6.2 Afschaffing van de slavernij
6.2 Afschaffing van de slavernij
Invalshoeken
Economisch:
wat zijn de middelen van bestaan?
Denk hierbij bijvoorbeeld jagen en verzamelen, landbouw, industrie.
Hoe komen mensen aan hun inkomsten?
Handel
Werk
Invalshoeken
Politiek-bestuurlijk:
hoe wordt de samenleving bestuurd?
Wie is de baas?
Republiek/ monarchie?
Dictatuur/ democratie?
Welke regels en wetten zijn er?
Wie controleert de wetten en wie voert ze uit?
Invalshoeken
sociaal:
dit gaat bijvoorbeeld over de leefomstandigheden van mensen en de verschillende sociale lagen.
Zijn er grote verschillen tussen mannen/vrouwen en arm/rijk?
Leven de mensen in de stad of op het platteland?
Standensamenleving/ sociale lagen.
Invalshoeken
cultureel:
wat denken en voelen de mensen en hoe uitten ze dit?
bijvoorbeeld in hun gewoontes en regels,
geloof,
kunst en
wetenschap.
Leerdoelen
Je kunt enkele redenen noemen waarom abolitionisten slavenhandel en slavernij wilden afschaffen.
Je kunt beschrijven wanneer en hoe in het Britse Rijk en de Verenigde Staten de slavernij werd afgeschaft.
Je kunt beschrijven wanneer en hoe in de Nederlandse koloniën de slavenhandel en slavernij werden afgeschaft.
Je kunt uitleggen waarom in onze tijd veel belangstelling bestaat voor de geschiedenis van slavernij.
Je kent de begrippen en jaartallen uit deze paragraaf.
Opkomst van het abolitionisme
Rond 1750 vonden de meeste Europeanen slavernij normaal.
Toch ontstond kritiek:
→ Christenen: slavernij is onchristelijk
→ Verlichte denkers: iedereen heeft recht op vrijheid
Opkomst van het abolitionisme
Tijdens de Franse Revolutie werd slavernij in 1794 afgeschaft,
maar in 1802 door Napoleon hersteld (economische redenen).
Er ontstond een beweging tegen slavernij: abolitionisme
→ eerst gericht op het stoppen van de slavenhandel
Opkomst van het abolitionisme
Groot-Brittannië liep voorop:
→ 1807: slavenhandel verboden
→ Nederland volgde in 1814
Opkomst van het abolitionisme
Slavernij bleef bestaan doordat:
→ illegale handel doorging
→ slaveneigenaren zelf nieuwe slaven “kweekten”
Opkomst van het abolitionisme
Abolitionisten voerden actie door:
→ slaven vrij te kopen
→ propaganda (boeken, pamfletten, prenten)
Conclusie:
→ zonder afschaffing van slavernij zelf bleef het systeem bestaan
Waarom sloten ideeën van de Verlichting goed aan bij het abolitionisme?
Omdat de Verlichting kritiek had op bestaande tradities en machtsstructuren
Omdat de Verlichting economische rechtvaardigheid belangrijk vond
Omdat de Verlichting uitging van universele rechten zoals vrijheid en gelijkheid
Omdat de Verlichting het bestuur van koloniën wilde hervormen
Waarom richtten abolitionisten zich aanvankelijk vooral op het verbieden van de slavenhandel?
Omdat zij dachten dat slavernij zonder nieuwe aanvoer geleidelijk zou verdwijnen
Omdat zij verwachtten dat slaveneigenaren slaven beter zouden behandelen zonder aanvoer
Omdat zij alleen de omstandigheden tijdens het transport wilden verbeteren
Omdat zij geen bezwaar hadden tegen slavernij zelf
Waarom besloot Napoleon de slavernij in 1802 te herstellen?
Omdat hij de idealen van de Franse Revolutie wilde terugdraaien
Omdat hij de economische opbrengsten van de koloniën wilde veiligstellen
Omdat de Verlichting het bestuur van koloniën wilde hervormen
Omdat hij bang was dat afschaffing zou leiden tot opstanden in de koloniën
Waarom bleef slavernij bestaan na het verbod op de slavenhandel?
Omdat slaveneigenaren manieren vonden om het systeem zonder nieuwe aanvoer voort te zetten
Omdat Europese landen het verbod nauwelijks controleerden in de koloniën
Omdat de vraag naar arbeid op plantages bleef bestaan
Omdat slavernij juridisch nog steeds toegestaan was
Wat zegt de werkwijze van abolitionisten over hun strategie?
Ze richtten zich vooral op economische veranderingen binnen het slavensysteem
Ze wilden via politieke samenwerking met koloniale bestuurders hervormingen doorvoeren
Ze vertrouwden erop dat veranderingen vanzelf zouden ontstaan zonder actief ingrijpen
Ze probeerden het systeem stap voor stap te verzwakken door zowel acties als overtuiging
Afschaffing van de slavernij
Steeds meer mensen vonden dat niet alleen de handel, maar ook de slavernij zelf moest worden afgeschaft.
Groot-Brittannië liep voorop:
Schok over gewelddadig neergeslagen opstand op Jamaica
1833: slavernij afgeschaft in Britse koloniën
Afschaffing van de slavernij
In de Verenigde Staten ging het anders:
Zuiden: landbouw + slavernij (plantages)
Noorden: industrie + loonarbeid
→ grote tegenstellingen
Dit leidde tot de Amerikaanse Burgeroorlog (1861–1865)
1863: slavernij officieel afgeschaft door het noorden
1865: verbod geldt voor heel de VS na overwinning noorden
Het vrijlaten van slaven heet emancipatie
later ook gebruikt voor gelijke rechten voor andere groepen
Waarom leidde het verbod op de slavenhandel tot een groeiende roep om afschaffing van de slavernij zelf?
Omdat duidelijk werd dat slavernij ook zonder slavenhandel bleef voortbestaan
Omdat het verbod liet zien dat overheden bereid waren in te grijpen in het slavernijsysteem
Omdat het verbod de aandacht verschoof van handel naar arbeidsomstandigheden op plantages
Omdat zonder slavenhandel de bestaande slavernij economisch minder afhankelijk werd van nieuwe aanvoer
Waarom had de slavenopstand op Jamaica invloed op de publieke opinie in Groot-Brittannië?
Omdat het liet zien dat slavernij moeilijk te controleren was en tot instabiliteit leidde
Omdat de gewelddadige onderdrukking twijfels opriep over de rechtvaardigheid van slavernij
Omdat het aantoonde dat slaven bereid waren voor economische eisen te vechten
Omdat het Britse bestuur hierdoor politieke druk kreeg uit de koloniën zelf
Waarom was het moeilijk om slavernij in de Verenigde Staten overal af te schaffen?
Omdat slavernij in het noorden en zuiden een verschillende economische rol speelde
Omdat de federale overheid weinig invloed had op afzonderlijke staten
Omdat slavernij vooral voorkwam in nieuwe gebieden in het westen
Omdat zowel het noorden als het zuiden verdeeld waren over slavernij
Wat verklaart dat de tegenstelling tussen noord en zuid leidde tot een burgeroorlog?
Omdat economische belangen en opvattingen over slavernij met elkaar botsten
Omdat het zuiden zich politiek benadeeld voelde door het noorden
Omdat het noorden zijn economische model wilde opleggen aan het zuiden
Omdat beide regio’s hun invloed binnen de federale regering wilden vergroten
Wat betekent emancipatie volgens jullie?
Wat betekent het begrip ‘emancipatie’ zoals gebruikt bij de afschaffing van de slavernij?
Het officieel afschaffen van slavernij door de overheid
Het moment waarop voormalige slaven betaald werk gingen doen
Het proces waarbij landen hun koloniën onafhankelijk maakten
Het verkrijgen van vrijheid én gelijke rechten door mensen die eerst afhankelijk waren
Afschaffing van de slavernij in Nederlandse koloniën
Nederland schafte slavernij laat af:
→ 1860 in Nederlands-Indië
→ 1863 in Suriname en Antillen
Slaven waren niet direct volledig vrij:
→ moesten tot 1873 doorwerken (staatstoezicht)
→ eigenaren kregen schadevergoeding, vrijgemaakten niet
Afschaffing van de slavernij in Nederlandse koloniën
1 juli 1863 (Ketikoti):
→ feestdag ter herinnering aan de afschaffing
Afschaffing van de slavernij in Nederlandse koloniën
Gevolgen in Suriname:
Veel vrijgemaakten verlieten plantages
→ begonnen eigen bedrijfje of trokken naar de stad
Plantage-eigenaren zochten nieuwe arbeiders:
→ contractarbeiders (tegen loon, tijdelijk contract)
In de praktijk:
→ werk en omstandigheden vaak nog steeds zwaar
→ loon te laag om terug te keren
Afschaffing van de slavernij in Nederlandse koloniën
Herkomst contractarbeiders:
Eerst vooral uit Hindoestan (India) → verboden door Britse regering (1916)
Daarna uit Java
Ook in Nederlands-Indië slaven vervangen door contractarbeiders:
→ contractarbeiders werkten op plantages, aanleg spoorwegen, ontginning
Na afschaffing bleef het werk zwaar, maar veranderde slavernij in loonarbeid onder slechte omstandigheden.
Waarom stelde de Nederlandse regering na 1863 een periode van ‘staatstoezicht’ in?
Om ervoor te zorgen dat vrijgemaakten langzaam konden wennen aan hun vrijheid
Om voormalige slaven te beschermen tegen hun oude eigenaren
Om te voorkomen dat de economie van de koloniën te snel schade opliep
Om te controleren of vrijgemaakten voldoende belasting betaalden
Wat zegt het feit dat slaveneigenaren een schadevergoeding kregen over de manier waarop slavernij werd gezien?
Slavernij werd gezien als een moreel probleem dat opgelost moest worden
Slavernij werd gezien als een strafsysteem
Slavernij werd vooral gezien als een economisch bezit
Slavernij werd gezien als tijdelijk werk
Waarom hadden plantage-eigenaren na de afschaffing behoefte aan contractarbeiders?
Omdat vrijgemaakten wettelijk niet meer mochten werken
Omdat de plantages minder winstgevend waren geworden
Omdat veel vrijgemaakten de plantages verlieten
Omdat contractarbeiders goedkoper waren dan slaven
Wat maakt contractarbeid in de praktijk vergelijkbaar met slavernij?
Arbeiders waren eigendom van de plantage-eigenaar
Arbeiders kregen geen loon
Arbeiders hadden weinig keuzevrijheid door slechte omstandigheden
Arbeiders werkten alleen op plantages
Welke conclusie kun je trekken over de overgang van slavernij naar contractarbeid?
De arbeidsomstandigheden verbeterden direct sterk
Koloniën werden economisch minder belangrijk
Arbeiders kregen volledige vrijheid en gelijkheid
Het systeem veranderde formeel, maar bleef in de praktijk veel overeenkomsten houde