Les 1 Basiskennis & Taxonomie

Les 1 Basiskennis & Taxonomie

OE Landbouwhuisdieren

1 / 21
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 21 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Les 1 Basiskennis & Taxonomie

OE Landbouwhuisdieren

Succescriteria

6. Je herkent rassen en soorten van dieren aan de hand van hun biologische eigenschappen

6.1 Je herkent rassen/soorten van dieren

6.3 Je benoemt de anatomische kenmerken van dieren

6.4 Je benoemt de onderdelen van het exterieur van dieren


Diversiteit bij landbouwhuisdieren

  • Grote variatie in rassen en soorten → elk met eigen kenmerken, toepassingen en zorgbehoeften.

  • Voorbeelden:

    • Runderen → melk- en vleesproductie.

    • Kippen → eieren en vlees.

  • Belang van kennis:

    • Goede verzorging.

    • Efficiënt beheer van veestapel.

    • Waarborg diergezondheid en welzijn.

  • In deze lessen:

    • Belangrijkste landbouwhuisdieren en rassen.

    • Kenmerken: fysiek, gedrag, productiecapaciteit.


Wat is het verschil tussen wilde dieren en huisdieren?

Waar komen onze huisdieren vandaan?

Kun je van elk dier een huisdier maken?

1

Ja

2

Nee

Naamgeving en Taxonomie

Taxonomie: Ordening van het leven op aarde volgens Carolus Linnaeus (18e eeuw).

Basis van indeling:

Uiterlijke kenmerken (morfologie)

Inwendige kenmerken (anatomie)

Voortplantingswijze

Sinds 2008: DNA-structuur meegenomen → tussentijdse aanpassingen.

Dubbele naamgeving (binominale nomenclatuur):

Latijnse namen (dode taal → onveranderlijk, wereldwijd erkend).

Geslachtsnaam: met hoofdletter

Soortnaam: zonder hoofdletter

Extra ondersoort: trinominale naamgeving (ook zonder hoofdletter).

Schrijfwijze: Wetenschappelijke namen cursief.

Gebruik in diersector:

Herpeten & vissen → wetenschappelijke namen belangrijk.

Overige sectoren → meestal Nederlandse namen.


Opdracht: Stamboom

  • Doel: inzicht krijgen in taxonomie en verwantschap

  • Werkvorm: Groepjes van 3 studenten

  • Opdracht:

  • Maak een stamboom of schema waarin de landbouwhuisdieren worden ingedeeld:

    • Klasse → Orde → Familie → Geslacht → Soort

  • Werk dit visueel uit op papier of digitaal (bijv. Canva of PowerPoint)

  • Presentatie van 1 minuut per groepje


Natuurlijke selectie

  • Wilde dieren moeten dagelijks bewijzen dat ze goed aangepast zijn aan hun leefomgeving.

  • Slecht aangepaste dieren:

    • Kunnen zich niet voortplanten of sterven → genen verdwijnen.

  • Sterkste en best aangepaste dieren planten zich voort → geven genen door.

  • Kleine voordelen (bijv. eigenschap) → meer kans op voortplanting → verspreiding in populatie.

  • Dit proces heet evolutie.

  • Charles Darwin (1809-1882): grondlegger evolutietheorie.

    • Galapagos-eilanden → vinken met verschillende snavelvormen.

    • Aanpassing aan voedsel (zaden vs. insecten).


Kunstmatige selectie

  • Niet-natuurlijk, door menselijke keuze.

  • Mensen bepalen welke dieren zich voortplanten.

  • Gewenste eigenschappen:

    • Veel melk, veel vlees, sociaal karakter.

  • Eigenschappen niet nuttig voor overleving in natuur.

  • Dieren worden aangepast aan menselijke wensen → steeds verder van wilde voorouders.

  • Kunnen niet meer in het wild overleven → huisdieren.


Wat is domesticatie?

  • Een gedomesticeerd dier is een dier waarvan wij een huisdier hebben gemaakt.

    • Definitie: Proces waarbij een wild dier in enkele generaties verandert in een huisdier.

    • Betekenis: “Domes” = huis.

    • Kenmerk: Wederzijdse afhankelijkheid tussen mens en dier.

    • Ontstaan: Door kunstmatige selectie → dieren nuttig voor mens.


Wanneer kan een dier gedomesticeerd worden?

  • Niet elk dier kan gedomesticeerd worden.

  • Temmen ≠ domesticatie:

    • Getemde dieren → in het wild gevangen en tam gemaakt.

    • Voldoen niet aan alle domesticatiecriteria.

      • Voorbeeld: Olifanten. Worden in het wild gevangen en getemd. Fokken duurt te lang  Geen volledige domesticatie


  • Belangrijke begrippen

    • Preadaptatie:

      • 6 eigenschappen die een dier geschikt maken voor domesticatie.

    • Domesticatieproces:

      • Het proces om van een wild dier een huisdier te maken.


De 6 voorwaarden voor domesticatie

  1. Flexibel dieet: Kan verschillende soorten voedsel eten.

  2. Snel volwassen & vruchtbaar: Korte generatiecyclus, veel nakomelingen.

  3. Bereid om in gevangenschap te paren: Voortplanting ook buiten natuurlijke omgeving.

  4. Aangenaam karakter: Benaderbaar en niet agressief tegenover mensen.

  5. Relatief lage stressreactie: Kleine vluchtafstand, weinig beweeglijkheid.

  6. Sociale groepen & hiërarchie: Kan leven in groepen met rangorde.



Wanneer is een dier gedomesticeerd?

  1. Voortplanting onder controle van de mens

Mens bepaalt ouderdieren (niet mogelijk bij soorten die partner voor leven kiezen).

  1. Territorium door mens bepaald

Mens houdt rekening met natuurlijke eisen van het dier (bijv. kameel niet op de Noordpool).

  1. Dier levert product of dienst voor de mens

Voorbeelden: melk, vlees, gezelschap.

  1. Dier verschilt van wilde voorouder

Uiterlijk, gedrag en productie aangepast.


Domesticatie en Temmen

Twee groepen huisdieren

  • Landbouwhuisdieren (6 criteria):

    • Voortplanting in gevangenschap

    • Handelbaar gedrag

    • Volgzaamheid

    • Voedingspatroon waarin mens kan voorzien

    • Snelle groei

    • Korte intervallen tussen drachten

  • Gezelschapsdieren (extra criteria):

    • Aaibaarheid

    • Gewenst gedrag trainbaar

    • Afhankelijkheid van mens

    • Emoties van mens aanvoelen en erop reageren


Domesticatie ≠ Temmen:

  • Getemde dieren blijven wild → voldoen niet aan criteria.

  • Gedomesticeerde dieren: eigenschappen in uiterlijk, gedrag en productie veranderd.


Gedomesticeerde diersoorten (volgens meeste bronnen)

  • Belangrijk onderscheid

    • Gedomesticeerd: Dieren aangepast aan leven met mensen (door kunstmatige selectie).

    • Niet gedomesticeerd: Veel exotische gezelschapsdieren (zoogdieren, vogels, reptielen, amfibieën, vissen) → hooguit tam gemaakt, niet aangepast aan menselijk leven.



Hond – 15.000 v.Chr.

Geit – 10.000 v.Chr.

Schaap – 8.000 v.Chr.

Varken – 8.000 v.Chr.

Koe – 8.000 v.Chr.

Kat – 7.000 v.Chr.

Kip – 6.000 v.Chr.

Cavia – 5.000 v.Chr.

Ezel – 5.000 v.Chr.

Paard – 4.000 v.Chr.

Grauwe gans – 3.000 v.Chr.

Wilde eend – 1.000 v.Chr.

Goudvis – 300 n.Chr.

Konijn – 1.600 n.Chr.

Kanarie – 1.600 n.Chr.

Wat is een ras?

  • Doel: Begrip van rasdefinitie en variatie

  • Werkvorm: Individueel of duo’s

  • Opdracht:

    • Formuleer zelf een definitie van “ras” in eigen woorden

    • Denk na over:

      • Wat maakt een ras uniek?

      • Is het uiterlijk, gedrag, functie, of herkomst?

    • Bespreek klassikaal: verschillen en overeenkomsten in definities


Soorten, Ondersoorten en Rassen

Quiz


Afsluiting

  • Samenvatting van de les

  • Vooruitblik op volgende les

  • Huiswerk: zoek een geitenras en neem een afbeelding mee