Fictie, lectuur en literatuur
Fictie, lectuur en literatuur
Open met het onderscheid tussen soorten fictie en de vraag wanneer een boek vooral ontspanning is of ook als literatuur wordt gezien.
Huiswerk
Donderdag 3 september
Ne:
m. 1.2 A en B
Vrijdag 4 september
Ne:
m 1.2 C
l 1.2 E
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan verschillende soorten fictie herkennen en het verschil tussen lectuur en literatuur uitleggen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij fictie?
Gebruik dit als korte activering van voorkennis. Verwachte woorden: verzonnen, verhaal, roman, strip, spannend, personages.
Roman
Een roman is meestal een lang verhaal in één boek.
Het verhaal bestaat vaak uit meerdere hoofdstukken of delen.
Er kunnen verschillende verhaallijnen door elkaar lopen.
De hoofdpersoon maakt vaak een ontwikkeling door.
Er is niet één vaste definitie: romans kunnen sterk van vorm verschillen.
Noem eventueel bekende voorbeelden uit de bron, zoals Kruistocht in spijkerbroek, Oorlogswinter en De brief voor de koning.
Roman: kernkenmerken
Een roman is meestal uitgebreider dan andere fictievormen. Door de lengte is er ruimte voor meerdere gebeurtenissen, meer personages en groei van de hoofdpersoon.
Leg de nadruk op lengte en opbouw: lang verhaal, meerdere hoofdstukken, vaak meer dan één verhaallijn.
Novelle
Een novelle is een korte roman.
Meestal is een novelle ongeveer 60 tot 120 pagina's lang.
De structuur is vaak eenvoudig.
Er zijn weinig personages.
Het verhaal draait meestal om één bijzondere gebeurtenis.
Je kunt noemen dat veel Kinderboekenweek- of Boekenweekgeschenken novelles zijn.
Roman en novelle
Een novelle lijkt op een roman, maar is korter en eenvoudiger opgebouwd. Een roman heeft vaak meer verhaallijnen en meer ontwikkeling dan een novelle.
Dit contrast is belangrijk: leerlingen moeten niet alleen kenmerken kennen, maar ook het verschil kunnen uitleggen.
Kort verhaal
Een kort verhaal is een los, zelfstandig verhaal.
In een verhalenbundel staan meerdere korte verhalen bij elkaar.
Elk verhaal kun je apart lezen.
Verhalen kunnen hetzelfde thema of dezelfde hoofdpersoon hebben.
Ze kunnen ook juist helemaal van elkaar verschillen.
Benadruk het zelfstandige karakter van elk verhaal binnen een bundel.
Verhalenbundel
Een verhalenbundel is geen lang doorlopend verhaal zoals een roman. Het is een verzameling korte verhalen die elk op zichzelf kunnen staan.
Noem eventueel schrijvers uit de bron, zoals Toon Tellegen, Guus Kuijer of Paul van Loon.
Autobiografie
Een autobiografie is een boek waarin iemand over het eigen leven schrijft.
Het gaat dus om een levensverhaal van de schrijver zelf.
Een volledig autobiografisch boek hoort bij non-fictie.
De lezer gaat ervan uit dat de beschreven gebeurtenissen echt zijn.
Gebruik desnoods de Griekse herkomst kort: autos = zelf, bios = leven, graphoo = schrijven.
Autobiografische elementen
Een roman kan autobiografische elementen bevatten.
De schrijver gebruikt dan ervaringen of personen uit het eigen leven.
Toch blijft het een roman als gebeurtenissen worden veranderd of verzonnen.
Een roman met autobiografische elementen is dus geen autobiografie.
Leg uit dat zulke elementen een verhaal 'echter' kunnen laten lijken, zonder dat het non-fictie wordt.
Waarheid en verzinning
Soms lijkt een ik-verhaal sterk op het leven van de auteur. Dan is het voor lezers niet altijd makkelijk om fictie en werkelijkheid uit elkaar te houden.
Dit sluit aan op de bron 'Wat is waarheid?'. Een biografie van de auteur kan soms helpen om een boek beter te begrijpen.
Biografie
Een biografie is een levensbeschrijving van een persoon.
Meestal hoort een biografie bij non-fictie.
De schrijver gebruikt feiten uit iemands leven.
Vaak gaan biografieën over bekende personen.
Noem als voorbeelden uit de bron Johan Cruijff en Mozart.
Biografie en fictie
Soms zijn uit het verleden niet alle feiten bekend.
Dan vult een schrijver ontbrekende delen met verbeelding aan.
Zo ontstaat een fictieve levensbeschrijving.
Het verschil zit dus in de mate waarin feiten vaststaan of verzonnen zijn.
Maak duidelijk dat een gewone biografie vooral feitelijk wil zijn, terwijl een fictieve levensbeschrijving fantasie gebruikt om het verhaal rond te maken.
Hagiografie
Een hagiografie is een biografie van een heilige.
Het woord komt van het Griekse hagios: heilig.
Een hagiografie is dus een bijzondere vorm van levensbeschrijving.
Het onderwerp is niet zomaar een bekend persoon, maar een heilige.
Noem eventueel Willibrord of Antonius als voorbeeld uit de bron.
Biografie of hagiografie
Een gewone biografie beschrijft iemands leven. Een hagiografie doet dat ook, maar dan specifiek van een heilige.
Houd het onderscheid eenvoudig en functioneel: zelfde basisvorm, ander onderwerp.
Dagboek
Een echt dagboek is een autobiografische tekst.
Iemand schrijft daarin over het eigen leven en de eigen ervaringen.
Sommige dagboeken worden later uitgegeven als boek.
Een bekend voorbeeld is Het Achterhuis van Anne Frank.
Je kunt ook kort Floortje Peneder noemen als tweede voorbeeld uit de bron.
Dagboekroman
Niet elk dagboek in boekvorm is echt gebeurd.
Soms verzint een schrijver een hoofdpersoon.
Het verhaal wordt dan in dagboekvorm verteld.
Zo'n boek heet een verzonnen dagboekroman.
Laat leerlingen het verschil scherp zien: echte schrijver over eigen leven versus fictieve hoofdpersoon in dagboekvorm.
Echt of verzonnen
Bij een echt dagboek schrijft iemand over zichzelf. Bij een dagboekroman gebruikt de schrijver de vorm van een dagboek voor een verzonnen verhaal.
Deze slide heeft geen instructies
Strip
Een strip is een verhalende vorm met beeld en tekst.
Tekst en tekeningen vertellen samen het verhaal.
Strips kun je vergelijken met andere boeken: ook hier bestaan verschillende soorten.
De moderne strip verscheen rond 1890 in Amerikaanse kranten.
Je hoeft de geschiedenis kort te houden; het belangrijkste is de combinatie van beeld en tekst.
Fictie en non-fictie in strips
Veel strips zijn fictie: verzonnen verhalen.
Voorbeelden zijn Suske en Wiske en Asterix en Obelix.
Er bestaan ook non-fictiestrips.
Daarin wordt echte informatie of geschiedenis in stripvorm verteld.
Noem eventueel Van nul tot nu, de verstripte Bijbel of De ontdekking.
Cartoon
In het Nederlands is een cartoon een humoristische tekening.
Een cartoon is dus niet hetzelfde als een stripverhaal.
In kranten gaan cartoons vaak over politiek.
Zo'n politieke cartoon heet ook wel een spotprent.
Benadruk dat leerlingen het woord 'cartoon' in het Nederlands anders moeten begrijpen dan in het Engels of in de spreektaal.
Spotprent
Spotprenten geven op een grappige of scherpe manier kritiek op machtige mensen, bijvoorbeeld politici, koningen of religieuze leiders.
Noem dat spotprenten al sinds de zestiende eeuw voorkomen.
Spotprent
Wat zie je op de
tekening gebeuren?
Welk element is
overdreven getekend?
Welke boodschap of
kritiek probeert de
tekenaar hiermee
over te brengen?
Deze slide heeft geen instructies
Lectuur
Lectuur is vooral bedoeld als ontspanningslectuur.
Je hoeft tijdens het lezen meestal niet veel na te denken.
Er zijn weinig open plekken.
Personages zijn vaak types.
De schrijver bedoelt meestal niet meer dan er letterlijk staat.
Leg 'open plekken' uit als plekken waar de lezer zelf moet nadenken of invullen wat iets betekent.
Literatuur
Literatuur is meer dan alleen een spannend of mooi verhaal.
De schrijver wil vaak ook iets duidelijk maken.
Er is meer aandacht voor taalgebruik.
Het verhaal vraagt vaker om interpretatie.
Een boek kan een diepere laag of boodschap hebben.
Noem dat schrijvers van literatuur van hun boek als het ware een kunstwerk proberen te maken.
Verschillen samengevat
Lectuur leest vaak makkelijk en direct. Literatuur vraagt vaker om nadenken over taal, betekenis en wat er tussen de regels staat.
Gebruik deze slide om de tegenstelling helder samen te vatten zonder te doen alsof de grens absoluut is.
Geen scherpe grens
Tussen lectuur en literatuur is geen scherpe grens.
Over sommige boeken verschillen de meningen.
De een noemt een boek literatuur, de ander lectuur.
Dat gebeurt bijvoorbeeld bij sommige thrillers en bij werk van Kluun.
Benadruk dat dit geen rekensom is: het blijft soms een kwestie van interpretatie en smaak.
Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?
Laat leerlingen kort terugkijken op hun leren. Mogelijke antwoorden: verschillen tussen genres, lectuur/literatuur, cartoon/spotprent.
Begrippenlijst
roman - lang fictieverhaal in één boek, vaak met meerdere hoofdstukken en verhaallijnen.
novelle - korte roman van ongeveer 60 tot 120 pagina's, met eenvoudige structuur.
kort verhaal - zelfstandig, kort verhaal dat vaak in een verhalenbundel voorkomt.
autobiografie - boek waarin iemand het eigen leven beschrijft.
autobiografische elementen - herkenbare gegevens uit het leven van de schrijver in een roman.
biografie - levensbeschrijving van een persoon, meestal op basis van feiten.
fictieve levensbeschrijving - levensverhaal waarin de schrijver ontbrekende feiten met verbeelding aanvult.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
hagiografie - biografie van een heilige.
dagboek - autobiografische tekst waarin iemand over eigen ervaringen schrijft.
dagboekroman - verzonnen verhaal dat in de vorm van een dagboek is geschreven.
strip - verhalende vorm met beeld en tekst.
cartoon - humoristische tekening.
spotprent - cartoon in de krant, vaak met kritiek op macht en politiek.
open plekken - delen in een tekst die de lezer zelf moet invullen of interpreteren.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
lectuur - ontspanningslectuur met weinig open plekken en vaak type-personages.
literatuur - taalbewuste tekst met meer diepgang, interpretatie en soms een boodschap.
type-personages - personages met eenvoudige, herkenbare eigenschappen zonder veel diepgang.
interpretatie - uitleg die de lezer geeft aan betekenis, bedoeling of symboliek in een tekst.
Deze slide heeft geen instructies