Leestekens: dubbele punt en aanhalingstekens

Leestekens: dubbele punt en aanhalingstekens

1 / 23
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvmbo tLeerjaar 4

In deze les zitten 23 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 30 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Leestekens: dubbele punt en aanhalingstekens

Open met het idee dat leestekens niet alleen regels zijn, maar helpen om een tekst duidelijk en leesbaar te maken.

Lesdoel

  • Ik kan een dubbele punt goed gebruiken bij een aankondiging, opsomming en citaat.

  • Ik kan op de juiste plekken aanhalingstekens zetten.


Deze slide heeft geen instructies

Leestekens maken tekst duidelijk

Je gebruikt leestekens om een tekst beter leesbaar te maken.


Naast de punt, komma, het vraagteken en het uitroepteken is er ook de dubbele punt.


De dubbele punt laat zien dat er iets belangrijks volgt.

Benadruk dat deze les alleen over de dubbele punt gaat, niet over alle leestekens tegelijk.

Wanneer gebruik je een dubbele punt?

Je gebruikt een dubbele punt op twee manieren:


  • als je iets aankondigt of opsomt

  • als je iemand citeert

Dit is het overzichtsslide voor de rest van de les. Houd de twee functies steeds apart in de uitleg.

Een aankondiging of opsomming

Een dubbele punt gebruik je als er na de zin een uitleg, aankondiging of opsomming komt.


De dubbele punt vertelt aan de lezer: nu komt er iets achteraan.

Gebruik eventueel mondeling extra voorbeelden, maar houd het onderscheid helder: eerst aankondigen, daarna de informatie.

Voorbeeld van een opsomming

Ik kreeg een aantal cadeautjes: scheenbeschermers, kousen en een trainingsjack.


Na cadeautjes komt de dubbele punt.

Daarna volgt de opsomming.

Wijs aan dat het eerste deel van de zin de opsomming al aankondigt. Daarom past hier een dubbele punt.

Wanneer gebruik je een dubbele punt?

A

Bij een opsomming

B

Na elk vraagwoord

C

Voor een naamwoord

D

Tussen twee werkwoorden

Toetst de eerste hoofdfunctie: aankondiging of opsomming. De afleiders zijn grammaticaal plausibel, maar niet genoemd in de les.

Vul de juiste woorden in

Je gebruikt een dubbele punt als er na de zin een opsomming komt. In de zin 'Ik kreeg een aantal cadeautjes: scheenbeschermers, kousen en een trainingsjack' kondigt het eerste deel aan dat er nog iets volgt.

dubbele punt
opsomming
iets
komma
citaat
niemand
vraagteken

Sluit nauw aan bij slides 4 en 5: dubbele punt bij aankondiging en opsomming.

Een citaat aankondigen

Als je iemands woorden precies opschrijft zoals hij of zij ze zei, gebruik je een citaat.


Je kondigt dat citaat aan met een dubbele punt.

Noem dat een citaat dus letterlijk weergegeven taal is. Dat is de kern van deze regel.

Zo schrijf je een citaat

Bij een citaat gelden deze regels:


  • eerst komt de dubbele punt

  • de gesproken woorden staan tussen aanhalingstekens

  • het citaat begint met een hoofdletter

Gebruik consequent de termen dubbele punt, aanhalingstekens en citaat.

Voorbeeld van een citaat

Jasper zei: ‘Overmorgen ben ik jarig.’


  • Jasper zei kondigt het citaat aan

  • daarna komt de dubbele punt

  • het citaat staat tussen aanhalingstekens

Wijs ook op de hoofdletter bij Overmorgen.

Nog een voorbeeld

Danique vroeg: ‘Wie heeft zin in een potje voetbal?’


Ook hier:

  • eerst de dubbele punt

  • dan het citaat

  • het citaat begint met een hoofdletter

Benadruk dat het vraagteken bij de gesproken zin hoort en dus binnen de aanhalingstekens staat.

Wat hoort bij een citaat na een aankondiging?

A

Komma en kleine letter

B

Dubbele punt en hoofdletter

C

Punt en kleine letter

D

Vraagteken en komma

Controleert of leerlingen de kernregels uit slides 6 t/m 9 koppelen: dubbele punt, aanhalingstekens en hoofdletter. Hier is één combinatie beslissend juist.

Maak de regel compleet

Als je iemands woorden precies opschrijft, gebruik je een citaat. Je kondigt dat aan met een dubbele punt. De gesproken woorden staan tussen aanhalingstekens en beginnen met een hoofdletter.

citaat
dubbele punt
aanhalingstekens
hoofdletter
opsomming
komma
uitroepteken
kleine letter

Herneemt precies de begrippen van slides 6, 7, 8 en 9.

Als het citaat vooraan staat

Soms staat het citaat vooraan in de zin.


Dan gebruik je geen dubbele punt.

Wel komt er een komma na het citaat en het aanhalingsteken.

Dit is de belangrijkste uitzondering in deze les. Zet hem duidelijk tegenover de vorige voorbeelden.

Voorbeeld met citaat vooraan

‘Overmorgen ben ik jarig’, zei Jasper.


Het citaat staat nu vooraan.

Daarom gebruik je geen dubbele punt, maar een komma na het citaat.

Vergelijk mondeling met slide 8 zodat leerlingen het verschil in woordvolgorde zien.

Nog een voorbeeld met citaat vooraan

‘Wie heeft zin in een potje voetbal?’, vroeg Danique.


Het citaat staat vooraan.

Na het aanhalingsteken komt een komma.

Leerlingen vinden de combinatie van vraagteken en komma vaak opvallend. Leg uit dat het vraagteken bij het citaat hoort en de komma bij de hele zin.

Verschil goed onthouden

Aankondiging of citaat achteraan → gebruik een dubbele punt


Citaat vooraan → gebruik geen dubbele punt, maar een komma na het citaat

Dit samenvattende contrast helpt de regel compact te onthouden.

Wat gebruik je als het citaat vooraan staat?

A

Alleen een punt

B

Een dubbele punt

C

Een komma

D

Een streepje

Toetst de uitzondering uit slides 10 t/m 13: geen dubbele punt, maar een komma na het citaat.

Vul de juiste leestekens en woorden in

Soms staat het citaat vooraan in de zin. Dan gebruik je geen dubbele punt. Na het aanhalingsteken komt een komma. Bij een citaat achteraan gebruik je wel een dubbele punt.

citaat
dubbele punt
komma
achteraan
opsomming
vraagteken
hoofdletter
vooraan

Laat leerlingen het verschil verwoorden tussen citaat vooraan en citaat achteraan.

Begrippen

dubbele punt - leesteken dat iets aankondigt of een citaat inleidt

opsomming - een rij van woorden of onderdelen die bij elkaar horen

citaat - woorden van iemand die precies zo worden opgeschreven

aanhalingstekens - tekens om de woorden van een citaat heen


Deze slide heeft geen instructies

Ik begrijp de theorie over dubbele punt en aanhalingstekens?

Deze slide heeft geen instructies

Maken


Boekje Schrijfvaardig - blz. 36 en 37 - opdracht 1, 2 en 3

Klaar binnen deze tijd? Extra oefenen 'hoofdletters en leestekens'

15

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies