Uruk en Mohenjodaro: vroege steden

Uruk en Mohenjodaro

1 / 25
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 1

In deze les zitten 25 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 10 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Uruk en Mohenjodaro

Open met het idee dat niet alle eerste steden hetzelfde waren, maar dat ze wel herkenbare kenmerken van landbouw-stedelijke samenlevingen delen.

Leerdoel

Ik kan uitleggen welke kenmerken de landbouw-stedelijke samenlevingen Uruk en Mohenjodaro hadden.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen volgens jou bij een vroege stad?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Stuur daarna naar kenmerken als landbouw, handel, bestuur, tempels, planning en bevolking.

Uruk: een vroege stad

  • Uruk lag in Mesopotamië

  • groeide uit tot een van de eerste grote steden

  • landbouw in de omgeving maakte stadsleven mogelijk

  • de stad werd een centrum van bestuur, handel en godsdienst

Benadruk verandering door de tijd: van dorpen naar een stedelijk centrum. Koppel dit aan het geschiedenisperspectief van continuïteit en verandering.

Landbouw als basis van Uruk

De samenleving van Uruk steunde op landbouwoverschotten. Boeren verbouwden voedsel in het vruchtbare gebied rond de stad. Doordat niet iedereen meer zelf voedsel hoefde te produceren, konden ook ambachtslieden, bestuurders en priesters een vaste plaats in de samenleving krijgen.

Gebruik hier het begrip landbouwoverschot expliciet als sleutel voor stedelijke ontwikkeling.

Macht en godsdienst in Uruk

  • tempels speelden een centrale rol

  • priesters hadden invloed op het bestuur

  • religie en politiek waren nauw verbonden

  • de stad liet macht en rijkdom zien in grote bouwwerken

Noem dat monumentale bouw laat zien dat arbeid georganiseerd kon worden. Dat is een belangrijk kenmerk van een stedelijke samenleving.

Taakverdeling in Uruk

  • boeren produceerden voedsel

  • ambachtslieden maakten gebruiksvoorwerpen

  • handelaren wisselden goederen uit

  • bestuurders en priesters regelden de stad

  • er ontstond sociale ongelijkheid tussen groepen

Laat zien dat specialisatie en sociale verschillen samenhangen met het bestaan van een stad.

Waardoor konden in Uruk mensen andere beroepen krijgen?

A

landbouwoverschotten

B

rechte straten

C

riolering

D

bakstenen huizen

De juiste kern is dat voedseloverschotten ervoor zorgden dat niet iedereen voedsel hoefde te produceren. De afleiders horen bij Mohenjodaro.

Uruk samengevat

Uruk groeide uit tot een vroege in Mesopotamië. De samenleving steunde op , waardoor ook ambachtslieden, bestuurders en priesters een plaats kregen. Tempels speelden een centrale rol en er ontstond meer tussen groepen.

Uruk groeide uit tot een vroege
in Mesopotamië. De samenleving steunde op
, waardoor ook ambachtslieden, bestuurders en priesters een plaats kregen. Tempels speelden een centrale rol en er ontstond meer
riolering
Indusvallei
stadsplanning

Correcte invulling: stad, landbouwoverschotten, sociale ongelijkheid.

Wat laat de ziggurat zien over Uruk?

Bespreek antwoorden zoals: tempels/priesters hadden invloed op het bestuur; religie en politiek waren verbonden; grote bouwwerken tonen georganiseerde arbeid en macht.

Mohenjodaro: stad in de Indusvallei

  • Mohenjodaro lag in de Indusbeschaving

  • het was een grote, geplande stad

  • ook hier was landbouw de economische basis

  • de stad laat zien dat vroege stedelijke samenlevingen op meerdere plaatsen ontstonden

Plaats Mohenjodaro in een ander gebied dan Uruk, zodat leerlingen het vergelijkende perspectief zien zonder buiten de kern te gaan.

Landbouw en groei van Mohenjodaro

  • boeren in de omgeving zorgden voor voedsel

  • voedseloverschotten maakten bevolkingsgroei mogelijk

  • de stad kon daardoor ambachten en handel onderhouden

  • landbouw bleef de basis van het stedelijke leven

Houd de parallel met Uruk zichtbaar: ook hier maakt landbouwoverschot de stad mogelijk.

Een geplande stad

  • rechte straten en wijken

  • huizen van baksteen

  • aandacht voor waterafvoer en riolering

  • stedelijke planning wijst op organisatie en bestuur

Benadruk dat het stratenplan en de riolering archeologische aanwijzingen zijn. Dit past bij het historisch werken met bronnen en resten.

Kenmerken van Mohenjodaro

Mohenjodaro was meer dan een verzameling huizen. Het was een georganiseerde stedelijke samenleving met vaste bouw, taakverdeling en handel. Net als in Uruk leefden niet alle mensen van landbouw alleen, omdat de stad steunde op het werk van veel verschillende groepen.

Laat leerlingen het algemene begrip landbouw-stedelijke samenleving nu herkennen in een concreet voorbeeld.

Welk kenmerk valt vooral op bij Mohenjodaro?

A

tempels met priesters

B

rechte straten en riolering

C

ziggurats en paleizen

D

nomadische veeteelt

Toetst of leerlingen het opvallende verschil herkennen: stadsplanning en waterafvoer.

Mohenjodaro samengevat

Mohenjodaro was een grote, stad in de Indusvallei. Ook daar zorgden voor voedsel. De stad had rechte straten, huizen van baksteen en aandacht voor .

Mohenjodaro was een grote,
stad in de Indusvallei. Ook daar zorgden
voor voedsel. De stad had rechte straten, huizen van baksteen en aandacht voor
priesters
Mesopotamië
ziggurats

Correcte invulling: geplande, boeren, waterafvoer.

Wat laat Mohenjodaro het duidelijkst zien?

1

planning

2

godsdienst

3

verovering

4

nomadenleven

Deze slide heeft geen instructies

Uruk en Mohenjodaro vergeleken

Verschillen

Overeenkomsten

  • Uruk: tempels en priesters heel zichtbaar

  • Mohenjodaro: stadsplanning en riolering heel opvallend

  • Uruk in Mesopotamië, Mohenjodaro in de Indusvallei

  • landbouw als basis

  • voedseloverschotten

  • grote bevolking

  • taakverdeling en specialisatie

  • handel en bestuur

Dit is het vergelijkingsmoment waarop de centrale vraag landt: welke kenmerken maken deze samenlevingen landbouw-stedelijk?

Wat maakt een samenleving landbouw-stedelijk?

Een landbouw-stedelijke samenleving herken je aan de combinatie van landbouwoverschotten, een groeiende stad, taakverdeling, bestuur en sociale verschillen. Uruk en Mohenjodaro laten allebei zien dat steden alleen konden ontstaan als het platteland genoeg voedsel produceerde voor veel verschillende groepen mensen.

Gebruik deze slide als synthese. De voorbeelden zijn geen losse feiten, maar bewijs voor algemene kenmerken.

Wat hadden Uruk en Mohenjodaro allebei?

A

alleen landbouw

B

landbouw als basis

C

dezelfde goden

D

hetzelfde stadsplan

De juiste keuze vat de belangrijkste overeenkomst samen uit de vergelijkingsslides.

Algemene kenmerken

Een landbouw-stedelijke samenleving herken je aan , een groeiende stad en in beroepen. Er is ook nodig om de stad te regelen.

Een landbouw-stedelijke samenleving herken je aan
, een groeiende stad en
in beroepen. Er is ook
jagers
riolering
priesterkoning

Correcte invulling: landbouwoverschotten, specialisatie, bestuur.

Waarom horen landbouw en stad bij elkaar?

Goede antwoorden noemen beide kanten: landbouw op het platteland leverde overschotten; daardoor konden in de stad bestuurders, handelaren, ambachtslieden en priesters leven en werken.

Wat is één inzicht dat je meeneemt uit deze les?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen één inzicht benoemen, bijvoorbeeld overeenkomst of verschil tussen Uruk en Mohenjodaro.

Welk voorbeeld hielp jou het best om dit te begrijpen?

Reflectievraag zonder goed of fout. Gebruik antwoorden om te zien welke uitleg of vergelijking het meest hielp.

Begrippen

landbouwoverschot - meer voedsel dan boeren zelf nodig hebben

landbouw-stedelijke samenleving - samenleving met landbouw als basis en steden als centra van bestuur, handel en leven

specialisatie - situatie waarin mensen verschillende beroepen en taken hebben

sociale ongelijkheid - verschil in macht, bezit of status tussen groepen mensen

Mesopotamië - gebied in het Midden-Oosten waar Uruk lag

Indusvallei - gebied in Zuid-Azië waar Mohenjodaro lag

riolering - systeem om afvalwater af te voeren

Deze slide heeft geen instructies