Leerprincipes

• newEditor
• Paard
• MBO
• Studiejaar 1

Leerprincipes

[e-mail]

Wat gaan we leren vandaag?

• Nature vs. Nurture

• Leertheorieën

• Conditionering

  • Klassieke conditionering

  • Operante conditionering

• Skinner

• Shaping

• Habituatie

• Toenaderen en terugtrekken (flooding)

• Latent leren

Herhaling vorige lessen.....

Over welke onderwerpen hebben wij het tot nu toe gehad?

Nature vs Nurture

Wanneer je met paarden te maken hebt, kun je je bij veel aspecten afvragen of het aangeboren of aangeleerd is, men noemt dit ook wel 'nature and nurture’

Invuloefening

Nature houdt zich bezig met aangeboren gedrag en nurture houdt zich bezig met aangeleerd gedrag.

aangeboren

aangeleerd

Nature vs Nurture

• Paarden kunnen indrukwekkende dingen leren, zoals dressuur en springen.

• Bij schrik of paniek volgt een paard zijn instinct (nature) en kiest vaak voor vluchten.

• Instincten, gevormd door miljoenen jaren evolutie, blijven altijd aanwezig.

• Goede training kan ongewenst instinctief gedrag, zoals vluchten, verminderen.

• Begrip van het instinct van een paard helpt bij veiliger en effectiever omgaan.

Leertheorieën

• Leertheorieën zijn de wijze waarop associaties (=verbanden) worden gelegd tussen stimuli (=prikkels).

• Door het toepassen van de leertheorieën krijg je verandering in het gedrag.

  • Zo zal gedrag dat beloond wordt toenemen en gedrag dat gecorrigeerd wordt afnemen.

Conditionering

• Conditionering = van condities afhankelijk maken

• Geconditioneerd gedrag is dus aangeleerd gedrag dat onder bepaalde condities (bijvoorbeeld bestraffen of belonen) tot stand komt en een gewoonte wordt.

• Binnen conditionering heb je twee vormen: klassieke conditionering en operante conditionering.

Klassieke conditionering

• Leren door associaties

• Klassieke conditionering is een leerproces waarbij een neutrale prikkel (bijv. gele voerschep) herhaaldelijk wordt gekoppeld aan een prikkel die een automatische reactie oproept (bijv. voer). Na verloop van tijd veroorzaakt de neutrale prikkel (gele voerschep) dezelfde reactie (bijv. onrustig worden) als de oorspronkelijke prikkel (het krijgen van voer).

Experiment van Pavlov

Operante conditionering

• Operante conditionering gebruiken wij vaak in paardentraining

  • Aangeleerd gedrag vs. natuurlijk gedrag

• Associatie tussen gedrag → consequentie

• Positieve consequentie (rust, aaien) → gedrag neemt toe

• Negatieve consequentie (harder werken, pijn) → gedrag neemt af
  

Positief (+) => toevoegen

Negatief (-) => weghalen

Bekrachtiging (R) => belonen

Correctie (P) => straffen

Invuloefening

1. Negatieve bekrachtiging: De druk van de lijn loslaten als het paard netjes met je meeloopt.

2. Positieve bekrachtiging: Een wortel geven als hij netjes de trailer in is gegaan.

3. Negatieve correctie: Een volle voerbak weghalen op het moment dat hij tegen de deur trapt.

4. Positieve correctie: Druk op de teugels nemen op het moment dat het paard een stap wil zetten terwijl jij opstijgt.

bekrachtiging

bekrachtiging

correctie

correctie

Skinner

• Een bekend experiment op het gebied van operante conditionering is het experiment van psycholoog Skinner.

• In de 'skinner-box' zocht hij uit hoe het werkt met beloning en correctie om gedrag te bevestigen of te ontmoedigen.

Shaping

Shaping is een trainingsvorm om nieuw gewenst gedrag stapsgewijs aan te leren

Je wilt een paard leren om zijn voet op te tillen. Zet onderstaande stappen in de juiste volgorde, als je gebruik wilt maken van shaping.

1

Het paard vragen om zijn gewicht heel even van zijn been te halen

2

Zijn been aaien zonder dat hij hem optilt

3

Het been een aantal seconden in de lucht houden

4

Het been even 1 - 2 sec optillen

Shaping, de kans op succes

• Keuze van de beloning

  • Voer? => geen natuurlijke beloning

    • Sommige paarden ontzettend enthousiast en andere worden ‘vervelend’

  • Rust? => natuurlijke beloning

    • Ontzettend belangrijk

• Timing

  • Essentieel voor progressie in je training : Het moment waarop je het paard beloont voor zijn gedrag moet precies goed zijn.

  • Beloningswindow van slechts 3 seconden  Na de actie, 3 seconden de tijd om te belonen of te corrigeren.

    • Te laat? Dan zal hij de beloning niet meer associëren met zijn actie en is je training dus minder effectief.

Shaping, de kans op succes

• Niet te snel en niet te langzaam

  • Ga je te snel naar de volgende stap, dan is de vorige misschien niet goed bevestigd, wat je training kan verstoren.

  • Het is ook belangrijk niet te lang te wachten met de volgende stap, anders wordt het gedrag te veel bevestigd en wordt het moeilijker om het einddoel te bereiken.

• Bepalen van het startgedrag

  • Iets kiezen wat af en toe spontaan voorkomt  bv. het paard dat even rustig voor de trailer staat zonder in de stress te raken.

  • Leg je je 'startgedrag' te hoog, kun je zien dat je training minder vlot zal verlopen.

Habituatie

• Paard als vluchtdier → kleine triggers kunnen vluchtgedrag veroorzaken.

• Vluchten kost veel energie, niet efficiënt → wennen aan prikkels

• Habituatie = gewenning door herhaalde blootstelling

• Prikkels zonder angst of pijn → paard went sneller

• Desensitiseren = paard minder gevoelig maken voor prikkels

  • Gewenste desensitisatie: bijv. plastic, fietsers, geluiden

    • Ongewenste desensitisatie: paard reageert niet meer op beenhulp

Habituatie in de praktijk

---> Shaping , toenaderen en terugtrekken

Toenaderen en terugtrekken of flooding

• Toenaderen en terugtrekken

  • Bij 'toenaderen en terugtrekken' breng je een prikkel naar het paard en haal je deze weg voor hij reageert, als beloning voor het niet-reageren. Als het paard vlucht, houd je de prikkel totdat hij stopt, daarna verleng je geleidelijk de duur van de prikkel om hem te laten wennen.

• Flooding

  • = prikkel direct aanbieden en wachten tot paard niet meer reageert

    • Voorbeeld: eerste keer opzadelen, laat voorwerp op rug en wacht tot paard rustig wordt

    • Prikkel weg als paard kalmeert

  • Ervaren trainer in een veilige omgeving

  • Voorkeur; toenaderen en terugtrekken  minder stress

Flooding

Latent leren

• Latent = niet merkbaar, latent leren = ongemerkt leren

• Paard leert bv. ongemerkt tijdens verkennen van nieuwe omgeving

  • Leert weg naar huis, schuilplekken in de wei of plaats trailer

• Latent leren zichtbaar bij trainingen: verbetering vaak later zichtbaar

  • Informatie wordt 12-24 uur na leren beter herinnerd, korte --> lange termijn geheugen

Invuloefening

1. Shaping: Een procedure om nieuw gedrag stapsgewijs aan te leren.

2. Klassieke conditionering: Een prikkel zonder betekenis koppelen aan een prikkel met betekenis.

3. Habituatie: Gewenning aan een bepaalde prikkel.

4. Latent leren: Een bepaalde handeling of gedraging leren terwijl dit niet merkbaar was op het moment zelf.

5. Operante conditionering: Een associatie tussen bepaald gedrag en de daaropvolgende consequentie.

Shaping

Klassieke

Habituatie

Latent

Operante

Feedback momentje