Genetica
4 vwo
Genetica
4 vwo
Programma
Vragen over genotype - fenotype, monohybride kruisingen en X-chromosomale overerving.
Oefenen met kruisingen (tomaten kweken)
uitleg stambomen
Leerdoelen
Je kunt aangeven wat een genotype is en wat een fenotype is en uitleggen hoe het fenotype tot stand komt.
Je kunt de rol van de DNA-sequentie in de genexpressie uitleggen.
Je kunt beschrijven hoe dominante en recessieve allelen in het fenotype van een organisme tot uiting kunnen komen.
Je kunt toelichten hoe door recombinatie nieuwe combinaties van allelen ontstaan.
Bij sommige diersoorten worden de geslachten op een andere manier bepaald dan door geslachtschromosomen. Bij bijen zijn de mannetjes (darren) haploïd. Darren ontwikkelen zich uit onbevruchte eicellen. Vrouwelijke bijen ontstaan uit bevruchte eicellen. De larven die hieruit ontstaan ontwikkelen zich afhankelijk van de voeding die ze krijgen tot een koningin of tot een werkbij.
Zijn de verschillen tussen een werkbij en een koningin erfelijk of zijn het modificaties? Leg je antwoord uit.
Yoeri wil graag weten wie zijn biologische vader is en wil daarvoor zijn DNA-profiel laten vergelijken met DNA-profielen van donoren in de KID-DNA Databank van Fiom
Leg uit waarom je bij een mannelijke nakomeling de nucleotidenvolgorde in het Y-chromosoom kunt gebruiken om te bepalen wie de biologische vader is.
Bouw van het DNA
Ziekte van Huntington
De ziekte van Huntington is een ongeneeslijke erfelijke ziekte waarbij zenuwcellen in de hersenen beschadigd raken. Hierdoor worden onder andere het hersengebied dat beweging aanstuurt en de hersenschors aangetast. Bij mensen die aan de ziekte lijden komen in een periode van tien tot twintig jaar steeds meer onwillekeurige spierbewegingen en psychische veranderingen voor. Uiteindelijk kunnen ze niet meer lopen, praten, denken en redeneren en leidt de ziekte tot de dood.
De eerste symptomen van de ziekte van Huntington verschijnen meestal tussen het 35e en 50e levensjaar. De ziekte wordt veroorzaakt door te veel herhalingen van de stikstofbasen C, A en G binnen het huntingtine-gen (HHT-gen) dat verantwoordelijk is voor de productie van het eiwit huntingtine. Herhalingen van stikstofbasen (repeats) komen in het DNA van alle mensen voor. Te veel herhalingen kunnen een ziekte veroorzaken. Wanneer het HHT-gen in plaats van 10 tot 25 keer, 36 tot 120 voorkomt, vindt er een opeenstapeling plaats van het eiwit huntingtine. Hierdoor wordt het functioneren van zenuwcellen verstoord.
Twee patiënten hebben symptomen die horen bij de ziekte van Huntington. Hun DNA wordt onderzocht. Bibi heeft een allel van het HHT-gen met 65 herhalingen en een allel van dit gen met 15 herhalingen. Nada heeft een allel met 24 herhalingen en een allel met 9 herhalingen.
Is er bij deze patiënten sprake van de ziekte van Huntington? Leg je antwoord uit.
Stambomen
Huntington
.Van de grootouders, nummer I-1 en I-2, bestaat geen informatie over het DNA. Oma (nummer I-2) is overleden aan de ziekte van Huntington.
Hoe groot is de kans dat een van haar kinderen (generatie II in de stamboom) de ziekte van Huntington krijgt? Leg je antwoord uit.
Huiswerk
Genenparen: 23 en 24
Kruisingen: 32
X-chromosomale kruisingen: 40, 41, 42
Maak de ideale salade tomaat
Tot nu toe hebben we steeds naar één genenpaar gekeken met twee of meer allelen.
Zoals jullie weten hebben we veel meer genen. We gaan dus ook leren rekenen met meer genen. De eerste stap is met twee genen. Op welke manieren kun die twee genen verdeeld zijn op de chromosomen?
een gen per chromosoom
een of twee genen per chromosoom
twee genen op een chromosoom
Dihybride kruisingen
Slide tekst
Dihybride kruising
Als we twee genenparen volgen dan hebben we per lichaamscel 2 genenparen en per geslachtscel 2 genen
Huiswerk
Dihybride kruisingen: 47, 49, 50, 51
Overerving met multiple allelen en letale combinaties: 54 en 55
Recombinatie
Hierdoor neemt de variatie in de nakomelingen toe
Recombinatie is de basis van het overleven van een soort bij veranderende omstandigheden
Recombinatie is de basis van evolutie
Chromosomen van de mens: 22 paar autosomen en 1 ’paar’ geslachtschromosomen