3.3 Steden worden groter

Steden worden groter

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 30 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Steden worden groter

Open de les met het idee dat steden niet in één keer ontstaan, maar door verschillende fasen groeien. Verbind de titel met Nederland: oude binnensteden, nieuwe wijken, randgemeenten en grote stedelijke zones.

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe steden groeien en hoe daardoor agglomeraties zijn ontstaan.

De andere genoemde doelen uit de methode komen later terug in de inhoud, maar dit is het ene centrale lesdoel dat de opbouw van de les draagt.

Welke woorden passen voor jou bij een groeiende stad?

Gebruik de reacties als voorkennis: verwacht woorden als drukte, woningen, verkeer, werk, voorzieningen, buitenwijk of files. Koppel daarna terug naar de lesdoelen.

Urbanisatie na 1950

  • Na 1950 trokken veel mensen van het platteland naar de stad

  • Belangrijke reden: in de stad was werk

  • Hierdoor groeide het aantal stadsbewoners snel

  • Deze groei van steden heet urbanisatie

  • Vooral in de Randstad namen steden sterk toe

Leg uit dat urbanisatie gaat over de trek naar de stad en de groei van het aandeel mensen dat in steden woont. Houd het geografisch: verplaatsing van bevolking en verschil tussen platteland en stad.

Waarom de stad aantrok

  • Meer banen, vooral buiten de landbouw

  • Meer voorzieningen zoals winkels en scholen

  • Steden werden economische centra

  • Daardoor bleef de trek naar de stad doorgaan

Benadruk dat werk en voorzieningen samen zorgen voor aantrekkingskracht. Koppel dit aan de Randstad als gebied met veel economische activiteiten.

Suburbanisatie vanaf 1970

  • Vanaf de jaren 1970 groeiden steden minder snel

  • Vooral gezinnen vonden de stad minder aantrekkelijk

  • Zij zochten meer rust en ruimte buiten de stad

  • Veel mensen verhuisden naar plaatsen vlak bij de stad

  • Dit heet suburbanisatie

Maak het verschil scherp: urbanisatie is trek naar de stad, suburbanisatie is vertrek uit de stad naar randgemeenten. Beide horen bij stedelijke ontwikkeling.

Randgemeenten groeien

  • Randgemeenten liggen bij de stad

  • Ze boden vaak grotere huizen en meer ruimte

  • Veel bewoners bleven wel in de stad werken

  • Zo ontstond een sterke band tussen stad en omgeving

Gebruik het woord randgemeenten expliciet. Laat zien dat wonen en werken op verschillende plekken kwamen te liggen, wat later belangrijk wordt voor forensisme en agglomeratievorming.

Wat is suburbanisatie?

A

Verhuizen naar randgemeenten

B

Verhuizen naar de binnenstad

C

Bedrijven naar het centrum

D

Dorpsgroei door landbouw

Toetst het verschil tussen urbanisatie en suburbanisatie. Laat leerlingen bij foute keuzes benoemen waarom werk en voorzieningen juist bij urbanisatie horen.

Begrippen uit de eerste uitleg

Na 1950 trokken veel mensen van het platteland naar de stad. Die groei heet urbanisatie. Vanaf de jaren 1970 verhuisden veel gezinnen juist naar plaatsen bij de stad. Dat heet suburbanisatie. Die plaatsen bij de stad noemen we randgemeenten.

urbanisatie
suburbanisatie
randgemeenten
agglomeratie
forensisme
historische stadskern

Alle drie de kernbegrippen uit het eerste subtopic komen terug in de volgorde waarin ze zijn behandeld.

Steden groeien in lagen

  • Veel Nederlandse steden zijn oud

  • De oudste gebouwen staan in de binnenstad

  • Dit oude centrum heet de historische stadskern

  • Daaromheen zijn later nieuwe wijken gebouwd

  • Hoe verder van het centrum, hoe nieuwer de wijk vaak is

Laat leerlingen het patroon van veel Nederlandse steden herkennen: centrum oud, buitenwijken jonger. Dit is een typisch geografisch groeimodel van de stad.

De historische stadskern

  • Smalle en kronkelige straten

  • Ontstaan in een tijd zonder auto's

  • Gebouwen staan dicht op elkaar

  • Het centrum heeft vaak een historische functie

Koppel vorm aan tijd: het stratenpatroon past bij de periode waarin de stad ontstond. Dat helpt later om te begrijpen waarom verkeer in oude centra lastig is.

Bedrijven verlaten de stad

  • Vanaf ongeveer 1980 vertrekken meer bedrijven uit de stad

  • Ze verhuizen vaak naar bedrijventerreinen buiten de stad

  • In de stad komt daardoor ruimte vrij

  • Die ruimte kan een nieuwe functie krijgen

Noem dat dit niet betekent dat de stad onbelangrijk wordt. De functie van delen van de stad verandert juist: van werken naar wonen en voorzieningen.

Herinrichting van oude terreinen

  • Oude bedrijfsterreinen kunnen woongebieden worden

  • Java-eiland in Amsterdam is daarvan een voorbeeld

  • Daar kwamen ruime appartementen voor gezinnen

  • Zo krijgt een oud terrein een nieuwe inrichting

Gebruik Java-eiland als concreet voorbeeld van herinrichting. Houd de focus op ruimtelijke verandering: van haven- of bedrijfsterrein naar woonwijk.

Herinrichting en minder verkeer

Wonen dicht bij het centrum → kortere reis naar werk → minder woon-werkverkeer


Minder woon-werkverkeer → minder forensisme → kleinere kans op congestie


Bewoners wonen ook dichter bij voorzieningen.

Leg uit dat congestie verkeersopstoppingen betekent. Benadruk dat herinrichting niet alleen over nieuwe woningen gaat, maar ook over het slimmer gebruiken van ruimte om mobiliteit te beperken.

Een nieuwe stad: Almere

  • Almere is niet langzaam gegroeid zoals oude steden

  • De stad is in korte tijd ontworpen

  • Almere bestaat uit verschillende kernen

  • De stad groeide dus niet vanuit één historisch centrum

Zet Almere tegenover oude steden. Dat contrast helpt leerlingen zien dat niet elke stad dezelfde opbouw heeft.

Waarom kan herinrichting congestie verminderen?

A

Meer landbouw in de stad

B

Minder reizen naar werk

C

Oudere straten verdwijnen

D

Meer auto's per wijk

Leerlingen moeten de redenering snappen: wonen dichter bij werk en voorzieningen zorgt voor minder woon-werkverkeer en dus minder kans op opstoppingen.

Van oude stad naar nieuwe inrichting

De oudste gebouwen staan in de historische stadskern. Vanaf ongeveer 1980 vertrokken meer bedrijven uit de stad. Oude terreinen konden door herinrichting woongebied worden. Daardoor nam het forensisme af en werd de kans op congestie kleiner.

historische stadskern
herinrichting
forensisme
urbanisatie
randgemeenten
stedelijke zone

Hier wordt het verband gelegd tussen stadsopbouw, functieverandering en verkeer.

Wat maakt Almere anders dan een oude stad?

Bespreek dat Almere gepland is, uit verschillende kernen bestaat en niet vanuit één historisch centrum groeide. Vergelijk dit met oude steden met een historische stadskern en daaromheen nieuwere wijken.

Van voorstad naar agglomeratie

  • Door suburbanisatie verhuisden veel mensen naar plaatsen rond de stad

  • Ze bleven vaak wel in de stad werken

  • Stad en omliggende plaatsen kregen zo een sterke band

  • Door verdere uitbreiding konden bebouwde gebieden aan elkaar groeien

Bereid hier het begrip agglomeratie voor. Het gaat niet alleen om groei, maar om het aaneengroeien van bebouwing én de functionele band tussen wonen en werken.

Forensisme

  • Veel bewoners reisden dagelijks heen en weer

  • Vaak gebeurde dat met de auto

  • Dit woon-werkverkeer heet forensisme

  • Forensisme verbindt de stad met omliggende plaatsen

Maak duidelijk dat forensisme een gevolg is van suburbanisatie. Het begrip is belangrijk voor het begrijpen van drukte op wegen en de relatie tussen stad en randgemeenten.

Wat is een agglomeratie?

  • Een agglomeratie is een grote stad met eraan vastgegroeide dorpen

  • De bebouwing sluit steeds meer op elkaar aan

  • De stad en omliggende plaatsen vormen samen één groter stedelijk gebied

Benadruk dat 'vastgegroeid' letterlijk over bebouwing gaat, maar ook over de sterke ruimtelijke samenhang van het gebied.

Van agglomeratie naar stedelijke zone

  • Soms groeit een agglomeratie vast aan een andere agglomeratie

  • Dan ontstaat een stedelijke zone

  • Zo'n gebied heeft meerdere grote steden dicht bij elkaar

  • De Randstad is een voorbeeld uit Nederland

Laat het schaalverschil zien: agglomeratie is kleiner dan stedelijke zone. Dit is een belangrijk geografisch inzicht over schaalniveaus.

Het Ruhrgebied

  • In Duitsland ligt een grote stedelijke zone: het Ruhrgebied

  • Hier liggen veel grote steden dicht bij elkaar

  • Vroeger was het een belangrijk industriegebied

  • Nu vormt het een grote bevolkingsconcentratie

Gebruik het Ruhrgebied als buitenlands voorbeeld van dezelfde geografische verschijnselen. Noem dat zware industrie vroeger belangrijk was, maar houd de focus op de ruimtelijke structuur.

Wat is een agglomeratie?

A

Een oud stadscentrum

B

Een grote stad met vastgegroeide dorpen

C

Een wijk buiten de stad

D

Een gebied met alleen industrie

De distractors sluiten aan bij begrippen uit de les: historische stadskern, randgemeente en Ruhrgebied/industrie.

Van suburbanisatie naar stedelijke zone

Door suburbanisatie verhuisden veel mensen naar plaatsen rond de stad. Hun dagelijkse woon-werkverkeer heet forensisme. Als een grote stad vastgroeit aan dorpen ontstaat een agglomeratie. Groeien meerdere agglomeraties aan elkaar, dan ontstaat een stedelijke zone.

suburbanisatie
forensisme
agglomeratie
stedelijke zone
urbanisatie
historische stadskern
congestie
herinrichting

Controleert de opbouw van klein naar groot schaalniveau en het verband met woon-werkverkeer.

Welk begrip vind jij nog het lastigst?

1

urbanisatie

2

suburbanisatie

3

agglomeratie

4

stedelijke zone

Deze slide heeft geen instructies

Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?

Laat leerlingen kort terugkijken op hun eigen leren. Mogelijke antwoorden: verschil tussen urbanisatie en suburbanisatie, historische stadskern, herinrichting, forensisme, agglomeratie of stedelijke zone.

Welk deel van deze les vond je het moeilijkst?

Gebruik de antwoorden om te horen waar nog uitleg nodig is. Denk aan begrippen die op elkaar lijken of het verband tussen herinrichting, forensisme en congestie.

Woordenlijst

urbanisatie - de trek van mensen van het platteland naar de stad, waardoor steden groeien

suburbanisatie - het verhuizen van mensen uit de stad naar plaatsen rond de stad

randgemeenten - gemeenten aan de rand van een grote stad

historische stadskern - het oudste deel van de stad met oude gebouwen en straten

herinrichting - het opnieuw inrichten van een gebied voor een andere functie

forensisme - dagelijks reizen tussen wonen en werken

congestie - verkeersopstoppingen door druk verkeer

Deze slide heeft geen instructies

Woordenlijst

agglomeratie - een grote stad met eraan vastgegroeide dorpen

stedelijke zone - een groot stedelijk gebied waarin meerdere agglomeraties aan elkaar zijn gegroeid

voorzieningen - plekken en diensten die mensen gebruiken, zoals scholen, winkels en ziekenhuizen

dienstensector - deel van de economie met werk in diensten, zoals zorg, onderwijs en handel

Deze slide heeft geen instructies