4V 2.5 dl2 MItose

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

H2 Cel en leven

Deze les:

- Introductie + kennismaken

- Voorkennis test

- 2.1 Cellen leven samen dl1

Deze les:

- Herhalen Celcyclus & Bouw chromosoom

- 2.5 deel 2: Celdeling (Mitose) en controle

- Afronden H2

2.5 Leerdoelen en begrippen

15. Je beschrijft de stappen van de celcyclus

16. Je beschrijft de stappen van de mitose

17. Je legt uit waardoor ongecontroleerde celgroei ontstaat, benoemt het verschil tussen tumor en kanker

Levenscyclus van een cel

BINAS 76A

Als de cel een nieuwe deling gaat voorbereiden wordt in de S-fase (van de interfase) het DNA verdubbeld.

Hierbij worden beide strengen van een DNA-molecuul (chromosoom) aangevuld met een complementaire streng (2 en 3)

Beide DNA moleculen (chromatiden) blijven met het centromeer aan elkaar verbonden (4). 

Samen vormen ze een (dubbel)chromosoom.

Bij het begin van de M-fase (Mitose = de daadwerkelijke celdeling) spiraliseren de chromatiden van elk chromosoom. 

Ze worden korter en dikker (5)

Chromosomen krijgen dan de karakteristieke x-vorm die ook onder de microscoop te zien is (6)

biologiepagina.nl

Bouw chromosoom

biologiepagina.nl

2.5 Leerdoelen en begrippen

15. Je beschrijft de stappen van de celcyclus

16. Je beschrijft de stappen van de mitose

17. Je legt uit waardoor ongecontroleerde celgroei ontstaat, benoemt het verschil tussen tumor en kanker

Mitose - Profase (BINAS 76B1)

Kernmembraan verdwijnt

Chromosomen spiraliseren

Spoelfiguur ontstaat (centrosomen en celskelet)

Mitose - Metafase (BINAS 76B1)

Chromosomen liggen naast elkaar op het equatorvlak van de cel

De centriolen zijn bij de polen en het gevormde spoelfiguur van trekdraden is verbonden aan de centromeren van elk chromosoom

Mitose - Anafase (BINAS 76B1)

Trekdraden trekken de chromatiden uit elkaar.

De chromosomen zijn nu weer 'enkel' (elk bestaande uit één chromatide).

Mitose - Telofase (BINAS 76B1)

Chromosomen despiraliseren

Nieuw kernmembraan ontstaat

Spoelfiguren verdwijnen

Celdeling door insnoering (cytokinese)

Mitose (BINAS 76B1)

Profase

Metafase

Anafase

Telofase

Mitose - Celdeling

Dieren: membraan snoert in.

Planten: 

- Glad ER en golgisysteem versmelten in het equatoriaal vlak. Ze vormen blaasjes met pectine en uiteindelijk een scheidingswand.

- Beide cellen vullen de pectine aan met cellulose --> nieuwe celwand.

- Daarna volgt celstrekking (de cellen worden weer de oorspronkelijke grootte).

0

Celdeling worteltop

Welke fases van de mitose herken je?

In een bepaalde cel is
de hoeveelheid DNA in de G1 fase p.

Hoeveel DNA is er tijdens de Anafase?

1. 2p
2. p
3. 1/2p

In een bepaalde cel is
de hoeveelheid DNA in de G1 fase p.

Hoeveel DNA is er aan het eind van de G2?

1. 2p
2. p
3. 1/2p

In een bepaalde cel is
de hoeveelheid DNA in de G1 fase p.

Hoeveel DNA is er in één kern na de celdeling?

1. 2p
2. p
3. 1/2p

biologiepagina.nl

2.5 Leerdoelen en begrippen

15. Je beschrijft de stappen van de celcyclus

16. Je beschrijft de stappen van de mitose

17. Je legt uit waardoor ongecontroleerde celgroei ontstaat, benoemt het verschil tussen tumor en kanker

Controle celdeling

G1 fase: P53-eiwit gemaakt door een tumorsupressor-gen

Controle op DNA schade, celgrootte, voedingsstoffen.

Foutje? Herstelenzymen proberen het op te lossen, lukt dat niet dan volgt apoptose: gecontroleerde celdood.

Controle celdeling

G2 fase: 

Controle op juiste replicatie van het DNA (in S-fase) en celgrootte

Foutje? Herstelenzymen proberen het op te lossen, lukt dat niet dan volgt apoptose: gecontroleerde celdood.

Controle celdeling

M fase (metafase): 

Controle op juiste vorming spoelfiguur, elke chromatide is bij het centromeer verbonden. 

Herstelenzymen proberen de fouten nog op te lossen, lukt dat niet dan volgt apoptose: gecontroleerde celdood.

Tumor

Bij fouten in de genen die betrokken zijn bij (de controle van) de celdeling kan ongecontroleerde celdeling ontstaan: een tumor.

Kanker is een kwaadaardig tumor, een tumor die gemetastaseerd is (uitgezaaid).

Uitzaaiïngen zijn tumorcellen die loslaten en via het bloed/ lymfe in een ander orgaan doorgroeien.

Kanker- behandelingen

Chirurgie: verwijderen van de tumor

Bestraling: vernietigen van de tumor door radioactieve straling

Chemotherapie: cytostatica (geneesmiddel dat de celdeling remt) voorkomen celdeling, ook van tumorcellen. Andere stoffen voorkomen bloedvatvorming bij de tumor.

Immunotherapie: stimulering van het afweersysteem om zelf tumorcellen op te ruimen.

Aan de slag!

- Maken opdrachten 2.5

- Leren/voorbereiden Repetitie H2

Repetitie H2 Cellen (2x)

Voorbereiding:

- Niet alleen doorlezen!

- Focus op leerdoelen en begrippen (= kern van de lesstof), bijv. door te overhoren/actief samen te vatten. 

- Herhaal lesstof m.b.v. de LessonUp's

- Maak oefentoetsen op Biologiepagina (zie Classroom)

- Maak Samengevat en Examentraining uit je boek en kijk jezelf na 

(= opdrachten op toets/examenniveau)

- Nog vragen? SWT donderdagochtend