Maatschappijleer
Les 4: voorwaarden voor een rechtsstaat
Maatschappijleer
Les 4: voorwaarden voor een rechtsstaat
Wat is rechtshandhaving?
Het maken van nieuwe wetten
De beschermingen tegen machtsmisbruik van de overheid.
Het oplossen van conflicten tussen burgers
De staat moet ervoor zorgen dat wij ons aan de wet houden
Wat is rechtsbescherming?
Wetten beschermen burgers tegen machtsmisbruik van de overheid
De overheid zorgt ervoor dat wij ons aan de wet houden.
Het handhaven van straffen op basis van de wet.
Het uitvoeren van politieonderzoek
Wat is geweldsmonopolie?
Gelijkheid in rechtszaken
Mensen mogen zelf iemand aanhouden als ze zien dat diegene iets illegaals doet.
Overheid heeft het recht om geweld te gebruiken om te kunnen handhaven.
Burgers hebben het recht om geweld te gebruiken om te kunnen handhaven.
Wanneer is de rechtsstaat ontstaan?
Tijdens de Franse revolutie
Door willekeurige macht van de koning
Door het afschaffen van alle wetten
Tijdens de Engelse revolutie
Vandaag
Ik kan het belang van de grondwet en de grondrechten in een rechtsstaat uitleggen.
Ik kan het verschil tussen sociale en klassieke grondrechten uitleggen.
Ik kan de verschillen tussen rechtsgebieden noemen.
Ik kan het legaliteitsbeginsel uitleggen
Voorwaarden voor rechtsstaat
Grondrechten zijn vastgelegd in de grondwet
Er is een verdeling van macht
Er geldt het legaliteitsbeginsel.
Wat is het legaliteitsbeginsel?
Grondwet en grondrechten
Grondwet
Grondrechten
Klassieke grondrechten
Welke klassieke grondrechten in Nederland ken je?
Sociale grondrechten
Beschermen de rechten van burgers op het gebied van voorzieningen en welzijn. Overheid moet zich hier actief voor inspannen, maar deze rechten kunnen niet afgedwongen worden. (artikel 19 t/m 23 van de grondwet)
Twee rechtsgebieden:
Publiekrecht: regelt zaken tussen burgers en de overheid (bijvoorbeeld strafrecht). Verticaal.
Privaatrecht: regelt zaken tussen burgers onderling. Horizontaal.
De hollende kleurling
Lees de tekst (2 minuten, in stilte).
Wat betekent wederspannigheid?
Maak daarna de bijbehorende vragen.
Je mag overleggen met je buur.
Dit is een beroemd arrest waarin de vraag centraal staat of het bewijs (de heroïne) op rechtmatige wijze verkregen is.
Klaar? Bonusvraag: hoe verhoudt deze casus zich tot het legaliteitsbeginsel?
Bespreken antwoorden de hollende kleurling
3. In hoeverre vind je het ingrijpen van politie rechtvaardig?
6. Lees het blokje ‘I have a dream’ op bladzijde 34. Leg aan de hand van dit voorbeeld uit waarom rechtsnormen continu veranderen.
Wat zal het oordeel van de rechter zijn geweest?
Uitspraak Gerechtshof Amsterdam (3 juni 1977)
De verdachte werd vrijgesproken van beide ten laste gelegde feiten:
Drugsbezit (heroïne):
Het hof oordeelde dat het bewijs (de wikkel heroïne) onrechtmatig was verkregen. De staandehouding en fouillering waren niet gebaseerd op een redelijk vermoeden van schuld zoals vereist in artikel 27 Sv. De enkele omstandigheid dat de man uit de richting van een bekend drugscafé kwam en zijn hand in zijn jaszak hield, was niet voldoende om hem als verdachte aan te merken. Daarom was het optreden van de agenten niet rechtmatig.
Wederspannigheid (verzet tegen arrestatie):
Omdat de agenten niet rechtmatig handelden bij de staandehouding en fouillering, kon de verdachte niet worden verweten dat hij zich verzette. Hij hoefde zich het optreden van de agenten niet te laten welgevallen. Ook hier volgde dus vrijspraak
Bonusvraag: hoe verhoudt deze casus zich tot het legaliteitsbeginsel?
Het legaliteitsbeginsel houdt in dat:
Iemand alleen gestraft mag worden voor iets dat strafbaar is gesteld in de wet.
Overheidsoptreden moet gebaseerd zijn op bestaande wetgeving.
De wet moet vooraf bekend en duidelijk zijn.
Bonusvraag: hoe verhoudt deze casus zich tot het legaliteitsbeginsel?
Het legaliteitsbeginsel houdt in dat:
Iemand alleen gestraft mag worden voor iets dat strafbaar is gesteld in de wet.
Overheidsoptreden moet gebaseerd zijn op bestaande wetgeving.
De wet moet vooraf bekend en duidelijk zijn.
De verdachte wordt gearresteerd op verdenking van bezit van heroïne, wat strafbaar is volgens de Opiumwet. Dit is in lijn met het legaliteitsbeginsel: het bezit van harddrugs is wettelijk verboden. De politie mag dus optreden en aanhouden, omdat er een wettelijke grondslag is.
Tegelijkertijd roept de casus vragen op over discriminatie en etnisch profileren. Als de politie iemand aanhoudt puur op basis van uiterlijk of gedrag zonder concrete aanwijzingen, dan kan dat in strijd zijn met het legaliteitsbeginsel, omdat het optreden dan niet voldoende gebaseerd is op de wet maar op vooroordelen
Leerdoelen?
Ik kan het belang van de grondwet en de grondrechten in een rechtsstaat uitleggen.
Ik kan het verschil tussen sociale en klassieke grondrechten uitleggen.
Ik kan uitleggen wat het verschil tussen een dictatuur en democratie is.
Ik kan de verschillen tussen rechtsgebieden noemen.
Ik kan het legaliteitsbeginsel uitleggen en toepassen.