LVD Lezen Taak 1 3F - deel 2

Betrouwbare teksten lezen

Tekstverbanden & Signaalwoorden

1 / 35
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsHBOStudiejaar 1,4

In deze les zitten 35 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Betrouwbare teksten lezen

Tekstverbanden & Signaalwoorden

Open de les als een vaardigheidsles Nederlands: niet alleen begrijpen wat er staat, maar ook beoordelen of je de informatie kunt vertrouwen en hoe zinnen met elkaar samenhangen.

Leerdoel

Ik kan beoordelen of een tekst betrouwbaar is en de belangrijkste tekstverbanden in een tekst herkennen aan signaalwoorden.

Deze slide heeft geen instructies

Waaraan denk je bij een betrouwbare tekst?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Verwachte thema’s: bron, schrijver, deskundig, datum, feiten, controleerbaar, actueel.

Wat maakt een tekst betrouwbaar?

Een tekst is niet automatisch betrouwbaar omdat hij netjes is geschreven of veel informatie bevat.


Je let op de bron, de schrijver, de deskundigheid en de datum van de tekst.

Benadruk het verschil tussen 'begrijpelijk' en 'betrouwbaar'. Een tekst kan duidelijk geschreven zijn en toch onjuiste of verouderde informatie geven.

1. Controleer de bron

  • Kijk waar de tekst vandaan komt

  • Een bron kan een krant, schoolboek, website of organisatie zijn

  • Betrouwbare bronnen maken meestal duidelijk wie ze zijn

  • Onduidelijke of anonieme herkomst vraagt om extra twijfel

Geef aan dat leerlingen niet alleen naar de vorm van de website moeten kijken. Een professionele uitstraling zegt nog niets over de kwaliteit van de informatie.

2. Kijk wie de tekst schreef

  • Staat de naam van de schrijver erbij?

  • Is duidelijk wat deze persoon doet of weet?

  • Een tekst zonder herkenbare auteur is lastiger te controleren

Maak onderscheid tussen een afzender (bijvoorbeeld een organisatie) en een auteur (de persoon die schreef). Beide kunnen relevant zijn.

3. Let op deskundigheid

  • Is de schrijver zelf deskundig over het onderwerp?

  • Of laat de schrijver deskundigen aan het woord?

  • Betrouwbaarheid groeit als kennis controleerbaar is

  • Een mening zonder onderbouwing is minder sterk

Noem dat 'deskundig' niet betekent dat iemand overal verstand van heeft. Deskundigheid hoort bij het onderwerp van de tekst.

4. Kijk naar de datum

  • Controleer wanneer de tekst is geschreven

  • Bij snel veranderende onderwerpen veroudert informatie sneller

  • Actuele informatie is vaak betrouwbaarder dan oude informatie

  • Oudere teksten kunnen bruikbaar zijn, maar niet altijd voor feiten van nu

Voorbeelden van snel veranderende onderwerpen: gezondheid, technologie, regels, cijfers en nieuws. Bij historische onderwerpen kan een oude tekst juist nog wel relevant zijn, afhankelijk van het doel.

Verouderd of actueel?

Verouderde informatie past niet meer goed bij de situatie van nu.


Actuele informatie sluit aan bij de nieuwste stand van zaken.


Bij betrouwbaarheid vraag je dus niet alleen: klopt dit? maar ook: geldt dit nog?

Dit is het kernonderscheid uit het leerdoelonderdeel betrouwbaarheid. Laat leerlingen zien dat een feit ooit juist kan zijn geweest, maar nu niet meer bruikbaar.

Welke controle hoort het meest bij betrouwbaarheid van een tekst?

A

Bron en datum

B

Titel en plaatje

C

Lettertype en kleur

D

Lengte en alinea's

De afleiders verwijzen naar uiterlijke kenmerken. De inhoudsslides benadrukken juist dat je bron, schrijver, deskundigheid en datum controleert.

Vul de juiste woorden in

Bij betrouwbaarheid kijk je eerst naar de van een tekst. Daarna controleer je wie de is en of die persoon is. Ten slotte let je op de , zodat je weet of de informatie nog actueel is.

Bij betrouwbaarheid kijk je eerst naar de
van een tekst. Daarna controleer je wie de
is en of die persoon
is. Ten slotte let je op de
titel
lezer
populair
mening
afbeelding

Correcte volgorde: bron, auteur, deskundig, datum.

Waarom kan een oude tekst toch minder bruikbaar zijn?

Bespreek dat leerlingen moeten noemen: afzender of organisatie, naam van de schrijver, deskundigheid of gebruikte experts, datum, en het verschil tussen verouderde en actuele informatie.

Tekstverbanden zichtbaar maken

Verbanden in een tekst worden vaak niet letterlijk uitgelegd.


Je herkent ze aan signaalwoorden. Die laten zien hoe zinnen en alinea's met elkaar samenhangen.

Leg uit dat signaalwoorden een leesstrategie zijn: ze helpen om de bedoeling van de schrijver sneller te zien.

Opsommend verband

Een schrijver noemt meerdere punten naast elkaar.


Signaalwoorden: ook, bovendien, daarnaast, verder, ten eerste, ten tweede


Voorbeeldzin: De tekst is duidelijk, bovendien staan er goede voorbeelden in.

Deze slide heeft geen instructies

Tegenstellend verband

Twee zaken worden tegenover elkaar gezet.


Signaalwoorden: maar, echter, toch, daarentegen, hoewel


Voorbeeldzin: De bron ziet er betrouwbaar uit, maar de schrijver noemt geen deskundigen.

Wijs erop dat 'hoewel' ook vaak een toegevend verband inleidt. Hier gaat het om het effect: er staat spanning of tegenstelling tussen twee delen.

Chronologisch verband

Gebeurtenissen of stappen staan in tijdsvolgorde.


Signaalwoorden: eerst, daarna, vervolgens, later, ten slotte


Voorbeeldzin: Eerst controleer je de bron, daarna kijk je naar de datum.

Deze slide heeft geen instructies

Oorzakelijk verband

Het ene is de oorzaak van het andere gevolg.


Signaalwoorden: doordat, daardoor, daarom, zodat, als gevolg van


Voorbeeldzin: De informatie is verouderd, daardoor is de tekst minder bruikbaar.

Maak het onderscheid met redengevend: bij oorzakelijk gaat het om oorzaak en gevolg in de situatie zelf.

Toelichtend verband

Een deel van de tekst legt iets nader uit.


Signaalwoorden: bijvoorbeeld, zoals, namelijk, dat wil zeggen


Voorbeeldzin: Sommige bronnen zijn extra betrouwbaar, bijvoorbeeld websites van universiteiten.

Deze slide heeft geen instructies

Voorwaardelijk verband

Iets geldt alleen onder een bepaalde voorwaarde.


Signaalwoorden: als, indien, mits, tenzij


Voorbeeldzin: Je kunt de tekst gebruiken als de bron controleerbaar is.

Benadruk dat een voorwaarde aangeeft wanneer iets wel of niet doorgaat.

Vergelijkend verband

Twee zaken worden met elkaar vergeleken.


Signaalwoorden: zoals, net als, evenals, meer dan, minder dan


Voorbeeldzin: Net als een schoolboek noemt deze website haar bronnen duidelijk.

Wijs erop dat 'zoals' meer dan één functie kan hebben. De context bepaalt of het vergelijkend of toelichtend is.

Redengevend verband

De schrijver geeft een reden voor een uitspraak of mening.


Signaalwoorden: want, omdat, daarom


Voorbeeldzin: Ik vertrouw deze tekst, want de schrijver is deskundig.

Verschil met oorzakelijk: redengevend verklaart waarom iemand iets zegt of vindt; oorzakelijk beschrijft oorzaak en gevolg.

Welk signaalwoord past het best bij een chronologisch verband?

A

namelijk

B

daarna

C

want

D

hoewel

Deze slide heeft geen instructies

Herken de verbanden

Eerst controleer je de bron, daarna kijk je naar de datum. Een tekst kan duidelijk zijn, maar toch onbetrouwbaar. Sommige bronnen zijn extra sterk, bijvoorbeeld websites van universiteiten. Je gebruikt een tekst als de bron controleerbaar is.

daarna
maar
bijvoorbeeld
als
want
kortom
meer dan
dus

Blanken toetsen vier verschillende verbanden uit dit blok: chronologisch, tegenstellend, toelichtend en voorwaardelijk.

Doel-middelverband

Een middel wordt genoemd om een doel te bereiken.


Signaalwoorden: om te, daarmee, zodat, door middel van


Voorbeeldzin: De schrijver gebruikt bronvermeldingen om de lezer te overtuigen.

Deze slide heeft geen instructies

Toegevend verband

Iets wordt toegegeven, maar daarna volgt een andere wending.


Signaalwoorden: hoewel, ook al, zelfs al, toch


Voorbeeldzin: Hoewel de tekst oud is, kan de uitleg nog bruikbaar zijn.

Dit verband lijkt soms op een tegenstelling, maar het toegevende deel erkent eerst iets voordat de hoofdgedachte volgt.

Samenvattend en concluderend

Samenvattend verband vat eerdere informatie kort samen.

Signaalwoorden: kortom, samengevat, al met al

Voorbeeldzin: Kortom, je beoordeelt betrouwbaarheid niet op één kenmerk.


Concluderend verband trekt een einduitkomst.

Signaalwoorden: dus, daarom, hieruit volgt, conclusie

Voorbeeldzin: De bron is controleerbaar, dus de tekst is waarschijnlijk betrouwbaarder.

Samenvatten herhaalt in het kort; concluderen trekt een gevolgtrekking. Dat verschil is belangrijk, ook al liggen de twee dicht bij elkaar.

In welke zin is het verband redengevend?

A

De bron is oud, daardoor klopt de info minder goed.

B

Ik vertrouw de tekst, want de schrijver is deskundig.

C

Eerst lees ik de tekst, daarna controleer ik de bron.

D

Hoewel de tekst oud is, blijft de uitleg bruikbaar.

Hier wordt het verschil getest tussen redengevend, oorzakelijk, chronologisch en toegevend. Bij redengevend geeft de schrijver een reden voor een oordeel.

Vul de signaalwoorden en verbanden in

De schrijver gebruikt bronvermeldingen om te laten zien waar informatie vandaan komt. Dat is een doel-middelverband. Kortom, je beoordeelt betrouwbaarheid niet op één kenmerk. Dat is samenvattend.

om te
doel-middelverband
Kortom
samenvattend
want
concluderend
hoewel
vergelijkend

De tekst sluit aan bij de laatste slides: doel-middel, samenvattend en hun signaalwoorden.

Wat is het verschil tussen samenvattend en concluderend?

Laat leerlingen uitleggen dat 'kortom' eerdere informatie samenvat, terwijl 'dus' of 'hieruit volgt' een gevolgtrekking trekt. Het gaat om het verschil tussen herhalen in het kort en een conclusie afleiden.

Wat uit deze les ga jij voortaan extra controleren?

Reflectie zonder goed of fout. Mogelijke invalshoeken: betrouwbaarheid controleren, verouderd versus actueel, signaalwoorden herkennen, verschil tussen verbanden.

Welk onderdeel hielp jou het meest om teksten te beoordelen?

Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen concreet noemen wat hielp: voorbeelden, signaalwoordenlijst, vergelijkingen tussen verbanden, stappenplan bij betrouwbaarheid.

Welk tekstverband of onderdeel vond jij nog lastig?

Reflectie zonder goed of fout. Gebruik de antwoorden om te bepalen of herhaling nodig is bij betrouwbaarheid of bij specifieke tekstverbanden.

Begrippenlijst

betrouwbaarheid - de mate waarin informatie geloofwaardig en controleerbaar is

bron - de plaats of afzender waar de tekst vandaan komt

auteur - de schrijver van een tekst

deskundige - iemand met aantoonbare kennis over een onderwerp

actuele informatie - informatie die past bij de nieuwste stand van zaken

verouderde informatie - informatie die niet meer goed aansluit bij de situatie van nu

tekstverband - de samenhang tussen zinnen of alinea's in een tekst

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

signaalwoord - woord dat laat zien welk verband er in een tekst staat

opsommend verband - meerdere punten worden naast elkaar genoemd

tegenstellend verband - twee zaken worden tegenover elkaar gezet

chronologisch verband - informatie staat in tijdsvolgorde

oorzakelijk verband - een oorzaak leidt tot een gevolg

toelichtend verband - iets wordt nader uitgelegd met extra informatie

voorwaardelijk verband - iets geldt alleen als aan een voorwaarde is voldaan

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

vergelijkend verband - twee zaken worden met elkaar vergeleken

redengevend verband - een reden ondersteunt een uitspraak of mening

doel-middelverband - een middel wordt ingezet om een doel te bereiken

toegevend verband - iets wordt eerst toegegeven, daarna volgt een wending

samenvattend verband - eerdere informatie wordt kort herhaald

concluderend verband - uit de informatie wordt een conclusie getrokken

Deze slide heeft geen instructies