Produceren
Produceren in het dagelijks leven
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Produceren in het dagelijks leven
Open met herkenbare voorbeelden van werk en productie om aan te sluiten bij hun leefwereld. Dit is jullie eerste les samen, dus houd de start laagdrempelig en concreet.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat je nodig hebt om te kunnen produceren, voorbeelden geven van de drie productiefactoren, uitleggen in welke sectoren je productie kunt indelen en het verschil tussen zwart, wit en grijswerk beschrijven.
De leerling noemde meerdere doelen; hier staan ze samen in leerlingtaal omdat ze inhoudelijk één lesonderwerp vormen.
Waar denk jij aan bij het woord productie?
Gebruik de reacties als startgesprek. Haal woorden op als fabriek, werk, spullen, diensten, winkel, ziekenhuis of bakker en koppel daarna terug aan goederen en diensten.
Wat is produceren?
Produceren betekent: goederen maken of diensten verlenen.
Een bakker bakt brood
Een fabriek maakt ledlampen
Een ziekenhuis helpt patiënten
Een kapper verleent een dienst
Productie gebeurt dus niet alleen in een fabriek.
Benadruk het verschil tussen goederen en diensten. Veel leerlingen denken bij productie alleen aan spullen maken.
Voor productie is iets nodig
Een bedrijf kan niet zomaar beginnen met produceren.
Er zijn altijd middelen nodig om iets te maken of een dienst te leveren. In de economie noemen we die middelen productiefactoren.
Deze slide bereidt de drie productiefactoren voor. Houd het nog algemeen; de uitwerking komt op de volgende slides.
De vier productiefactoren
Om te kunnen produceren heb je vier productiefactoren nodig:
kapitaal(goederen)
arbeid
natuur
Ondernemerschap
Met deze vier samen kan een bedrijf goederen maken of diensten leveren.
Gebruik steeds exact dezelfde termen om verwarring te voorkomen, vooral kapitaalgoederen.
Natuur en arbeid
Natuur
Het werk dat mensen doen bij de productie.
planten
bouwen
verkopen
verzorgen
Arbeid
Alles wat niet door mensen is gemaakt.
grond
water
lucht
zon
grondstoffen
Maak duidelijk dat natuur breder is dan alleen bomen en dieren. Het gaat ook om grond en grondstoffen.
Kapitaalgoederen
Kapitaalgoederen zijn middelen die een bedrijf gebruikt om te produceren.
machines
gebouwen
gereedschap
vrachtwagens
voorraden
Benadruk dat geld geen kapitaalgoed is. Leerlingen halen kapitaal vaak door elkaar met geld.
Voorbeeld: een bloembollenbedrijf
Bij een bloembollenbedrijf zie je de vier productiefactoren goed terug.
Natuur: grond, water, zon
Arbeid: mensen die planten, verzorgen en oogsten
Kapitaalgoederen: tractoren, schuren, kratten, machines
Ondernemerschap: de ondernemer die beslissingen neemt, risico's neemt en het bedrijf organiseert.
Zonder één van deze vier komt de productie moeilijk op gang.
Gebruik het voorbeeld uit het materiaal, omdat het concreet en overzichtelijk is.
Wat hoort niet bij de drie productiefactoren?
arbeid
natuur
geld
kapitaalgoederen
Veel leerlingen denken dat geld ook een productiefactor is. In deze les is geld geen kapitaalgoed.
Productie in vier sectoren
De productie in een land wordt ingedeeld in vier sectoren.
Die indeling laat zien wat voor soort werk mensen doen en hoe er geproduceerd wordt.
Maak hier de overgang van 'wat heb je nodig om te produceren' naar 'waar gebeurt productie'.
Primaire en secundaire sector
Grondstoffen verwerken tot producten.
industrie
bouw
Primaire sector
Secundaire sector
Producten uit de natuur halen.
landbouw
visserij
mijnbouw
Leg het verschil helder uit: in de primaire sector haal je iets uit de natuur, in de secundaire sector verwerk je het.
Tertiaire en quartaire sector
Diensten verlenen zonder winst als doel.
onderwijs
ziekenhuizen
politie
Quartaire sector
Diensten verlenen om winst te maken.
winkels
banken
handel
Tertiaire sector
Benadruk het onderscheid winst/niet winst. Dat helpt leerlingen deze twee dienstensectoren uit elkaar te houden.
Werk indelen in sectoren
Voorbeelden:
Bloembollenbedrijf → primaire sector
Ledlampenfabriek → secundaire sector
Bank of winkel → tertiaire sector
Politie of ziekenhuis → quartaire sector
Koppel hier terug aan de voorbeelden Jane, Achraf en Benno uit het bronmateriaal.
In welke sector hoort een ledlampenfabriek?
tertiaire sector
primaire sector
secundaire sector
quartaire sector
De fabriek verwerkt grondstoffen tot producten. Dat past bij de secundaire sector.
Welke sector vind jij het makkelijkst te herkennen?
primaire sector
secundaire sector
tertiaire sector
quartaire sector
Deze slide heeft geen instructies
Witwerk
Bij witwerk is bij de overheid bekend dat je werkt.
je krijgt betaald
je betaalt belasting
je betaalt sociale premies
het werk is officieel geregistreerd
Dit is normaal, legaal werk.
Gebruik eenvoudige taal: witwerk = officieel en bekend bij de overheid.
Zwartwerk
Bij zwartwerk weet de overheid niet dat iemand dit werk doet.
er wordt wel gewerkt
er wordt betaald
er wordt geen belasting afgedragen
er worden geen sociale premies betaald
Dat moet eigenlijk wel, dus zwartwerk is verboden.
Leerlingen kunnen zwartwerk soms 'handig' vinden; benadruk dat het economisch en juridisch niet toegestaan is.
Grijswerk
Bij grijswerk gaat het om onbetaalde productie.
vrijwilligerswerk
helpen in het huishouden
zorgen voor anderen zonder loon
Er wordt dus wel iets nuttigs gedaan, maar niet tegen betaling.
Maak duidelijk dat grijswerk niet illegaal is. Het verschil met zwartwerk is vooral: onbetaald.
Waarom telt niet alles mee?
De overheid rekent de waarde van zwartwerk en grijswerk niet mee als officiële productie.
Bij zwartwerk is het werk niet bekend.
Bij grijswerk is er geen officiële betaling.
Noem eventueel dat officiële productie beter meetbaar is wanneer werk geregistreerd en betaald is.
Overzicht van de les
Produceren vraagt om natuur, arbeid en kapitaalgoederen.
Productie kun je indelen in vier sectoren:
primaire, secundaire, tertiaire en quartaire sector.
Werk kan ook wit, zwart of grijs zijn, afhankelijk van betaling en registratie.
Gebruik deze slide als samenvattende landingsplek voordat je naar de begrippen gaat.
Welke omschrijving past bij grijswerk?
betaald en verboden
onbetaald en nuttig
betaald en officieel
verborgen voor overheid
Grijswerk is onbetaalde productie, zoals vrijwilligerswerk of helpen in het huishouden.
Wit, zwart en grijs
Bij witwerk is het werk officieel geregistreerd. Bij zwartwerk wordt wel betaald, maar niet alles aan de overheid doorgegeven. Bij grijswerk is er geen loon, zoals bij vrijwilligerswerk.
Leg na afloop nog eens het verschil uit tussen zwartwerk en grijswerk: betaald tegenover onbetaald.
Bedenk een voorbeeld van wit, zwart of grijswerk.
Verwachte elementen: witwerk = officieel, belasting/premies; zwartwerk = betaald maar niet bekend; grijswerk = onbetaald. Laat groepjes eerst één voorbeeld bedenken en dan klassikaal delen.
Wat heb jij vandaag geleerd over produceren?
Reflectievraag zonder goede of foute antwoorden. Gebruik antwoorden om vervolglessen aan te passen.
Welk onderdeel vond jij nog lastig?
Reflectievraag zonder goede of foute antwoorden. Geeft zicht op lastige onderdelen in de les.
Noem één begrip dat jij wilt onthouden.
Laat de woordwolk kort samenvatten wat is blijven hangen: bijvoorbeeld natuur, arbeid, kapitaalgoederen, sectoren, witwerk of grijswerk.
Begrippen
produceren - goederen maken of diensten verlenen
productiefactoren - middelen die nodig zijn om te kunnen produceren
natuur - alles wat niet door mensen is gemaakt
arbeid - het werk dat mensen doen bij de productie
kapitaalgoederen - hulpmiddelen zoals machines, gebouwen en gereedschap
goederen - tastbare producten die je kunt kopen of gebruiken
diensten - werkzaamheden die voor iemand worden uitgevoerd
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
primaire sector - sector die producten uit de natuur haalt
secundaire sector - sector die grondstoffen verwerkt tot producten
tertiaire sector - sector met diensten die op winst gericht zijn
quartaire sector - sector met nuttige diensten zonder winst als doel
witwerk - officieel werk waarover belasting en premies worden betaald
zwartwerk - betaald werk dat niet bij de overheid bekend is
grijswerk - onbetaald werk zoals vrijwilligerswerk of huishoudelijk werk
Deze slide heeft geen instructies
