalrooster bestaat uit een regelmatige schikking van de positieve metaalionen met vrij bewegende elektronen.

  •  Deze beweeglijke negatieve ladingen zorgen voor elektrische geleiding

Niet-Metalen + edelgassen

  • Niet-metalen vormen atoomverbindingen waarbij elektronen gemeenschappelijk worden gesteld.

  •  De moleculen die zo ontstaan, hebben geen vrije ladingen en zijn dus niet geleidend.

  • Eén uitzondering is grafiet, dat elektrische stroom beperkt geleidt. Grafiet-elektroden worden vaak gebruikt bij onderzoeken rond elektrische geleidbaarheid


  • Edelgassen zijn op zich stabiel. Ze hebben geen vrije elektronen waardoor ze geen lading bevatten. Edelgassen zijn niet geleidend.

Elektrisch geleidingsvermogen van samengestelde stoffen

p122

Samengestelde stoffen

  • In vaste toestand geleiden samengestelde stoffen de elektrische stroom niet.

  •  Ze bevatten geen vrij beweeglijke geladen deeltjes.


  • De atoomverbindingen geleiden in vloeibare of gastoestand geen elektrische stroom. Hier komen immers geen vrij beweeglijke geladen deeltjes voor.


  • De ionverbindingen geleiden in vloeibare toestand wel de elektrische stroom.

  • => In vloeibare toestand valt het ionrooster uiteen in vrij beweeglijke positieve en negatieve ionen.

Elektrisch geleidingsvermogen van oplossingen

p123

Geleiding in oplossingen

  • Enkel de stoffen die een ionisatie- of dissociatiereactie ondergaan, geleiden de elektrische stroom. (zouten, hydroxiden, zuren)


  • Door ionisatie vormen sommige polaire moleculen ionen wanneer ze oplossen in water. In het water zijn deze ionen vrij beweeglijk en zorgen ze ervoor dat de oplossing geleidend is.


  • Door dissociatie maken watermoleculen ionen uit het ionrooster vrij. Deze ionen zijn in het water vrij beweeglijk en zorgen ervoor dat de oplossing geleidend is

Elektrolyten en niet-elektrolyten


elektrolyten

  • Elektrolyten zijn samengestelde stoffen die in gesmolten toestand en/of opgelost in water vrije en beweeglijke ionen vormen. In die toestand geleiden ze de elektrische stroom.

niet-elektrolyten

  • = Niet­-elektrolyten zijn stoffen die bij het oplossen geen ionen vormen en dus de elektrische stroom niet geleiden