Theorie grammatica: woordsoorten en zinsontleding

Woordsoorten en zinnen

1 / 82
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvwoLeerjaar 2,3

In deze les zitten 82 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Woordsoorten en zinnen

Deze les combineert woordsoorten en zinsontleding, omdat de aangeleverde stof beide onderdelen bevat en ze in de praktijk sterk samenhangen.

Lesdoel

Ik kan woordsoorten herkennen en zinnen ontleden met de juiste grammaticale begrippen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke grammaticawoorden vindt jij lastig?

Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Vraag eventueel door op woorden als werkwoord, onderwerp, lidwoord of bijwoord.

Zelfstandig naamwoord

Een zelfstandig naamwoord (zn) is een woord voor een mens, dier, plant, ding of gevoel.


Voorbeelden: zoon, zeeleeuw, roos, handvat, fietspad, spijt.


Ook een eigennaam is een zelfstandig naamwoord: Bert, Bello, Haarlem, Waal.

Deze slide heeft geen instructies

De-woord of het-woord

Zelfstandige naamwoorden zijn de-woorden of het-woorden.


  • de koets

  • het verlangen


In een woordenboek kun je dit opzoeken:

  • m, v of v(m) → de-woord

  • o → het-woord

Benadruk dat leerlingen dit vaak moeten onthouden of opzoeken; er is niet altijd een vaste regel die direct zichtbaar is aan het woord.

Zo vind je een zn

Een zelfstandig naamwoord herken je vaak zo:


  • het heeft enkelvoud en meervoud

- huis – huizen

  • je kunt er vaak een verkleinwoord van maken

- huisje

  • je kunt er vaak de, het of een voor zetten

- het huis, een huis

Noem erbij dat deze kenmerken vaak helpen, maar niet elk woord voldoet even duidelijk aan alle drie de proeven.

Lidwoord

Er zijn drie lidwoorden:


  • de

  • het

  • een


de en het zijn bepaalde lidwoorden (blw).


een is een onbepaald lidwoord (olw).

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer is het géén lidwoord?

Soms lijkt een woord een lidwoord, maar is het dat niet.


  • een is géén lidwoord als je het uitspreekt als één

  • het is géén lidwoord als het niet bij een zelfstandig naamwoord hoort


Voorbeelden:

  • Toch werd een van de nummers een hit.

  • Morgen gaat het behoorlijk waaien.

Laat leerlingen het verschil horen tussen onbeklemtoond 'een' en beklemtoond 'één'.

Zo vind je een lidwoord

Een lidwoord hoort altijd bij een zelfstandig naamwoord.


Soms staat er nog een woord tussen:

de splinternieuwe citybike


Daar is de het lidwoord van citybike.

Deze slide heeft geen instructies

Zelfstandig naamwoord en lidwoord

Een zelfstandig naamwoord is een woord voor een mens, dier, plant, ding of gevoel. Het woord een is een onbepaald lidwoord. Een lidwoord hoort altijd bij een zelfstandig naamwoord.

zelfstandig naamwoord
een
zelfstandig naamwoord
werkwoord
de
bijwoord
voorzetsel

Laat leerlingen letten op de koppeling tussen lidwoord en zelfstandig naamwoord.

In welke zin is 'het' géén lidwoord?

A

Het boek ligt hier.

B

Het meisje lacht.

C

Morgen gaat het waaien.

D

Het huis is groot.

Hier hoort 'het' niet bij een zelfstandig naamwoord. Dat sluit aan bij de uitleg op slide 7.

Werkwoord

Een werkwoord (ww) zegt wat iets of iemand doet.


Voorbeelden:

  • spelen

  • dromen

  • waaien

  • vallen


Sommige werkwoorden drukken niet zo duidelijk een handeling uit, zoals mogen, worden, zijn.

Deze slide heeft geen instructies

Werkwoorden kun je vervoegen

Een werkwoord heeft verschillende vormen.


Voorbeeld met spelen:

  • infinitief: spelen

  • tegenwoordige tijd: speel, speelt, spelen

  • verleden tijd: speelde, speelden

  • voltooid deelwoord: gespeeld

  • onvoltooid deelwoord: spelend

Deze slide heeft geen instructies

Zelfstandig en hulpwerkwoord

De meeste werkwoorden hebben een duidelijke betekenis. Dat zijn zelfstandige werkwoorden (zww).


Voorbeelden: spelen, huilen, werken, dromen.


Hulpwerkwoorden (hww) helpen om het gezegde te maken.


Voorbeelden: hebben, zijn, worden, zullen, kunnen, mogen, moeten.

Deze slide heeft geen instructies

Zo herken je zww en hww

In een zin met één werkwoord is dat werkwoord vaak het zelfstandig werkwoord.


  • Bij de lunch eten veel mensen fruit.


Bij meer werkwoorden staat het zelfstandig werkwoord vaak achter in de zin.

De andere werkwoorden zijn hulpwerkwoorden.


  • Bij de lunch willen veel mensen fruit eten.

Gebruik eventueel ook het voorbeeld: 'blijken ... te willen ... eten' om te laten zien dat meerdere hulpwerkwoorden mogelijk zijn.

Koppelwerkwoord

In een naamwoordelijk gezegde staat altijd een koppelwerkwoord (kww).


De negen koppelwerkwoorden zijn:

zijn, worden, blijven, blijken, lijken, schijnen, heten, dunken, vóórkomen.

Leg kort uit dat een koppelwerkwoord het onderwerp verbindt met een kenmerk of eigenschap.

Koppelwerkwoord in de zin

Als er maar één werkwoord is, kan dat het koppelwerkwoord zijn:


  • Gerdien wordt dolfijnentrainster.


Als er meer werkwoorden zijn, is het koppelwerkwoord niet altijd de persoonsvorm:


  • Gerdien is dolfijnentrainster geworden.

  • Gerdien zou dolfijnentrainster kunnen zijn geworden.

Benadruk dat andere werkwoorden in zulke zinnen hulpwerkwoorden zijn.

Welk woord is in deze zin het zelfstandig werkwoord? 'Wij willen winnen.'

A

wij

B

willen

C

winnen

D

wij willen

Bij meer werkwoorden staat het zelfstandig werkwoord vaak achter in de zin.

Werkwoordsoorten

In een naamwoordelijk gezegde staat altijd een koppelwerkwoord. Bij meer werkwoorden helpen de andere werkwoorden mee; dat zijn hulpwerkwoorden. Het werkwoord met de duidelijke betekenis is het zelfstandig werkwoord.

koppelwerkwoord
hulpwerkwoorden
zelfstandig werkwoord
lidwoorden
bijwoorden
voornaamwoorden
persoonsvormen

Controleert het onderscheid tussen zww, hww en kww.

Waaraan herken je een koppelwerkwoord in een zin?

Verwacht in het antwoord elementen als: koppelwerkwoord verbindt onderwerp met eigenschap/kenmerk; voorbeeld mogelijk: 'Jessica is verdrietig' of 'Gerdien wordt dolfijnentrainster'.

Bijvoeglijk naamwoord

Een bijvoeglijk naamwoord (bn) vertelt iets over een zelfstandig naamwoord.


Voorbeeld:

Wat een prachtige poster!


Het woord prachtige zegt iets over poster.

Deze slide heeft geen instructies

Vormen van het bn

Een bijvoeglijk naamwoord staat meestal vóór het zelfstandig naamwoord:

  • het mooie boek

  • een aardige lerares


Soms staat het achter het zelfstandig naamwoord:

  • Het boek is mooi.

  • De auto’s zijn Russisch.

Deze slide heeft geen instructies

Trappen van vergelijking

Bijvoeglijke naamwoorden hebben vaak drie trappen:


  • stellende trap: lief

  • vergrotende trap: liever

  • overtreffende trap: liefst


Voorbeeld:

Karim is grappig, Chris is grappiger, Geert is het grappigst.

Deze slide heeft geen instructies

Bijzondere vormen van het bn

  • Korte en lange vorm: groot – grote, lief – lieve

  • Stoffelijk bn eindigt vaak op -en: gouden ketting, plastic tas

  • Een onvoltooid deelwoord kan bn zijn: een spelend kind

  • Een voltooid deelwoord kan bn zijn: de gespeelde wedstrijd

Noem dat stoffelijke bijvoeglijke naamwoorden geen trappen van vergelijking hebben.

Welke vorm is de overtreffende trap?

A

grappig

B

grappiger

C

grappigst

D

grappige

'Grappige' is een lange vorm, geen trap van vergelijking.

Bijvoeglijk naamwoord

Een bijvoeglijk naamwoord zegt iets over een zelfstandig naamwoord. Het kan vóór het zelfstandig naamwoord staan, zoals in het mooie boek. Een stoffelijk bijvoeglijk naamwoord eindigt vaak op -en.

bijvoeglijk naamwoord
het mooie boek
-en
werkwoord
het boek
-ig
lidwoord

Alle ingevulde delen komen letterlijk of bijna letterlijk uit de behandelde slides.

Wat vind jij het lastigst aan bijvoeglijke naamwoorden?

1

plaats in de zin

2

trappen

3

korte/lange vorm

4

stoffelijk bn

Deze slide heeft geen instructies

Persoonlijk voornaamwoord

Een persoonlijk voornaamwoord (pers.vnw) duidt iemand of iets aan.


Voorbeeld:

Een vriendin van jou mailde mij deze mopjes, maar ik vind ze niet erg grappig.


Persoonlijke voornaamwoorden zijn bijvoorbeeld:

ik, jij, hij, zij, het, wij, jullie, mij, hem, haar, ons, hen, hun, ze.

Deze slide heeft geen instructies

Bezittelijk voornaamwoord

Een bezittelijk voornaamwoord (bez.vnw) geeft aan van wie iets is.


Het staat vóór het zelfstandig naamwoord:

  • mijn school

  • onze kippen

  • zijn mooiste cd


Voorbeelden zijn: mijn, jouw, uw, zijn, haar, ons, onze, jullie, hun.

Deze slide heeft geen instructies

Persoonlijk of bezittelijk?

Staat het voornaamwoord achter het bezit en staat er van voor?

Dan is het geen bezittelijk, maar een persoonlijk voornaamwoord.


  • de school van mij

  • de kippen van ons

  • die mooie cd van hem

Dit onderscheid is belangrijk, omdat leerlingen 'van hem' of 'van mij' vaak ten onrechte als bezittelijk benoemen.

Hun, hen en ze

  • Hun kan geen onderwerp zijn

  • Hun gaan fietsen is dus fout

  • Hun gebruik je als meewerkend voorwerp zonder voorzetsel

  • Hen gebruik je in andere gevallen

  • Voor dieren en dingen gebruik je vaak ze


Voorbeelden:

  • Ik heb hun het boek gegeven.

  • Ik heb het boek aan hen gegeven.

Deze slide heeft geen instructies

Aanwijzend voornaamwoord

Een aanwijzend voornaamwoord (aanw.vnw) wijst iemand, iets of een begrip aan.


Voorbeelden:

deze, die, dat, dit, zulk(e), zo’n, dergelijk(e), zelf, hetzelfde, dezelfde


Het kan vóór een zelfstandig naamwoord staan of zelfstandig gebruikt worden.

Deze slide heeft geen instructies

Dat en die

Dat en die zijn alleen aanwijzend voornaamwoord als je ze kunt vervangen door dit of deze.


Voorbeelden:

  • Joran vond dat het mooiste cadeau.

  • Mijn broer draait keiharde muziek. Ik vind dat erg storend.


Woorden als daar, daarheen, daarover zijn geen aanwijzend voornaamwoord.

Deze slide heeft geen instructies

Vragend voornaamwoord

Een vragend voornaamwoord (vr.vnw) staat aan het begin van een vraag of van een zin die van een vraag is gemaakt.


De vier vragende voornaamwoorden zijn:

wie, wat, welk(e), wat voor (een)


Voorbeelden:

  • Welke sport beoefen jij?

  • Wat vind je daar zo leuk aan?

Wijs erop dat 'wie' en 'wat' niet vragend zijn als ze terugwijzen naar een eerder genoemd woord.

Welke groep bevat alleen bezittelijke voornaamwoorden?

A

mijn, onze, hun

B

ik, jij, hem

C

deze, dat, die

D

wie, wat, welke

De andere opties bevatten persoonlijke, aanwijzende of vragende voornaamwoorden.

In welke zin is 'hun' fout gebruikt?

A

Ik geef hun het boek.

B

Hun gaan morgen fietsen.

C

Ik stuur hun een bericht.

D

De docent gaf hun huiswerk.

Sluit aan bij de regel dat 'hun' geen onderwerp kan zijn.

Voornaamwoorden

Een persoonlijk voornaamwoord duidt iemand of iets aan. Een bezittelijk voornaamwoord geeft aan van wie iets is. De woorden wie en welke kunnen vragende voornaamwoorden zijn.

persoonlijk voornaamwoord
bezittelijk voornaamwoord
wie
aanwijzend voornaamwoord
lidwoord
hun
deze

Let erop dat elke lege plek inhoudelijk een andere categorie vraagt.

Voorzetsel

Een voorzetsel (vz) geeft vaak aan:


  • plaats: bij, in, op, naast, tussen, voor

  • tijd: gedurende, onder, tijdens, in

  • reden of oorzaak: vanwege, wegens, om, door


Voorbeelden:

  • op de kast

  • tijdens de les

  • vanwege de sneeuwval

Deze slide heeft geen instructies

Zo vind je een voorzetsel

Een voorzetsel staat meestal vóór een lidwoord met een zelfstandig naamwoord:


  • achter de kast

  • tussen oude kasten

  • in Arnhem


Soms staat het achter een zelfstandig naamwoord en geeft het een richting aan:

  • Ze reden de brug over.

  • Joost vluchtte de school in.

Maak ook het onderscheid met delen van splitsbare werkwoorden: in 'kijkt ... na' is 'na' geen voorzetsel.

Bijwoord

Een bijwoord (bijw) kan veel verschillende dingen aangeven, zoals:


  • tijd: morgen, vroeger

  • plaats: hier, daar

  • reden: daarom, hierdoor

  • zekerheid: zeker, absoluut

  • onzekerheid: misschien, waarschijnlijk

  • ontkenning: niet, nooit

Deze slide heeft geen instructies

Bijwoord als één woord

Elke bijwoordelijke bepaling die uit één woord bestaat, is als woordsoort een bijwoord.


Voorbeeld:

Vroeger / werd / de post / dagelijks / thuis / bezorgd.


Daar zijn vroeger, dagelijks en thuis bijwoorden.

Deze slide heeft geen instructies

Bijwoord bij andere woorden

Ook woorden die iets zeggen over een woord dat geen zelfstandig naamwoord is, zijn bijwoorden.


Voorbeeld:

Een bijzonder spannend boek moet je nooit te snel uitlezen.


Bijwoorden zijn hier:

bijzonder, nooit, te, snel

Benadruk dat bijwoorden vaak een graad of sterkte aangeven, maar niet altijd.

In welke zin is 'over' een voorzetsel?

A

De docent kijkt het werk over.

B

Ze reden de brug over.

C

Ik schrijf het antwoord over.

D

Hij denkt de fout over.

De foutieve opties lijken op werkwoordelijke combinaties; in de goede zin geeft 'over' richting aan.

Voorzetsel en bijwoord

Een voorzetsel geeft vaak plaats, tijd of reden aan. Een bijwoord kan bijvoorbeeld tijd of plaats aangeven. In de zin 'Vroeger werd de post thuis bezorgd' zijn vroeger en thuis bijwoorden.

voorzetsel
bijwoord
vroeger
lidwoord
werkwoord
achter
brug

Laat leerlingen zien dat de voorbeelden direct uit de theorie komen.

Leg kort het verschil uit tussen een voorzetsel en een bijwoord.

Verwacht iets als: een voorzetsel staat vaak bij een zelfstandig naamwoord(groep) en geeft plaats/tijd/reden aan; een bijwoord kan ook los staan en bijvoorbeeld tijd, plaats of mate aangeven.

Persoonsvorm

In elke zin staat een persoonsvorm (pv).


De persoonsvorm geeft aan:

  • tijd: tegenwoordige tijd of verleden tijd

  • getal: enkelvoud of meervoud

Deze slide heeft geen instructies

Zo vind je de pv

Zet de zin in een andere tijd.

Het werkwoord dat verandert, is de persoonsvorm.


Voorbeeld:

Penny kan heel goed dansen.

→ Penny kon heel goed dansen.


Dus: kan is de persoonsvorm.

Maak duidelijk dat 'dansen' niet verandert bij deze proef en daarom niet de persoonsvorm is.

Zinsdelen

Woorden die samen in dezelfde volgorde bij elkaar blijven, vormen een zinsdeel.


Vóór de persoonsvorm staat altijd maar één zinsdeel.


Voorbeeld:

Na het journaal / zie / ik / het liefst / een beetje liefde / op tv.

Laat eventueel meerdere woordvolgordes zien om te bewijzen welke groepen samen één zinsdeel vormen.

Onderwerp

Het onderwerp (ow) is een zinsdeel.


Het getal van onderwerp en persoonsvorm is hetzelfde:

  • allebei enkelvoud

  • of allebei meervoud

Deze slide heeft geen instructies

Zo vind je het onderwerp

  1. Zoek de persoonsvorm.

  2. Zet streepjes tussen de zinsdelen.

  3. Vraag: Wie/Wat + persoonsvorm?

  4. Het antwoord is het onderwerp.


Voorbeeld:

De Tegenliggers hebben de Grote Prijs gewonnen.

Wie hebben gewonnen? De Tegenliggers

Deze slide heeft geen instructies

Wat is de persoonsvorm in: 'Penny kan heel goed dansen'?

A

Penny

B

kan

C

goed

D

dansen

Gebruik eventueel de tijdproef: kan → kon.

Persoonsvorm en onderwerp

Om de persoonsvorm te vinden, zet je de zin in een andere tijd. Het werkwoord dat verandert, is de persoonsvorm. Daarna vraag je 'wie of wat + persoonsvorm?' om het onderwerp te vinden.

tijd
persoonsvorm
onderwerp
plaats
lidwoord
gezegde
bijwoord

Controleert de vaste stappen van de theorie.

Hoe zeker voel jij je over pv en onderwerp?

1

heel zeker

2

redelijk zeker

3

nog onzeker

4

helemaal kwijt

Deze slide heeft geen instructies

Werkwoordelijk gezegde

Het werkwoordelijk gezegde (wg) bestaat uit alle werkwoorden van de zin.


Het zegt wat het onderwerp doet of overkomt.


Soms hoort ook een werkwoordelijke uitdrukking bij het gezegde:

de benen nemen = vluchten

Deze slide heeft geen instructies

Zo vind je het wg

Het werkwoordelijk gezegde bestaat uit:

  • de persoonsvorm

  • de andere werkwoorden

  • soms ook te of aan het


Voorbeelden:

  • gaat verhuizen

  • legt uit

  • zat te staren

  • was aan het controleren

Noem dat delen van een scheidbaar werkwoord ook bij het gezegde horen, zoals 'uit' in 'legt uit'.

Naamwoordelijk gezegde

Een naamwoordelijk gezegde (ng) bestaat uit:

  • een werkwoordelijk deel

  • een naamwoordelijk deel


Voorbeeld:

Jessica is verdrietig.


Niet alleen is, maar is verdrietig zegt iets over het onderwerp.

Deze slide heeft geen instructies

Kenmerken van het ng

In een naamwoordelijk gezegde:


  • zit een koppelwerkwoord

  • geeft het naamwoordelijk deel een kenmerk of eigenschap van het onderwerp

  • zit nooit een lijdend voorwerp


Voorbeeld:

Jessica is verdrietig → verdrietig is het kenmerk van Jessica.

Deze slide heeft geen instructies

Welke zin heeft een naamwoordelijk gezegde?

A

Jessica is verdrietig.

B

Jessica leest een boek.

C

Jessica koopt een fiets.

D

Jessica schrijft snel.

Alleen in de eerste zin koppelt een koppelwerkwoord een eigenschap aan het onderwerp.

Gezegden

Een werkwoordelijk gezegde bestaat uit alle werkwoorden van de zin. Een naamwoordelijk gezegde bevat ook een naamwoordelijk deel. In een ng zit altijd een koppelwerkwoord.

werkwoordelijk gezegde
naamwoordelijk gezegde
koppelwerkwoord
lidwoord
onderwerp
voorzetsel
bijwoord

Goed om te bespreken waarom 'is verdrietig' samen het gezegde vormt.

Wat is het verschil tussen een wg en een ng?

Verwacht vergelijking als: wg = alle werkwoorden; ng = werkwoordelijk deel + naamwoordelijk deel; in ng geeft een eigenschap/kenmerk iets over het onderwerp aan.

Lijdend voorwerp

Het lijdend voorwerp (lv) is een zinsdeel dat vaak voorkomt naast onderwerp en gezegde.


Voorbeeld:

Deze aap wil altijd een gouden ring dragen.


Daar is een gouden ring het lijdend voorwerp.

Deze slide heeft geen instructies

Zo vind je het lv

  1. Zoek onderwerp en werkwoordelijk gezegde.

  2. Vraag: Wat/Wie + werkwoordelijk gezegde + onderwerp?

  3. Het antwoord is het lijdend voorwerp.


Voorbeeld:

Wat wil deze aap dragen?

→ een gouden ring

Noem dat niet elke zin een lijdend voorwerp heeft.

Meewerkend voorwerp

Het meewerkend voorwerp (mv) geeft aan voor wie iets bestemd is.


Het komt vaak voor bij werkwoorden die met zeggen of geven te maken hebben, zoals:

vertellen, uitleggen, vragen, geven, lenen, opsturen.

Deze slide heeft geen instructies

Zo vind je het mv

  1. Noteer pv, ow, wg en lv.

  2. Vraag: Aan/Voor wie + wg + ow + lv?

  3. Het antwoord is het meewerkend voorwerp.

  4. Controleer of je aan of voor kunt toevoegen of weglaten.


Voorbeeld:

Jetsje heeft mij het antwoord gevraagd.

Bespreek dat soms de woordvolgorde moet veranderen om de proef met 'aan' of 'voor' goed te kunnen doen.

Bijwoordelijke bepaling

Als je onderwerp, gezegde, lijdend voorwerp, meewerkend voorwerp en eventueel voorzetselvoorwerp hebt gevonden, blijven vaak bijwoordelijke bepalingen (bwb) over.


Een zin kan:

  • geen bwb hebben

  • één bwb hebben

  • meer dan één bwb hebben

Deze slide heeft geen instructies

Wat geeft een bwb aan?

Een bijwoordelijke bepaling geeft vaak antwoord op vragen als:


  • waar?

  • wanneer?

  • waarvandaan?

  • waarheen?

  • waarom?

  • waardoor?

  • hoe?

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeelden van bwb

  • in oude gebouwen

  • op donderdag 5 juni

  • uit Zuid-Amerika

  • naar het Dolfinarium

  • vanwege een ruzie

  • door de kou

  • met paard en wagen


Ook woorden als zeker, misschien, niet, wel kunnen bijwoordelijke bepaling zijn.

Deze slide heeft geen instructies

Welk zinsdeel geeft aan voor wie iets bestemd is?

A

onderwerp

B

lijdend voorwerp

C

meewerkend voorwerp

D

bijwoordelijke bepaling

Sluit direct aan bij slide 42.

Voorwerpen en bepaling

Het lijdend voorwerp vind je met de vraag 'wat of wie + wg + ow?'. Het meewerkend voorwerp geeft aan voor wie iets bestemd is. Zinsdelen die daarna overblijven, kunnen een bijwoordelijke bepaling zijn.

lijdend voorwerp
meewerkend voorwerp
bijwoordelijke bepaling
persoonsvorm
voorzetsel
koppelwerkwoord
bijvoeglijk naamwoord

Bespreek eventueel dat niet elke zin een lv of mv heeft.

Welke vraag past bij een bijwoordelijke bepaling?

A

Wie?

B

Wat?

C

Waarheen?

D

Van wie?

De theorie noemt onder andere waar, wanneer, waarom, waardoor en waarheen.

Samengestelde zinnen

Een zin met één persoonsvorm is een enkelvoudige zin.


Een zin met meer dan één persoonsvorm is een samengestelde zin.


Voorbeeld:

Lavezzi zet de verwarming lager, want zij heeft het warm.

Deze slide heeft geen instructies

Hoofdzin en bijzin

Hoofdzin

  • onderwerp en persoonsvorm staan naast elkaar

  • persoonsvorm staat voor in de zin


Bijzin

  • tussen onderwerp en persoonsvorm kunnen andere woorden staan

  • persoonsvorm staat vaak achter in de zin

Deze slide heeft geen instructies

Soorten samengestelde zinnen

Een samengestelde zin kan bestaan uit:


  • twee of meer hoofdzinnen

  • een hoofdzin met één of meer bijzinnen

  • één of meer hoofdzinnen met één of meer bijzinnen


Zo kun je langere zinnen stap voor stap ontleden.

Sluit af met het idee dat leerlingen eerst de persoonsvormen zoeken en daarna pas de zinnen opdelen in hoofdzin en bijzin.

Wanneer is een zin samengesteld?

A

Bij één persoonsvorm

B

Bij twee lidwoorden

C

Bij meer dan één persoonsvorm

D

Bij een lang onderwerp

Herhaalt het basisverschil tussen enkelvoudige en samengestelde zinnen.

Hoofdzin en bijzin

In een hoofdzin staan onderwerp en persoonsvorm meestal naast elkaar. In een bijzin kan de persoonsvorm verder naar achteren staan. Een zin met meer dan één persoonsvorm is een samengestelde zin.

hoofdzin
bijzin
samengestelde zin
enkelvoudige zin
lidwoord
voorzetsel
bijwoord

Laat leerlingen eventueel zelf een hoofdzin en bijzin aanwijzen in het voorbeeld van Lavezzi.

Wat uit deze les helpt jou het meest voor de toets?

Deze slide heeft geen instructies

Welk onderdeel vond jij het lastigst vandaag?

Deze slide heeft geen instructies

Noem één begrip dat je nu zeker weet.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 1

woordsoort - groep woorden met dezelfde grammaticale functie

zelfstandig naamwoord - woord voor mens, dier, plant, ding of gevoel

eigennaam - naam van een persoon, plaats, dier of ander uniek iets

lidwoord - woord dat bij een zelfstandig naamwoord hoort: de, het, een

werkwoord - woord dat een handeling, toestand of gebeurtenis uitdrukt

zelfstandig werkwoord - werkwoord met eigen betekenis

hulpwerkwoord - werkwoord dat helpt om het gezegde te vormen

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 2

koppelwerkwoord - werkwoord dat een eigenschap koppelt aan het onderwerp

bijvoeglijk naamwoord - woord dat iets zegt over een zelfstandig naamwoord

persoonlijk voornaamwoord - woord dat iemand of iets aanduidt

bezittelijk voornaamwoord - woord dat aangeeft van wie iets is

aanwijzend voornaamwoord - woord dat iemand of iets aanwijst

vragend voornaamwoord - woord waarmee je naar iemand of iets vraagt

voorzetsel - woord dat vaak plaats, tijd of reden aangeeft

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 3

bijwoord - woord dat bijvoorbeeld tijd, plaats, reden of mate aangeeft

persoonsvorm - werkwoordsvorm die tijd en getal van de zin aangeeft

zinsdeel - woord of woordgroep die samen één plaats in de zin kan innemen

onderwerp - zinsdeel waarover in de zin iets wordt gezegd

werkwoordelijk gezegde - alle werkwoorden van de zin samen

naamwoordelijk gezegde - gezegde met een koppelwerkwoord en een naamwoordelijk deel

lijdend voorwerp - zinsdeel dat antwoord geeft op de vraag wat of wie

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst 4

meewerkend voorwerp - zinsdeel dat aangeeft voor wie iets bestemd is

bijwoordelijke bepaling - zinsdeel dat bijvoorbeeld plaats, tijd, reden of manier aangeeft

enkelvoudige zin - zin met één persoonsvorm

samengestelde zin - zin met meer dan één persoonsvorm

hoofdzin - zin waarin onderwerp en persoonsvorm meestal naast elkaar staan

bijzin - zin waarin de persoonsvorm vaak achteraan staat

Deze slide heeft geen instructies