De aarde van binnen en buiten
De aarde van binnen en buiten
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe de aarde is opgebouwd, waardoor vulkanen en aardbevingen ontstaan, en enkele belangrijke gebergten en rivieren van de wereld herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij de binnenkant van de aarde?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen, zoals aardkorst, magma, vulkaan, aardbeving, bergen of rivier.
De aardkorst
De aardkorst is de buitenste laag van de aarde.
Deze laag is ongeveer 40 kilometer dik.
De aardkorst bestaat uit steen.
Hier liggen het land, de zeeën en de plekken waar mensen wonen.
Ook mijngangen liggen in de aardkorst.
Benadruk dat 40 kilometer voor kinderen veel klinkt, maar dat het vergeleken met de hele aarde een dun laagje is.
Waarom je niet diep kunt reizen
Dieper in de aarde wordt het steeds warmer.
Elke kilometer daalt de temperatuur niet, maar stijgt die met ongeveer 20 graden.
De diepste mijngangen zijn nog maar bijna 3 kilometer diep.
Zonder koeling kun je daar al niet goed werken.
Leg kort uit dat een reis naar het middelpunt van de aarde daarom geen echte mogelijkheid is.
De aardmantel
De aardmantel ligt onder de aardkorst en is ongeveer 3000 kilometer dik. Deze laag bestaat uit hete steen. Door de grote hitte kan een deel van die steen vloeibaar worden. Die vloeibare steen noemen we magma.
Deze slide heeft geen instructies
Magma en lava
Magma is vloeibare steen onder de grond.
Komt magma uit de grond, dan noemen we het lava.
Lava hoort dus bij vulkanen aan het aardoppervlak.
Veel leerlingen halen magma en lava door elkaar. Houd vast aan: onder de grond = magma, boven de grond = lava.
De aardkern
In de aardkern wordt een reis echt onmogelijk.
Een deel van de kern bestaat uit gesmolten metaal: de vloeibare kern.
In het midden zit een grote bol ijzer: de vaste kern.
De druk in de vaste kern is enorm groot.
Daarom kunnen mensen niet naar het middelpunt van de aarde reizen.
Gebruik hier de volgorde van buiten naar binnen: aardkorst → aardmantel → aardkern.
Hoe heet de buitenste laag van de aarde?
aardmantel
aardkern
aardkorst
lavalaag
Toetst de opbouw van de aarde na de slides over aardkorst, aardmantel en aardkern.
Vul de woorden in
De aardkorst is de buitenste laag van de aarde. Daaronder ligt de aardmantel met hete steen. In de aardkern is de druk heel groot. Vloeibare steen onder de grond heet magma.
Alle kernbegrippen komen letterlijk uit de vorige slides terug.
Waarom kunnen mensen niet diep de aarde in reizen?
Bespreek dat de temperatuur dieper in de aarde steeds hoger wordt en dat werken in diepe mijngangen al moeilijk is zonder koeling.
De aardkorst is een puzzel
De aardkorst bestaat niet uit één stuk.
Ze is verdeeld in losse stukken: aardplaten.
Die aardplaten glijden heel langzaam over de aardmantel.
Meestal bewegen ze maar een paar centimeter per jaar.
Toch kunnen die kleine bewegingen grote gevolgen hebben.
Deze slide heeft geen instructies
Waar veel breuken liggen
De grens tussen twee aardplaten heet een breuk.
Langs de kusten van de Grote Oceaan liggen veel van zulke breuken.
Daar liggen ook veel vulkanen.
Daarom noemen we dat gebied de Ring van Vuur.
Noem dat Nederland niet aan de Ring van Vuur ligt, zodat leerlingen het verschil tussen wereldplekken zien.
Schuiven en vulkanen
Aardplaten die over elkaar schuiven, maken zwakke plekken in de aardkorst. Op zulke plekken zijn vulkanen ontstaan. Als de druk van het magma onder een vulkaan te groot wordt, kan een vulkaanuitbarsting ontstaan.
Deze slide heeft geen instructies
Leven bij vulkanen
Oude lava maakt de bodem vaak vruchtbaar.
Daarom wonen en werken er veel boeren in de buurt van vulkanen.
Dicht bij een vulkaan wonen kan dus handig zijn, maar ook gevaarlijk.
Mooi moment voor het aardrijkskundige idee dat plekken voordelen én risico’s kunnen hebben.
Schokken en aardbevingen
Aardplaten kunnen ook langs elkaar schuiven.
Dat gaat niet altijd soepel, maar vaak met schokken.
Door die schokken ontstaan aardbevingen.
Aardbevingen zijn vooral gevaarlijk in steden en dorpen.
Gebouwen kunnen dan instorten.
Deze slide heeft geen instructies
Botsen en gebergten
Aardplaten kunnen ook hard tegen elkaar botsen. Dan worden de randen van die platen omhoog geduwd. Zo ontstaan gebergten van kilometers hoog. De Alpen zijn daar een voorbeeld van.
Laat het verschil zien: schuiven kan vulkanen geven, langs elkaar schokken kan aardbevingen geven, botsen kan gebergten vormen.
Hoe heet de grens tussen twee aardplaten?
delta
breuk
kern
top
Controleert begrip van aardplaten en breuken.
Vul de woorden in
De aardkorst bestaat uit losse stukken: aardplaten. Langs de grens tussen platen ligt een breuk. Als magma naar buiten komt, krijg je lava. Schokken tussen platen kunnen een aardbeving veroorzaken.
Laat leerlingen de verschillen tussen plaatbewegingen en verschijnselen koppelen.
Wat kan ontstaan als aardplaten hard tegen elkaar botsen?
een gebergte
een delta
een oceaan
een mijn
De foutopties zijn woorden uit de les, maar alleen gebergte past bij botsende aardplaten.
Rocky Mountains en Andes
De Rocky Mountains en de Andes zijn grote gebergten in Amerika.
Ze horen bij het gebied van de Ring van Vuur.
Deze gebergten liggen bij breuken van aardplaten.
Lang geleden duwden aardplaten het land hier omhoog.
Deze slide heeft geen instructies
De Himalaya
De Himalaya is het hoogste gebergte ter wereld.
Hier ligt ook de hoogste berg van de aarde: de Mount Everest.
Die is bijna 9 kilometer hoog.
Sommige toppen zijn zo hoog dat er altijd sneeuw ligt.
Tibet wordt daarom ook wel het dak van de wereld genoemd.
Houd het bij herkenning en ligging; geen extra details buiten het bronmateriaal toevoegen.
De Amazone
De Amazone stroomt door het grootste oerwoud ter wereld.
De bron van de rivier ligt in het Andesgebergte.
De Amazone stroomt naar de Atlantische Oceaan.
Deze slide heeft geen instructies
De Nijl
De Nijl stroomt dwars door de woestijn naar zee.
In Egypte wonen bijna alle mensen langs de oever of in de delta van deze rivier.
Dat laat zien hoe belangrijk water voor mensen is.
Benadruk het aardrijkskundige verband tussen rivier en bewoning.
De Ganges
De Ganges begint in het Himalayagebergte.
De rivier stroomt naar de Indische Oceaan.
In India is de Ganges een heilige rivier.
Deze slide heeft geen instructies
Rivieren en gebergten samen
De Amazone: van de Andes naar de Atlantische Oceaan.
De Ganges: van de Himalaya naar de Indische Oceaan.
Gebergten zijn vaak het begin van grote rivieren.
Water stroomt van hoog naar laag.
Deze slide brengt de topo samen in logische koppels, zoals in het bronmateriaal.
Waar begint de Ganges?
Andes
Alpen
Himalaya
Nijl-delta
Toetst herkenning van gebergten en rivieren.
Vul de woorden in
De Amazone begint in de Andes en stroomt naar de Atlantische Oceaan. De Ganges begint in de Himalaya en stroomt naar de Indische Oceaan.
Herhaalt de logische koppels van de samenvattende slide.
Waarom wonen veel mensen langs de Nijl?
Goed antwoord noemt dat water belangrijk is voor mensen, bijvoorbeeld om te wonen, landbouw of leven langs de rivier mogelijk te maken. Verwijs naar Nijl en delta.
Begrippenlijst
aardkorst - de buitenste laag van de aarde
aardmantel - de dikke laag hete steen onder de aardkorst
aardkern - het binnenste deel van de aarde
magma - vloeibare steen onder de grond
lava - magma dat uit de grond komt
aardplaat - een groot los stuk van de aardkorst
breuk - de grens tussen twee aardplaten
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
vulkaan - een plek waar magma naar buiten kan komen
aardbeving - een schok in de aardkorst door bewegende aardplaten
Ring van Vuur - gebied rond de Grote Oceaan met veel breuken en vulkanen
gebergte - een gebied met veel bergen bij elkaar
delta - een gebied waar een rivier zich vlak voor zee in takken splitst
bron - de plek waar een rivier begint
Deze slide heeft geen instructies