H1 Landschappen
1.2 Verwering
H1 Landschappen
1.2 Verwering
Planning
Wat weet je al?
Uitleg P1.2
Opdrachten maken
Hoe komt het dat jonge gebergtes er anders uit zien dan oude gebergtes?
Gebergtes veranderen over tijd
Een jong gebergte heeft veel reliëf, terwijl een oud gebergte al minder reliëf heeft. Dit heeft te maken met het weer. Gesteente kan afbrokkelen door de invloed van de temperatuur en de regen. We noemen dat verwering.
Bij een jong gebergte is er veel verwering. De bergtoppen uit bron 12 zullen er daardoor over miljoenen jaren niet meer zijn. Bij een oud gebergte is er minder verwering, maar daar is het wel al lang bezig en is er al veel gesteente afgebrokkeld. Hierdoor is het gebergte lager geworden en zijn de toppen minder scherp (bron 13).
De afgebrokkelde stenen rollen het dal in, waardoor het dal wordt opgehoogd. Uiteindelijk komt er dus minder hoogteverschil tussen de pieken en de dalen.
Leg in eigen woorden uit wat verwering is
Mechanische verwering
Mechanische verwering betekent dat gesteente uitzet of krimpt en daardoor kapot gaat. Er zijn drie vormen van mechanische verwering:
Bevroren water wat uitzet als het bevriest en het gesteente uit elkaar duwt
Boomwortels die door het gesteente heen groeien en het gesteente uit elkaar duwen
Warmte en kou die elkaar afwisselen, waardoor het gesteente uitzet (warmte) of krimpt (kou). Dit laatste gebeurt meer op plekken met extreme temperatuurverschillen, zoals woestijnen.
Het gesteente dat afbrokkelt, noemen we verweringsmateriaal. Het rolt van de berg af en blijft onderaan liggen. Daar kan een puinhelling ontstaan.
Voorbeelden puinhelling
Chemische verwering
Chemische verwering vindt plaats als gesteente verweert door een chemische reactie.
Voorbeeld: in regen zitten veel zure stoffen. Als er regen valt op het gesteente waar zuren in zitten, dan bijten deze in het gesteente, waardoor het afbrokkelt of er gaatjes in het gesteente ontstaan.
Het verschilt sterk per steensoort hoe gevoelig het gesteente is voor (chemische) verwering. Kalksteen is hier met name erg gevoelig voor. Daarom vind je op veel plekken op de wereld kalksteengrotten.
Ook maakt het veel verschil in wat voor klimaat chemische verwering plaats vindt. Chemische verwering gaat veel sneller in warme, vochtige klimaten.
Met name in Azië vind je enorm veel chemisch verweerde gebergtes en grotten. Dit landschap heeft zelfs zijn eigen naam gekregen: het karstlandschap (niet een begrip dat je hoeft te kennen)
Mechanische of chemische verwering?
Mechanisch
Chemisch
Mechanische of chemische verwering?
Mechanisch
Chemisch
Mechanische of chemische verwering?
Mechanisch
Chemisch
Aan de slag!
Maak de opdrachten van paragraaf 1.2
Dit mag alleen of samen met je stamgroepje
Hulp nodig? Steek je vinger op
Tijd: tot het einde van deze les
Uitkomst: zie leerdoelen van paragraaf 1.2 (eerder besproken)
Klaar? Maak de extra opdrachten of ga bezig voor een ander vak
Leerdoelen
Wat je gaat leren:
Je weet wat verwering is.
Je kunt het verschil tussen mechanische verwering en chemische verwering uitleggen.
Je begrijpt hoe verwering invloed heeft op reliëf in het landschap.