4.1 Nederland geheel geordend
4.1 Nederland geheel geordend
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan uitleggen wanneer Nederlandse steden groeiden door urbanisatie,
Ik kan (de gevolgen van) suburbanisatie uitleggen,
Ik kan groeikernen en VINEX-wijken herkennen en verklaren.
Deze slide heeft geen instructies
Urbanisatie in Nederland
Urbanisatie betekent dat een steeds groter deel van de bevolking in steden woont.
In Nederland kwam de sterkste urbanisatie vooral op gang in de 19e eeuw en zette door in de eerste helft van de 20e eeuw.
Steden groeiden toen sneller dan dorpen.
Leg het verschil uit tussen algemene bevolkingsgroei en urbanisatie: urbanisatie gaat specifiek over concentratie van bevolking in steden.
Waarom trokken mensen naar de stad?
Werkgelegenheid in fabrieken, havens en diensten
Mechanisatie in de landbouw: minder werk op het platteland
Betere voorzieningen zoals onderwijs, winkels en zorg
Steden werden knooppunten van handel en vervoer
Benadruk de push-pullfactoren: minder werk op het platteland en meer kansen in de stad.
Wanneer kwam de sterkste urbanisatie in Nederland op gang?
19e eeuw
17e eeuw
jaren 1950
jaren 1990
De dia’s noemen: vooral in de 19e eeuw, doorlopend in de eerste helft van de 20e eeuw. Jaren 1950 en 1990 horen juist meer bij suburbanisatie en VINEX.
Urbanisatie samengevat
Door urbanisatie woont een groter deel van de bevolking in steden. In Nederland kwam dit vooral op gang in de 19e eeuw. Door de groei verschenen nieuwe woonwijken, fabrieken en infrastructuur rond de oude binnenstad.
Controleer of leerlingen urbanisatie niet verwarren met suburbanisatie.
Suburbanisatie
Suburbanisatie betekent dat mensen en bedrijven vanuit de centrale stad naar de stadsrand of omliggende plaatsen verhuizen.
In Nederland gebeurde dit vooral vanaf de jaren 1960 en sterk in de jaren 1970.
Gebruik 'centrale stad' steeds consequent als term voor de oorspronkelijke grote stad.
Oorzaken van suburbanisatie
Woningnood en weinig ruimte in de centrale stad
Groei van autobezit en betere wegen
Wens naar een grotere woning met tuin
Overheid stimuleerde woningbouw buiten de stad
Noem dat bereikbaarheid cruciaal was: wonen verder weg werd praktisch haalbaar door auto en infrastructuur.
Gevolgen van suburbanisatie
Voor de omgeving
Minder inwoners
Vertrek van gezinnen met middeninkomens
Daling van belastinginkomsten
Soms meer leegstand en achteruitgang
Meer bebouwing in randgemeenten
Afnemende open ruimte
Meer woon-werkverkeer
Sterkere afhankelijkheid van infrastructuur
Voor de centrale stad
Leg uit dat suburbanisatie niet alleen een verhuizing van mensen is, maar ook een ruimtelijke verschuiving van functies en verkeer.
Van urbanisatie naar suburbanisatie
Door urbanisatie groeiden steden en nam de druk op wonen toe. Daarna verhuisden mensen vaker naar de stadsrand of omliggende plaatsen: dat heet suburbanisatie. Een belangrijke oorzaak was meer autobezit en betere wegen.
Laat leerlingen het verband uit de ruimtelijke keten herkennen.
Wat is een groeikern?
Een groeikern is een plaats buiten de grote stad die door de overheid bewust is aangewezen om veel nieuwe woningen te bouwen.
Doel: de bevolkingsgroei van grote steden opvangen zonder dat die steden zelf onbeperkt bleven uitbreiden.
Voorbeelden kunnen mondeling genoemd worden, zoals Zoetermeer of Nieuwegein, maar zet niet te veel voorbeelden op de slide.
Waarom groeikernen?
Ontlasting van grote steden
Aanpak van woningtekort
Geplande uitbreiding op nieuwe locaties
Spreiding van bevolking binnen de Randstad en daarbuiten
Koppel dit terug aan suburbanisatie: groeikernen zijn een gestuurd antwoord op suburbanisatie en woningdruk.
Kenmerken van een groeikern
Bewonerskenmerken
Woningkenmerken
Veel jonge gezinnen (toen!)
Vaak forensen
Relatief veel huishoudens in opbouwfase
In de beginperiode vaak weinig ouderen
Veel nieuwbouw
Vaak eengezinswoningen
Ruim opgezette woonwijken
Scheiding van wonen, werken en verkeer
Leg 'forensen' kort uit als mensen die dagelijks reizen tussen woonplaats en werkplek.
Groeikern herkennen
Vaak klein historisch centrum
Veel vergelijkbare woonbuurten (bloemkoolwijken)
Goede verbinding met een grote stad
Benadruk dat groeikernen geen toevallig gegroeide dorpen zijn, maar planmatig ontwikkelde woonplaatsen.
Wat is een VINEX-wijk?
Een VINEX-wijk is een grote nieuwbouwwijk, meestal aan de rand van een bestaande stad.
Deze wijken zijn vooral gebouwd vanaf de jaren 1990 op locaties die in het VINEX-beleid waren aangewezen.
Noem mondeling dat VINEX verwijst naar ruimtelijk beleid van de overheid.
Waarom VINEX-wijken?
Groot tekort aan woningen
Behoefte aan nieuwbouw bij bestaande steden
Voorkomen van te verspreide bebouwing
Bereikbare uitbreiding dicht bij werk en voorzieningen
Leg het verschil met groeikernen uit: VINEX-wijken liggen meestal direct bij een bestaande stad, groeikernen zijn zelfstandiger plaatsen buiten de stad.
Kenmerken van VINEX-wijken
Veel nieuwbouw in één periode
Vaak rijwoningen en twee-onder-een-kapwoningen
Moderne, planmatige inrichting
Relatief veel ruimte voor parkeren en groen
Woningkenmerken
Veel jonge gezinnen
Relatief veel kinderen
Vaak midden- en hogere inkomens
Veel bewoners reizen naar werk buiten de wijk
Bewonerskenmerken
Maak duidelijk dat niet elke bewoner hetzelfde is, maar dat dit typische patronen zijn.
VINEX-wijk herkennen
Grote wijk aan stadsrand
Eenvormige, moderne bebouwing
Brede straten en veel woonerven
Gebouwd als uitbreiding van een bestaande stad
Laat leerlingen letten op ligging: stadsrand is een belangrijk herkenningspunt.
VINEX-wijk herkennen
Een VINEX-wijk is meestal een grote nieuwbouwwijk aan de stadsrand van een bestaande stad. Deze wijken zijn vooral gebouwd vanaf de jaren 1990 om het woningtekort aan te pakken.
De kern is herkenning van ligging, periode en doel.