Welke straf is rechtvaardig?
Welke straf is rechtvaardig?
Open de les met het idee dat niet elke wetsovertreding even ernstig is, maar dat in alle gevallen de vraag ontstaat welke reactie van de overheid passend is.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat strafbaar is, welke stappen een strafzaak doorloopt en hoe wordt bepaald welke straf rechtvaardig is.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen voor jou bij een rechtvaardige straf?
Gebruik dit als activering van voorkennis. Verwachte woorden: eerlijk, passend, streng, rechter, wet, slachtoffer, straf. Laat leerlingen kort toelichten waarom ze een woord kiezen.
Wat is strafbaar?
Een feit is strafbaar als het in de wet verboden is.
Wie de wet overtreedt, krijgt te maken met het strafrecht. Dat geldt voor lichte feiten, zoals wildplassen, en voor zware feiten, zoals geweld of moord.
Benadruk dat leerlingen vaak denken dat alleen zware feiten strafbaar zijn. Laat zien dat ook kleinere wetsovertredingen onder het strafrecht kunnen vallen.
Wetboek van Strafrecht
In het Wetboek van Strafrecht staan strafbare feiten beschreven.
Daarin staat ook de strafmaat:
welke soort straf mogelijk is
hoe hoog die straf maximaal mag zijn
Voor ieder strafbaar feit geldt een maximumstraf.
Gebruik hier eventueel het boek op bladzijde 190 als vergelijking tussen soorten feiten en straffen.
Twee soorten strafbare feiten
ernstige strafbare feiten
zwaardere straffen mogelijk
voorbeeld: gewelddadige moord
Overtredingen
minder ernstige feiten
vaak lichtere straffen
voorbeeld: wildplassen
Misdrijven
Maak duidelijk dat het onderscheid belangrijk is voor de ernst van de zaak en de mogelijke straf.
Rechtvaardige straf
Een rechtvaardige straf past bij:
de ernst van het strafbare feit
de schade voor slachtoffers en samenleving
wat de wet als maximum toelaat
Niet elk strafbaar feit verdient dus dezelfde straf.
Koppel dit aan de centrale vraag van de les: rechtvaardigheid betekent niet altijd streng, maar passend.
Wat staat in het Wetboek van Strafrecht?
Stemuitslagen
Strafbare feiten
Schoolregels
Belastingtarieven
Toetst of leerlingen begrijpen dat strafbare feiten en strafmaten in het Wetboek van Strafrecht staan.
Vul de juiste begrippen in
Een feit is strafbaar als het in de wet verboden is. In het Wetboek van Strafrecht staat ook de strafmaat: de soort straf en hoe hoog die maximaal mag zijn. Een overtreding is minder ernstig dan een misdrijf.
Alle begrippen komen letterlijk terug op de voorgaande slides over strafbaar, strafmaat en het verschil tussen overtreding en misdrijf.
Waar moet een rechtvaardige straf volgens jou bij passen?
Bespreek dat een rechtvaardige straf moet passen bij de ernst van het feit, de schade voor slachtoffers en samenleving en binnen de maximumstraf van de wet moet blijven.
Wie leidt het onderzoek?
Bij een strafbaar feit heeft het Openbaar Ministerie (OM) de leiding over het strafrechtelijk onderzoek.
De officier van justitie (OvJ) vertegenwoordigt het OM en stuurt namens het OM het onderzoek van de politie aan.
Leg uit dat politie en OM samenwerken, maar niet dezelfde rol hebben.
Van verdachte tot rechtszaak
Politie pakt verdachte op → verhoor
Officier van justitie beoordeelt de zaak → besluit over vervolging
Verdachte krijgt een dagvaarding → verschijnt voor de rechter
Rechter doet uitspraak
Gebruik deze slide als overzicht van de vaste volgorde in een strafzaak.
De officier van justitie
De officier van justitie wordt ook wel aanklager genoemd.
De OvJ bepaalt:
of iemand wordt vervolgd
welke straf volgens de OvJ passend is
Maak onderscheid tussen eisen en beslissen: de officier van justitie eist een straf, maar de rechter beslist.
De rechter beslist
De rechter bekijkt de zaak en doet een uitspraak.
De rechter beslist of de verdachte schuldig is en welke straf wordt opgelegd. Daarbij moet de rechter binnen de wet blijven.
Benadruk dat niet de politie en ook niet de officier van justitie het laatste woord hebben.
De rol van de advocaat
Een advocaat:
geeft juridisch advies aan de verdachte
ondersteunt de verdachte tijdens de zitting
helpt de verdachte zich te verdedigen
Zo krijgt ook een verdachte een eerlijke behandeling.
Koppel dit aan rechtsbescherming: in een rechtsstaat heeft iedereen recht op verdediging.
Verdachte of dader?
Iemand is een verdachte zolang nog niet vaststaat dat die persoon schuldig is.
Pas als iemand is veroordeeld, spreken we van een dader.
Dit is een belangrijk taalverschil binnen burgerschap en recht: onschuldpresumptie kan kort genoemd worden.
Wie beslist uiteindelijk welke straf wordt opgelegd?
De rechter
De advocaat
De politie
De OvJ
Veel leerlingen halen eisen en beslissen door elkaar. De OvJ eist, maar de rechter beslist.
Zet de strafzaak op orde
Na het oppakken volgt eerst het verhoor door de politie. Daarna beoordeelt de officier van justitie of iemand wordt vervolgd. Met een dagvaarding moet de verdachte voor de rechter verschijnen. Pas na een veroordeling spreek je van een dader.
Controleert de volgorde en kernbegrippen uit de strafzaak: verhoor, OvJ, dagvaarding en dader.
Waarom hoort een advocaat bij een eerlijke rechtszaak?
Let op elementen als: goed onderzoek, eerlijke rolverdeling, verdediging door advocaat, rechter die een passende straf kiest en zorgvuldige procedure.
Wanneer voelt straf rechtvaardig?
Straf voelt eerder rechtvaardig als:
het strafbare feit goed is onderzocht
iedereen zijn rol eerlijk uitvoert
de rechter een passende straf kiest
Rechtvaardigheid gaat dus niet alleen over streng straffen, maar ook over een zorgvuldige procedure.
Laat hier de samenhang van de les landen: inhoud van de wet én eerlijke rechtsgang bepalen samen wat rechtvaardig is.
Wat is één ding dat jij vandaag hebt geleerd?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één leerpunt benoemen, bijvoorbeeld verschil tussen overtreding en misdrijf of de stappen in een strafzaak.
Welk onderdeel hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: schema van de strafzaak, voorbeelden, vergelijking overtreding/misdrijf, klassengesprek.
Welk onderdeel vond jij nog lastig?
Gebruik dit om te bepalen wat nog herhaald moet worden. Denk aan rollen van OM, OvJ, rechter of het verschil tussen verdachte en dader.
Begrippenlijst
strafbaar feit - een handeling die volgens de wet verboden is
strafrecht - rechtsgebied dat gaat over strafbare feiten en straffen
Wetboek van Strafrecht - boek waarin strafbare feiten en maximumstraffen staan
strafmaat - de soort straf en de hoogte van de straf
maximumstraf - de hoogste straf die de wet toelaat
overtreding - een minder ernstig strafbaar feit
misdrijf - een ernstig strafbaar feit
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Openbaar Ministerie (OM) - instantie die leiding geeft aan strafrechtelijk onderzoek en vervolging
officier van justitie (OvJ) - vertegenwoordiger van het OM en aanklager in een strafzaak
verdachte - persoon van wie wordt gedacht dat die een strafbaar feit heeft gepleegd
dagvaarding - oproep om voor de rechter te verschijnen
advocaat - jurist die de verdachte adviseert en ondersteunt
rechter - persoon die uitspraak doet in een rechtszaak
dader - iemand die door de rechter schuldig is verklaard
Deze slide heeft geen instructies