Groei van Nederlandse steden

4.1 Nederland geheel geordend

1 / 19
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 5

In deze les zitten 19 slides, met interactieve quiz en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

4.1 Nederland geheel geordend

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

  • Ik kan uitleggen wanneer Nederlandse steden groeiden door urbanisatie,


  • Ik kan (de gevolgen van) suburbanisatie uitleggen,


  • Ik kan groeikernen en VINEX-wijken herkennen en verklaren.



Deze slide heeft geen instructies

Urbanisatie in Nederland

Urbanisatie betekent dat een steeds groter deel van de bevolking in steden woont.


In Nederland kwam de sterkste urbanisatie vooral op gang in de 19e eeuw en zette door in de eerste helft van de 20e eeuw.


Steden groeiden toen sneller dan dorpen.

Leg het verschil uit tussen algemene bevolkingsgroei en urbanisatie: urbanisatie gaat specifiek over concentratie van bevolking in steden.

Waarom trokken mensen naar de stad?

  • Werkgelegenheid in fabrieken, havens en diensten

  • Mechanisatie in de landbouw: minder werk op het platteland

  • Betere voorzieningen zoals onderwijs, winkels en zorg

  • Steden werden knooppunten van handel en vervoer

Benadruk de push-pullfactoren: minder werk op het platteland en meer kansen in de stad.

Wanneer kwam de sterkste urbanisatie in Nederland op gang?

A

19e eeuw

B

17e eeuw

C

jaren 1950

D

jaren 1990

De dia’s noemen: vooral in de 19e eeuw, doorlopend in de eerste helft van de 20e eeuw. Jaren 1950 en 1990 horen juist meer bij suburbanisatie en VINEX.

Urbanisatie samengevat

Door urbanisatie woont een groter deel van de bevolking in steden. In Nederland kwam dit vooral op gang in de 19e eeuw. Door de groei verschenen nieuwe woonwijken, fabrieken en infrastructuur rond de oude binnenstad.

urbanisatie
steden
19e eeuw
infrastructuur
VINEX-wijken
dorpen
jaren 1990
landbouw

Controleer of leerlingen urbanisatie niet verwarren met suburbanisatie.

Suburbanisatie

Suburbanisatie betekent dat mensen en bedrijven vanuit de centrale stad naar de stadsrand of omliggende plaatsen verhuizen.


In Nederland gebeurde dit vooral vanaf de jaren 1960 en sterk in de jaren 1970.

Gebruik 'centrale stad' steeds consequent als term voor de oorspronkelijke grote stad.

Oorzaken van suburbanisatie

  • Woningnood en weinig ruimte in de centrale stad

  • Groei van autobezit en betere wegen

  • Wens naar een grotere woning met tuin

  • Overheid stimuleerde woningbouw buiten de stad

Noem dat bereikbaarheid cruciaal was: wonen verder weg werd praktisch haalbaar door auto en infrastructuur.

Gevolgen van suburbanisatie

Voor de omgeving

  • Minder inwoners

  • Vertrek van gezinnen met middeninkomens

  • Daling van belastinginkomsten

  • Soms meer leegstand en achteruitgang

  • Meer bebouwing in randgemeenten

  • Afnemende open ruimte

  • Meer woon-werkverkeer

  • Sterkere afhankelijkheid van infrastructuur

Voor de centrale stad

Leg uit dat suburbanisatie niet alleen een verhuizing van mensen is, maar ook een ruimtelijke verschuiving van functies en verkeer.

Van urbanisatie naar suburbanisatie

Door urbanisatie groeiden steden en nam de druk op wonen toe. Daarna verhuisden mensen vaker naar de stadsrand of omliggende plaatsen: dat heet suburbanisatie. Een belangrijke oorzaak was meer autobezit en betere wegen.

urbanisatie
stadsrand
suburbanisatie
autobezit
groeikern
binnenstad
VINEX-wijk
belastinginkomsten

Laat leerlingen het verband uit de ruimtelijke keten herkennen.

Wat is een groeikern?

Een groeikern is een plaats buiten de grote stad die door de overheid bewust is aangewezen om veel nieuwe woningen te bouwen.


Doel: de bevolkingsgroei van grote steden opvangen zonder dat die steden zelf onbeperkt bleven uitbreiden.

Voorbeelden kunnen mondeling genoemd worden, zoals Zoetermeer of Nieuwegein, maar zet niet te veel voorbeelden op de slide.

Waarom groeikernen?

  • Ontlasting van grote steden

  • Aanpak van woningtekort

  • Geplande uitbreiding op nieuwe locaties

  • Spreiding van bevolking binnen de Randstad en daarbuiten

Koppel dit terug aan suburbanisatie: groeikernen zijn een gestuurd antwoord op suburbanisatie en woningdruk.

Kenmerken van een groeikern

Bewonerskenmerken

Woningkenmerken

  • Veel jonge gezinnen (toen!)

  • Vaak forensen

  • Relatief veel huishoudens in opbouwfase

  • In de beginperiode vaak weinig ouderen

  • Veel nieuwbouw

  • Vaak eengezinswoningen

  • Ruim opgezette woonwijken

  • Scheiding van wonen, werken en verkeer

Leg 'forensen' kort uit als mensen die dagelijks reizen tussen woonplaats en werkplek.

Groeikern herkennen

  • Vaak klein historisch centrum

  • Veel vergelijkbare woonbuurten (bloemkoolwijken)

  • Goede verbinding met een grote stad

Benadruk dat groeikernen geen toevallig gegroeide dorpen zijn, maar planmatig ontwikkelde woonplaatsen.

Wat is een VINEX-wijk?

Een VINEX-wijk is een grote nieuwbouwwijk, meestal aan de rand van een bestaande stad.


Deze wijken zijn vooral gebouwd vanaf de jaren 1990 op locaties die in het VINEX-beleid waren aangewezen.

Noem mondeling dat VINEX verwijst naar ruimtelijk beleid van de overheid.

Waarom VINEX-wijken?

  • Groot tekort aan woningen

  • Behoefte aan nieuwbouw bij bestaande steden

  • Voorkomen van te verspreide bebouwing

  • Bereikbare uitbreiding dicht bij werk en voorzieningen

Leg het verschil met groeikernen uit: VINEX-wijken liggen meestal direct bij een bestaande stad, groeikernen zijn zelfstandiger plaatsen buiten de stad.

Kenmerken van VINEX-wijken

  • Veel nieuwbouw in één periode

  • Vaak rijwoningen en twee-onder-een-kapwoningen

  • Moderne, planmatige inrichting

  • Relatief veel ruimte voor parkeren en groen

Woningkenmerken

  • Veel jonge gezinnen

  • Relatief veel kinderen

  • Vaak midden- en hogere inkomens

  • Veel bewoners reizen naar werk buiten de wijk

Bewonerskenmerken

Maak duidelijk dat niet elke bewoner hetzelfde is, maar dat dit typische patronen zijn.

VINEX-wijk herkennen

  • Grote wijk aan stadsrand

  • Eenvormige, moderne bebouwing

  • Brede straten en veel woonerven

  • Gebouwd als uitbreiding van een bestaande stad

Laat leerlingen letten op ligging: stadsrand is een belangrijk herkenningspunt.

VINEX-wijk herkennen

Een VINEX-wijk is meestal een grote nieuwbouwwijk aan de stadsrand van een bestaande stad. Deze wijken zijn vooral gebouwd vanaf de jaren 1990 om het woningtekort aan te pakken.

VINEX-wijk
stadsrand
jaren 1990
woningtekort
centrale stad
jaren 1970
forensen
belastingtekort

De kern is herkenning van ligging, periode en doel.