Psychopharmaca

• newEditor
• Welzijn
• MBO
• Studiejaar 2

Module Zorgtechnische handelingen

Lesdoelen

• Je kunt uitleggen wat psychopathologie inhoudt

• Je kunt toelichten wat afwijkend gedrag is

• Je kunt kort uitleggen wat de DSM5 is

• Je kunt enkele veel voorkomende psychische stoornissen benoemen en hier kenmerken van noemen

• Je kunt vertellen wat psychopharmaca inhoudt en wanneer het wordt toegediend.

Agenda

• Planning komende weken

• Medicatievragen bespreken

• casus Kevin bespreken

• Theorie psychofarmaca

• Opdracht mindmap

• Presentatie 2x

Wat is psychopathologie?

Pathologie (de leer van de ziekte):

• alles wat er met het lichaam mis kan gaan, zoals ziekte of letsel

Komt vanuit het Grieks:

• psyché = geest

• pathos = pijn

Psychopathologie richt zich op psychische stoornissen:

• denken, gevoelens en/of gedrag van een persoon wijken af van een bepaalde norm

(Psycho)pathologie

• Pathologie is direct te meten of te constateren

  • Bloedwaarde

  • Botbreuk

  • Ontsteking

• Psychopathologie is moeilijk te meten

  • Je kunt niet in iemands hoofd kijken

Maar hoe kunnen we er dan achter komen

dat iemand een psychische stoornis heeft?

Professionals kijken naar afwijkend/probleemgedrag

Normaal gedrag vs. probleem gedrag

Wat is normaal?

(en wie bepaalt dat?)

Wat normaal is kan veranderen

Voorbeeld 1 – Tijd

Vroeger werd homoseksualiteit in de psychiatrie gezien als een stoornis. Nu niet meer.

Voorbeeld 2 – Cultuur

In sommige culturen praten mensen weinig over gevoelens. In andere culturen juist veel. Wat hier normaal is, kan ergens anders vreemd zijn.

Voorbeeld 3 – Situatie

Huilen:

• op een begrafenis → normaal

• elke dag uren huilen zonder duidelijke reden → mogelijk probleem

Verschillende soorten gedrag

Een stoornis? Dit hangt af van:

• Hoe lang duurt het?

• Hoe ernstig is het?

• Heeft iemand er last van in het

dagelijks leven?

Afwijkend gedrag

fragment levenslang met dwang

Kijkvragen

• Welke afwijkend gedrag zie je bij Jasmijn?

• Waarom doet zij dit denk je?

• Hoe vind je dat haar ouders en zus omgaan met het gedrag van Jasmijn ?

• Valt je verder nog iets op?

https://youtu.be/3GRL2_lsuRw?si=zcPIx8fiU4C8L15Z

Hoe ontstaat een

psychische stoornis?

• 3 factoren:

• Biologisch

• Psychologisch

• Sociaal

Lichaam

Denken

en voelen

Omgeving

Psychische stoornissen in Nederland

• Hoeveel Nederlandse volwassenen (18-75 jaar) hebben ooit in hun leven een psychische aandoening gehad?

Bron: Cijfers psychische gezondheid - Trimbos-instituut

Psychische stoornissen in Nederland

Hoeveel volwassenen hebben de afgelopen twaalf maanden een psychische aandoening gehad?

Bron: Cijfers psychische gezondheid - Trimbos-instituut

DSM 5

Zie ook boek ‘Mensen’, Hoofdstuk 6.7

Maatschappelijke zorg

Binnen de maatschappelijke zorg kun je veel te maken krijgen met psychische stoornissen.

Het is belangrijk dat een (persoonlijk) begeleider;

• Gedrag kan herkennen

• Begrijpt waar het vandaan kan komen

• Passend kan reageren

• Signaleren en rapporteren

• Wat niet? Behandelen

• Voorbeeld:

  • Kevin zit veel op zijn kamer, slaapt slecht en lijkt nergens plezier in te hebben.

• Voorbeeld:

  • Sara raakt snel in paniek bij drukke situaties en vermijdt school.

• Voorbeeld:

  • Lisa komt op stage, lijkt stil en trekt zich terug. Ze zegt: “Ik kan toch niks goed doen, iedereen vindt me stom.”

Wat doe je als begeleider?

1. Observeren/signaleren

2. Gesprek aangaan

3. Veiligheid waarborgen

4. Rapporteren

5. Actie/vervolg

Observeren

• Wat je doet: kijk naar gedrag, emoties, uitspraken en lichamelijke signalen.

Tips:

• Beschrijf wat je ziet, niet wat je denkt: “Kevin zit stil en maakt weinig oogcontact” i.p.v. “Kevin voelt zich slecht”.

• Is het incidenteel of merk je dat er een patroon inzit?

Het gesprek aangaan

• Doel: nagaan hoe het gaat, begrip tonen, cliënt niet beoordelen.

• Praktisch:

• Gebruik open vragen: “Hoe voel je je vandaag?”

• Luister actief: knik, maak oogcontact, herhaal in eigen woorden wat de cliënt zegt.

• Houd het kort en rustig, vooral bij stress of paniek.

Veiligheid waarborgen

• Voor jezelf en de cliënt(en):

• Houd afstand als iemand agressief wordt.

• Zorg dat je niet alleen bent bij risico-situaties.

• Schakel hulp in bij ernstig gevaar (collega, psycholoog, politie bij dreiging).

Rapporteren

• Waarom: andere collega’s moeten weten wat er speelt.

• Hoe: beschrijf feitelijk gedrag en uitspraken, geen interpretaties.

Actie/vervolg

• Afhankelijk van signalen:

• In gesprek blijven

• Structuur of kleine opdrachten aanbieden

• Hulp van collega of professional inschakelen

Aan de slag

• We gaan ons verder verdiepen in psychische stoornissen door een mindmap te maken.

• Maak groepjes van 3. Jullie hebben nodig: 1 groot vel papier + stiften.

Aan de slag

• De mindmap gaat over ‘psychische stoornissen’.

• Maak een aantal hoofdcategorieën zoals bijvoorbeeld:

  • Stemmingsstoornissen

  • Angststoornissen

  • Psychotische stoornissen

  • Ontwikkelingsstoornissen

  • Verslavingsstoornissen

• Per categorie geef je voorbeelden

• beschrijf concreet welk gedrag je ziet als begeleider

• wat voor hulp is beschikbaar

• welke medicatie is passend

• hoe werkt de medicatie

• wat zijn de bijwerkingen van de medicatie

Bronnen:

• www.thuisarts.nl

• www.ggzstandaarden.nl

• www.ggz-delfland.nl

• www.apotheek.nl

Terugblik en evaluatie

• Inzet

• Prullenbak

• Bewaarbak