Steden en staten: macht in de middeleeuwen
Steden en staten: macht in de middeleeuwen
Leerdoel
Aan het einde van deze les kun je uitleggen hoe middeleeuwse steden werden bestuurd, hoe Europese staten als Bourgondië ontstonden en wat de Guldensporenslag betekende.
De tijd van steden en staten (1000-1500)
In tijdvak 4 veranderden de machtsverhoudingen in Europa. Steden groeiden en staten werden sterker.
Het ontstaan van steden
Rond 1000 ontstonden steeds meer steden doordat handel en ambacht groeiden. Steden kregen stadsrechten van de heer.
Stadsrechten en zelfbestuur
Met stadsrechten mochten steden zichzelf besturen, tol heffen en een stadsmuur bouwen (veiligheid).
Stadsrechten voordelig voor stad en graaf/hertog
steden krijgen meer vrijheid, dus aantrekkelijk, dus meer handel, dus meer geld, dus belasting voor de graaf/hertog
Het stadsbestuur
Het bestuur lag vaak in handen van rijke kooplieden en gildemeesters. Zij vormden de raad en kozen soms een burgemeester.
Gilden in de stad
Gilden waren verenigingen van ambachtslieden. Ze bepaalden wie in hun beroep mocht werken en beschermden hun leden.
Economisch succes van steden
Door handel en nijverheid trokken steden handelaren aan. Steden werden economisch belangrijk en kregen meer invloed.
Stad versus landheer
Steden stonden vaak tegenover de landheer. Ze probeerden meer onafhankelijkheid te krijgen. Dit gaat ten koste van de macht van een landheer
Opkomst van nieuwe staten
Naarmate steden groeiden, ontstonden grotere politieke eenheden. Vorsten probeerden gebieden te verenigen tot sterke staten.
Bourgondië als voorbeeld
Het hertogdom Bourgondië was een machtig middeleeuws rijk, dat veel Nederlandse en Belgische gewesten verenigde.
Bestuur in Bourgondië
De hertogen bouwden een centraal bestuur op en benoemden stadhouders. Ze probeerden één rechtssysteem in te voeren.
Conflict tussen steden en hertog
Steden verzetten zich soms tegen de overheersing van de Bourgondische hertogen. Ze wilden hun privileges behouden.
Het belang van de Guldensporenslag
De Guldensporenslag (1302) was een slag tussen de Franse koning en Vlaamse steden. De stedelingen versloegen het riddersleger.
Oorzaak: De strijd ontstond omdat de Franse koning macht wilde over Vlaanderen. De rijke steden wilden hun zelfstandigheid behouden.
Gevolgen van de Guldensporenslag
Het succes van de Vlaamse steden liet zien dat ook burgers en ambachtslieden tegen ridders konden winnen.
Franse edelen verliezen van Vlaamse burgers. Macht Franse edelen kleiner en meer invloed voor Vlaamse burgers
Kennis en cultuur in de stad
Steden stimuleerden handel, cultuur en bestuur. Ze droegen bij aan de vorming van staten en nieuwe bestuursvormen.
In steden ontstonden universiteiten en nieuwe ideeën over bestuur, recht en samenleving.
Aan de slag
Opdracht 4, 6, 8, 9, 12 en 18 van tijdvak 4