01
HAVO 5
Aanvaardbaarheid van argumentatie
Werken met scenario’s
Paragraaf 13
Theorie en oefenvragen
13
beoordelen
01
HAVO 5
Aanvaardbaarheid van argumentatie
Werken met scenario’s
Paragraaf 13
Theorie en oefenvragen
13
beoordelen
Leerdoelen
02
Na deze uitleg kun je
1
Bron
de betrouwbaarheid van een bron beoordelen
2
Feiten
feitelijke uitspraken op controleerbaarheid toetsen
3
Meningen
waarderende uitspraken en argumenten beoordelen
4
Scenario
informatie gericht zoeken en wegen
Drie beoordelingsvragen
03
Bij het beantwoorden van vragen over een tekst beoordeel je drie onderdelen.
1
Is de bron betrouwbaar?
2
Zijn feitelijke uitspraken controleerbaar?
3
Zijn waarderende uitspraken en argumenten aanvaardbaar?
Betrouwbaarheid van de bron
04
Drie kenmerken bepalen of een bron vertrouwen verdient.
Deskundigheid
Heeft de bron kennis en ervaring met het onderwerp?
Onpartijdigheid
Heeft de bron geen persoonlijk belang bij de uitspraak?
Consistentie
Spreekt de bron zichzelf niet tegen?
Een bron kan op het ene criterium sterk zijn en op een ander criterium zwak.
Deskundigheid en onpartijdigheid
05
Deskundigheid
Draagt bij
De bron kan aantoonbaar deskundig zijn op dit onderwerp.
Doet afbreuk
De bron mist relevante kennis of deskundigheid.
Onpartijdigheid
Draagt bij
De bron heeft geen belang bij acceptatie van de uitspraak.
Doet afbreuk
De bron heeft wel belang bij acceptatie van de uitspraak.
Controleer opleiding, ervaring, functie en mogelijke belangen van de afzender.
Consistentie van de bron
06
Een consistente bron doet geen uitspraken die elkaar tegenspreken.
Consistent
De uitspraken passen bij elkaar.
Niet consistent
De bron beweert op verschillende momenten iets anders.
Vergelijk uitspraken uit dezelfde tekst en, indien nodig, uit eerdere publicaties.
Feitelijke uitspraken
07
Feitelijke uitspraken moeten controleerbaar zijn en passen bij wat we al betrouwbaar weten.
Controleerbaarheid
Draagt bij
Andere betrouwbare bronnen geven dezelfde informatie.
Doet afbreuk
De informatie kan niet worden gecontroleerd.
Kennis van de wereld
Draagt bij
De uitspraak stemt overeen met betrouwbare kennis.
Doet afbreuk
De uitspraak botst met betrouwbare kennis.
Bron van een feitelijke uitspraak
08
Ook bij een controleerbaar feit blijft de betrouwbaarheid van de oorspronkelijke bron belangrijk.
Betrouwbare bron
De feitelijke uitspraak is afkomstig uit een controleerbare bron met relevante deskundigheid.
Onbetrouwbare bron
De herkomst is onduidelijk of de bron voldoet niet aan de criteria.
Noteer altijd wie de uitspraak doet en waarop de informatie is gebaseerd.
Waarderende uitspraken
09
Een waarderende uitspraak geeft een oordeel. De aanvaardbaarheid hangt af van de lezer en van de argumentatie.
Kennis en overtuigingen
Draagt bij
Het oordeel past bij de kennis en overtuigingen van de lezer.
Doet afbreuk
Het oordeel botst met de kennis en overtuigingen van de lezer.
Relevantie
Draagt bij
Het argument draagt inhoudelijk bij aan het standpunt.
Doet afbreuk
Het argument heeft weinig of geen verband met het standpunt.
Consistentie en toereikendheid
10
Consistentie
Draagt bij
Argumenten spreken elkaar niet tegen en passen bij het standpunt.
Doet afbreuk
Argumenten of standpunt spreken elkaar tegen.
Toereikendheid
Draagt bij
Er is genoeg relevante ondersteuning om het standpunt aannemelijk te maken.
Doet afbreuk
De geleverde argumenten zijn te zwak of te beperkt.
Een relevant argument kan nog steeds onvoldoende bewijs leveren.
Werken met een scenario
11
Een scenario beschrijft een herkenbare situatie en vraagt om een onderbouwd besluit.
Voorbeeld
De school overweegt snelle digitalisering. Je onderzoekt welke gevolgen dit heeft en welk standpunt het best te verdedigen is.
Gebruik bronnen doelgericht: zoek informatie die rechtstreeks helpt bij de centrale vraag.
Stappenplan bij een scenario
12
1
Lees het scenario en bepaal de centrale vraag
2
Splits de vraag op in deelonderwerpen
3
Zoek per deelonderwerp geschikte bronnen
4
Beoordeel betrouwbaarheid en aanvaardbaarheid
5
Weeg argumenten en formuleer een onderbouwd antwoord
Een wetenschapper beoordeelt een onderwerp buiten haar vakgebied. Welk criterium staat vooral onder druk?
deskundigheid
consistentie
controleerbaarheid
toereikendheid
Een fabrikant prijst zijn eigen product aan zonder belangen te noemen. Welk broncriterium moet je vooral controleren?
kennis van de wereld
onpartijdigheid
relevantie
consistentie van argumenten
Een feitelijke uitspraak verschijnt nergens in andere betrouwbare bronnen. Wat is het belangrijkste probleem?
de bron is per definitie deskundig
het argument is niet relevant
de uitspraak is onvoldoende controleerbaar
de uitspraak is een mening
Een argument gaat over het onderwerp, maar is te zwak om het standpunt te dragen. Welk criterium schiet tekort?
consistentie
deskundigheid
onpartijdigheid
toereikendheid
Wat doe je als eerste wanneer je met een scenario werkt?
direct een standpunt kiezen
de centrale vraag bepalen
alle gevonden bronnen samenvatten
alleen argumenten vóór verzamelen