§7.3 Bouwen en beschermen
Voedingsstoffen en gezondheid
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Voedingsstoffen en gezondheid
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan uitleggen welke voedingsstoffen bouwstoffen en beschermende stoffen zijn, wat hun functie in het lichaam is, en enkele gevolgen noemen van een tekort aan deze stoffen of van eetstoornissen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk jij bij gezonde voeding en voedingsstoffen?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Let op woorden als water, vitaminen, fruit, gezond, groei en energie, en haak daarna aan op bouwstoffen en beschermende stoffen.
Bouwstoffen: waar dienen ze voor?
Bouwstoffen helpen je lichaam bij:
groei
het maken van nieuwe cellen
het vervangen van afgestorven cellen
het herstellen van beschadigde cellen
het aanvullen van vocht
Leg uit dat bouwstoffen niet alleen voor kinderen in de groei belangrijk zijn. Ook volwassenen hebben ze nodig voor onderhoud en herstel van het lichaam.
Welke stoffen zijn bouwstoffen?
De belangrijkste bouwstoffen zijn:
water
eiwitten
mineralen
vetten
Water, eiwitten en vetten heb je elke dag in voldoende hoeveelheid nodig.
Benadruk dat mineralen ook bouwstoffen zijn, maar dat de nadruk bij dagelijkse hoeveelheden in deze les ligt op water, eiwitten en vetten.
Water, eiwitten en vetten
Water vult vocht aan en is nodig in alle delen van het lichaam.
Eiwitten zijn nodig voor groei en voor het maken en herstellen van cellen.
Vetten helpen bij de opbouw van cellen en dienen ook als reserve in het lichaam.
Houd de uitleg functioneel en eenvoudig: focus op bouwen, herstellen en aanvullen van vocht. Vermijd hier energiestoffen als hoofdthema, omdat het leerdoel draait om bouw- en beschermende stoffen.
Hoeveel bouwstoffen per dag?
Ongeveer per dag:
1,5 liter water
70 gram eiwit
70 gram vet
Deze hoeveelheden helpen het lichaam om goed te blijven werken en zichzelf te onderhouden.
Noem dat dit richtgetallen zijn zoals in het lesmateriaal, zodat leerlingen de orde van grootte onthouden.
Waar haal je bouwstoffen uit?
Eiwitten zitten veel in vlees, vis, zuivelproducten en peulvruchten.
Mineralen krijg je binnen door gevarieerd te eten.
Voorbeelden van mineralen zijn calcium en ijzer.
Je kunt calcium koppelen aan botten en ijzer aan bloed, maar houd het kort zodat de focus blijft op bronnen van bouwstoffen.
Welke stof vult vooral vocht in je lichaam aan?
eiwitten
water
vetten
ijzer
Controleert of leerlingen de functie van water als bouwstof herkennen en niet verwarren met andere voedingsstoffen.
Bouwstoffen samengevat
Bouwstoffen helpen bij groei en herstel van het lichaam. Je hebt elke dag genoeg water, eiwitten en vetten nodig. Eiwitten zitten veel in vlees, vis, zuivel en peulvruchten.
De kernwoorden komen rechtstreeks uit het blok over bouwstoffen: functie, dagelijkse behoefte en bronnen van eiwitten.
Beschermende stoffen
Beschermende stoffen zorgen ervoor dat je lichaam goed werkt.
Het gaat om:
vitaminen
mineralen
Ze ondersteunen veel processen in je lichaam en helpen om gezond te blijven.
Maak hier het onderscheid helder: mineralen kunnen in deze les zowel als bouwstof als als beschermende stof voorkomen, afhankelijk van hun functie.
Belangrijke bronnen
Voor beschermende stoffen zijn groenten en fruit belangrijke bronnen.
Door afwisselend en gevarieerd te eten krijg je verschillende vitaminen en mineralen binnen.
Deze slide heeft geen instructies
Wat betekent ADH?
ADH betekent: aanbevolen dagelijkse hoeveelheid.
Dat is de hoeveelheid van een voedingsstof die je per dag nodig hebt om gezond te blijven.
Laat leerlingen ADH zien als een richtlijn: niet iets wat bij één maaltijd precies gehaald moet worden, maar over de dag heen.
Tekort aan beschermende stoffen
Als je te weinig vitaminen of mineralen binnenkrijgt, kan je lichaam minder goed werken.
Een langdurig tekort kan leiden tot een gebreksziekte.
Als je een voorbeeld wilt geven, houd het algemeen en noem vooral de term gebreksziekte, omdat die expliciet in het leerdoel past.
Waarom tekorten schadelijk zijn
Te weinig bouwstoffen of beschermende stoffen kan leiden tot:
minder goede groei
minder goed herstel van het lichaam
een lichaam dat minder goed functioneert
grotere kans op gezondheidsproblemen
Verbind hier beide delen van de les: bouwstoffen zijn nodig om op te bouwen en te herstellen, beschermende stoffen om processen goed te laten verlopen.
Waarom kunnen mineralen bij twee groepen horen?
Bespreek dat mineralen in deze les twee functies kunnen hebben: als bouwstof bij opbouw van het lichaam en als beschermende stof doordat ze helpen het lichaam goed te laten werken.
Waar staat ADH voor?
algemene daghoeveelheid
aangepaste dieethulp
aanbevolen dagelijkse hoeveelheid
aanvullende dagelijkse hulp
De afleiders lijken op de afkorting ADH, maar alleen één optie geeft de juiste betekenis.
Beschermende stoffen en tekorten
Beschermende stoffen zijn vitaminen en mineralen. Groenten en fruit zijn belangrijke bronnen. Een langdurig tekort kan leiden tot een gebreksziekte.
Laat leerlingen de samenhang zien tussen soort voedingsstof, bron en gevolg van een tekort.
Eetstoornissen
Een eetstoornis is een ernstige aandoening waarbij iemands eetgedrag ongezond is en schadelijk wordt voor de gezondheid.
In deze les staan twee eetstoornissen centraal:
anorexia nervosa
boulimia nervosa
Benader dit onderwerp zorgvuldig en zonder oordeel. Gebruik neutrale taal en benadruk dat het om ernstige gezondheidsproblemen gaat.
Anorexia nervosa
Mensen met anorexia nervosa eten te weinig, vaak uit angst om dik te worden.
Daardoor krijgen zij vaak te weinig voedingsstoffen binnen.
Vermijd simplificatie alsof het een keuze is; benoem dat angst om dik te worden een belangrijk kenmerk is, zoals in de opdracht staat.
Gevolgen van anorexia nervosa
Anorexia nervosa kan ernstige gevolgen hebben, zoals:
tekorten aan voedingsstoffen
verzwakking van het lichaam
slechter herstel
schade aan de gezondheid
Houd de gevolgen algemeen en veilig geformuleerd. De kern is dat langdurig te weinig eten het hele lichaam aantast.
Boulimia nervosa
Mensen met boulimia nervosa hebben last van vreetbuien.
Daarna proberen zij het eten vaak weer kwijt te raken.
Noem geen methoden in detail. De opdracht vraagt alleen om het kernpatroon: vreetbuien en het eten weer kwijt proberen te raken.
Gevolgen van boulimia nervosa
Boulimia nervosa kan leiden tot:
een tekort aan belangrijke voedingsstoffen
ontregeling van het lichaam
schade aan de gezondheid
ernstige lichamelijke en psychische problemen
Benadruk dat ook als iemand niet direct ondervoed lijkt, er toch ernstige schade kan ontstaan.
Gezondheid en voeding hangen samen
Je lichaam heeft dagelijks voldoende bouwstoffen en beschermende stoffen nodig.
Te weinig van deze stoffen, of een eetstoornis, kan ervoor zorgen dat het lichaam niet meer goed groeit, herstelt of functioneert.
Dit is de landingsslide van de les: verbind functies van voedingsstoffen aan de gezondheidsgevolgen van tekorten en eetstoornissen.
Wat past het best bij boulimia nervosa?
te weinig drinken
alleen ongezond eten
vreetbuien en kwijt raken
angst voor mineralen
Toetst het onderscheid tussen boulimia nervosa en andere misvattingen. Vergelijk zo nodig met anorexia nervosa.
Wat vond jij het lastigst om uit elkaar te houden?
bouwstoffen
beschermende stoffen
ADH
eetstoornissen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?
Laat leerlingen terugkijken op hun eigen leren. Mogelijke elementen: functies van bouwstoffen, rol van vitaminen/mineralen, betekenis van ADH, gevolgen van tekorten of eetstoornissen.
Welk deel vond je het moeilijkst en waarom?
Gebruik antwoorden om zicht te krijgen op lastige onderdelen en om een volgende les of herhaling op af te stemmen.
Begrippenlijst
bouwstoffen - voedingsstoffen die nodig zijn voor groei, herstel, nieuwe cellen en het vervangen van cellen
water - bouwstof die vocht aanvult in het lichaam
eiwitten - bouwstof voor groei en voor het maken en herstellen van cellen
vetten - bouwstof die helpt bij de opbouw van cellen
mineralen - voedingsstoffen die als bouwstof en als beschermende stof kunnen werken
beschermende stoffen - voedingsstoffen die ervoor zorgen dat het lichaam goed werkt
vitaminen - beschermende stoffen die helpen om gezond te blijven
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
ADH - aanbevolen dagelijkse hoeveelheid van een voedingsstof
gebreksziekte - ziekte die ontstaat door een langdurig tekort aan bepaalde voedingsstoffen
anorexia nervosa - eetstoornis waarbij iemand te weinig eet uit angst om dik te worden
boulimia nervosa - eetstoornis met vreetbuien waarna iemand het eten weer kwijt probeert te raken
Deze slide heeft geen instructies
