Mixtape 3: The Beatles
SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 3
The Beatles
Van skiffleband uit Liverpool tot de band die de popstudio uitvond (1957-1970).
Lesduur is: 100 minIntroductie
Onderdelen in deze les
SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 3
The Beatles
Van skiffleband uit Liverpool tot de band die de popstudio uitvond (1957-1970).
Nieuwe versie van dia 1 in de samengevoegde les. Kopieer deze dia naar die plek en verwijder de oude.
LINER NOTES · LEERDOEL
Na deze les kun je…
uitleggen hoe The Beatles zich ontwikkelden van liveband tot studioband, en per periode herkennen welke nieuwe opnametechnieken, instrumenten en vormen ze introduceerden.
CENTRALE VRAAG
Hoe veranderde één band in acht jaar wat een popplaat kán zijn?
Deze slide heeft geen instructies
Voorkennis: hoe heette de eerste single van The Beatles?
Help!
I Want to Hold Your Hand
Love Me Do
Yesterday
Love Me Do (oktober 1962). Veel studenten kiezen I Want to Hold Your Hand: hun eerste nummer 1 in de VS (1964).
Voorkennis: in welke stad speelden The Beatles hun lange nachtelijke sets in clubs vol zeelui?
Liverpool
Londen
Manchester
Hamburg
Hamburg (1960-1962), op de Reeperbahn. Liverpool is niet fout als thuisbasis (The Cavern), maar daar speelden ze lunchconcerten.
Voorkennis: wie produceerde de albums van The Beatles?
Brian Epstein
George Martin
John Lennon en Paul McCartney
Alan Parsons
George Martin, bij EMI/Parlophone. Epstein was de manager; Alan Parsons was assistent-technicus bij Abbey Road en Let It Be.
“
We were four guys… I met Paul, said, “Do you wanna join me band?”, and then George joined and then Ringo joined. We were just a band who made it very, very big, that’s all.
John Lennon, 1971
Deze slide heeft geen instructies
NOV-DEC 1966
Strawberry Fields Forever: van demo tot plaat
Luister in volgorde. Wat verandert er aan tempo, toonsoort, bezetting en sfeer? De uiteindelijke plaat is een combinatie van twee takes.
Demo · Lennon alleen, gitaar
Lennon met akoestische gitaar: de kern van het lied.
Take 1 · eerste studioversie
Mellotron (fluitklank) in het intro, nog met een ander couplet.
Take 4 · zoektocht
Langzamer en dromeriger.
Take 7 · de band
Deze take wordt het begin van de plaat.
Take 26 · met blazers en cello’s
Sneller, hoger en zwaarder georkestreerd (arrangement George Martin).
Stereomix · de plaat (2015-mix)
Na ongeveer 1 minuut gaat take 7 over in take 26. Martin versnelde en vertraagde de banden tot tempo en toonhoogte ongeveer gelijk waren.
Lennon wilde het begin van take 7 en het einde van take 26. Die stonden een halve toon uit elkaar en in een ander tempo. Door varispeed (sneller afspelen van take 7, trager van take 26) kwamen ze samen rond B♭. Luister naar ca. 0:59: de las is hoorbaar.
1957-1959 · LIVERPOOL
The Quarrymen
6 juli 1957: Lennons skiffleband The Quarrymen speelt op een kerkfeest in Woolton. De 15-jarige Paul McCartney laat zien dat hij een gitaar kan stemmen én bespelen, twee weken later is hij bandlid
1958: Pauls vriend George Harrison (14) mag erbij, hoewel John hem te jong vindt
Ze nemen voor een paar pond één acetaatplaatje op
1960: kunststudent Stuart Sutcliffe koopt een basgitaar en doet mee
LUISTERTIP Het enige nummer op naam van McCartney-Harrison. Een doo-wop-ballad in 12/8, zoals Elvis ze zong.
The Quarrymen
In Spite of All the Danger (1958)
Skiffle (Lonnie Donegan) was de Britse DIY-rage van 1956-57: wasbord, theekistbas en goedkope gitaar. Duizenden Britse bands begonnen zo, het punk-moment van de jaren 50.
1960-1962 · HAMBURG
Hamburg: ruim 1.000 uur op het podium
Via The Beatals en The Silver Beetles wordt het The Beatles; Pete Best is de drummer
In de clubs aan de Reeperbahn spelen ze sets tot acht uur per nacht: zo worden ze een strakke liveband
Stuart ontmoet fotografe Astrid Kirchherr, blijft in Hamburg en overlijdt in april 1962 (21 jaar)
1961: als begeleidingsband van Tony Sheridan nemen ze My Bonnie op
Hamburg, 1960
LUISTERTIP Een Schots volksliedje als rock-’n-roll: langzaam intro, dan versnellen. Deze plaat bracht Brian Epstein naar The Cavern.
Tony Sheridan & The Beat Brothers
My Bonnie (1961)
Malcolm Gladwell gebruikte Hamburg als voorbeeld van de "10.000-urenregel". Voor conservatoriumstudenten een mooie discussie: wat leer je van eindeloos live spelen dat je in een oefenruimte niet leert?
1961-1962
Epstein, Decca en George Martin
In The Cavern (Liverpool) ontmoeten ze platenzaakeigenaar Brian Epstein: hij wordt hun manager en maakt van rockers keurige jongens in pakken
1 januari 1962: auditie bij Decca. Afgewezen: “Guitar groups are on the way out, Mr. Epstein.”
Juni 1962: George Martin (EMI/Parlophone) geeft ze een kans
Augustus 1962: Pete Best wordt vervangen door Ringo Starr
LUISTERTIP Een musicalnummer (The Music Man) met Latin-gitaar: Epstein wilde laten horen dat ze meer konden dan rock-’n-roll.
The Beatles
Till There Was You (Decca-auditie, 1962)
Martin was producer van comedy-platen (Peter Sellers) en klassiek, geen rockman. Juist zijn klassieke achtergrond maakt de latere strijkers, blazers en tape-experimenten mogelijk.
1962-1963
Beatlemania
Oktober 1962: Love Me Do wordt een bescheiden hit
Please Please Me gaat naar nummer 1; het gelijknamige album nemen ze op in één dag (11 februari 1963), bijna live
Het eerste van elf albums die nummer 1 halen
Eind 1963 volgt With the Beatles; overal gillende fans
The Beatles
Love Me Do (1962)
The Beatles
Please Please Me (1963)
The Beatles
All My Loving (1963)
Luistertips:
The Beatles – Love Me Do (1962): Mondharmonica en een G-C-riff: nog heel eenvoudig. Van de single bestaan twee versies: een met Ringo en een met sessiedrummer Andy White.The Beatles – Please Please Me (1963): George Martin liet het tempo flink omhoog gaan: van Roy Orbison-ballad naar uptempo hit.The Beatles – All My Loving (1963): Lennon speelt triolen op de ritmegitaar, McCartney een walking bass: jazz-technieken in een popsong. Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps
SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 3
De studio als instrument
Van de Ed Sullivan Show tot Revolver: de band stopt met toeren en begint te experimenteren (1964-1966).
Nieuwe versie van dia 12 in de samengevoegde les. Kopieer deze dia naar die plek en verwijder de oude.
1964
De British Invasion
9 februari 1964: 73 miljoen Amerikanen zien ze in The Ed Sullivan Show. De British Invasion begint
Contract voor drie films; de eerste, A Hard Day’s Night, is ook het derde album, alleen eigen nummers
Toeren, opnemen, toeren, opnemen. Eind 1964: Beatles for Sale, met serieuzere, persoonlijkere teksten
Primeur: de feedback aan het begin van I Feel Fine
The Beatles
A Hard Day’s Night (1964)
The Beatles
I Feel Fine (1964)
Luistertips:
The Beatles – A Hard Day’s Night (1964): Het beroemdste openingsakkoord uit de pop. Over welke noten het precies zijn, wordt nog steeds gediscussieerd (Fadd9? G7sus4?).The Beatles – I Feel Fine (1964): De zoemende toon aan het begin is feedback van Lennons gitaar tegen de versterker: bewust op de plaat gezet. Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps
1965
Help! en Rubber Soul
De tweede film en soundtrack: Help!
Augustus: het eerste stadionconcert uit de popgeschiedenis, Shea Stadium, 55.600 fans
Yesterday: McCartney alleen, met een strijkkwartet van George Martin
Rubber Soul: een sprong in songwriting en klankkleur. Primeur: een sitar op een westerse popplaat (Norwegian Wood)
The Beatles
Help! (1965)
The Beatles
Norwegian Wood (1965)
The Beatles
Yesterday (1965)
Werktitel van Yesterday was "Scrambled Eggs". Martin schreef de strijkers pas nadat McCartney zei "geen vibrato", om het niet te zoet te maken.
Luistertips:
The Beatles – Help! (1965): Een vrolijk klinkend nummer met een wanhopige tekst. De tegenstemmen lopen vóór de hoofdmelodie uit.The Beatles – Norwegian Wood (1965): Harrison speelt de sitar; het nummer is in 12/8 en mixolydisch (verlaagde septiem).The Beatles – Yesterday (1965): Een barok klinkend strijkkwartet, maar met een popvorm (AABA). Ooit het meest gecoverde lied ter wereld. Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps
1966
Revolver: vijf primeurs
Na een pauze van drie maanden beginnen de opnames van Revolver (april 1966). Kies een nummer en zoek de nieuwe techniek.
Rain · B-kant, 1966
De eerste popplaat met achterstevoren afgespeelde zang (einde). De band nam alles sneller op en speelde het vertraagd af.
Eleanor Rigby · Revolver
Geen enkele Beatle speelt een instrument: alleen stemmen en acht strijkers, dicht bij de microfoon opgenomen.
I’m Only Sleeping · Revolver
Harrison schreef zijn solo, speelde hem achterstevoren in, en draaide de band om.
For No One · Revolver
Alan Civil speelt de hoornsolo, tot boven het normale bereik van het instrument.
Tomorrow Never Knows · Revolver
Eén akkoord (C) als drone, tapeloops, zang door een Leslie-luidspreker en ADT (automatische dubbele opname, uitgevonden voor dit album).
ADT (Automatic Double Tracking) werd in 1966 door Abbey Road-technicus Ken Townsend bedacht omdat Lennon een hekel had aan zijn zang twee keer inzingen. Tomorrow Never Knows is een beginpunt van sampling en elektronische pop.
1966
Klaar met toeren
Gedoe in Japan en de Filipijnen, en in de VS de ophef over Lennons uitspraak dat ze “populairder dan Jezus” zijn
29 augustus 1966: laatste betaalde concert. Vanaf nu is de studio hun instrument
De eerste opnames voor Sgt. Pepper verschijnen als dubbele A-kant: Strawberry Fields Forever / Penny Lane
LUISTERTIP McCartney hoorde een piccolotrompet in Bachs Brandenburgs concert nr. 2 op tv en wilde er een. David Mason speelt de solo.
The Beatles
Penny Lane (1967)
Deze slide heeft geen instructies
Welke techniek hoor je in Tomorrow Never Knows, maar níet in Eleanor Rigby?
Een strijkersarrangement
Tapeloops en één akkoord als drone
Meerstemmige zang
Een AABA-vorm
Tapeloops en drone. A is juist Eleanor Rigby. Doorvragen: waarom maakt stoppen met toeren dit soort muziek mogelijk?
Waarom kon Strawberry Fields Forever alleen in een studio ontstaan?
Een goed antwoord noemt de las tussen twee takes, varispeed, overdubs van orkest en mellotron: de plaat is geen registratie van een uitvoering maar een compositie op tape. Misvatting: "omdat er veel instrumenten op staan", dat kan live ook.
SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 3
Sgt. Pepper en de Summer of Love
Het album als kunstwerk, de eerste wereldwijde tv-uitzending, en het einde van de manager (1967).
Deze slide heeft geen instructies
MEI 1967
Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band
Zo’n 700 uur studiotijd; verschijnt midden in de Summer of Love
Een fictieve band als raamwerk: vaak het eerste conceptalbum genoemd (al gingen Pet Sounds en Zappa’s Freak Out! voor)
Primeur: alle songteksten op de hoes
Indiase muziek, music hall, circusgeluiden, een orkest in vrije val
Nuance voor studenten: "eerste conceptalbum" is een claim die vaak herhaald wordt maar niet klopt. Wel is Pepper het album dat de LP als kunstvorm (in plaats van een verzameling singles) bij het grote publiek vestigde.
1967
Sgt. Pepper in vijf tracks
Luister naar de maatsoort, de bezetting en de manier waarop nummers in elkaar overlopen.
Sgt. Pepper’s… · opening
Publieksgeluid en een orkest dat stemt: het album doet alsof het een concert is. Hoorns uit de music hall.
Lucy in the Sky… · couplet 3/4, refrein 4/4
Het couplet in 3/4 (walsend), het refrein in 4/4: de maatwisseling markeert de droom.
Within You Without You · Harrison
Indiase klassieke instrumenten (sitar, tabla, dilruba) en een westers strijkensemble. De andere Beatles spelen niet mee.
Good Morning Good Morning · Lennon
Voortdurende maatwisselingen (5/4, 3/4, 4/4) en dierengeluiden die van groot naar klein gaan: elk dier kan het vorige opeten.
A Day in the Life · Lennon & McCartney
Twee liedjes aan elkaar, verbonden door 40 orkestmusici die vrij van laag naar hoog glijden. Eindigt op één E-majeurakkoord van 40 seconden.
Deze slide heeft geen instructies
1967
All You Need Is Love
25 juni 1967: in Our World, de eerste wereldwijde live-uitzending via satelliet, zien ruim 400 miljoen mensen de opnames van All You Need Is Love
27 augustus 1967: manager Brian Epstein overlijdt aan een overdosis
Zonder Epstein gaat het zakelijk mis. Het Magical Mystery Tour-project: de soundtrack doet het goed, de tv-film wordt afgekraakt
The Beatles
All You Need Is Love (1967)
The Beatles
I Am the Walrus (1967)
Een mooi voorbeeld van een "simpel" lied dat metrisch helemaal niet simpel is: de 7/4 is zo natuurlijk dat de meeste luisteraars het niet merken.
Luistertips:
The Beatles – All You Need Is Love (1967): Tel het couplet: maten van 7/4. Het begint met de Marseillaise; aan het eind citeren ze Bach, Greensleeves en She Loves You.The Beatles – I Am the Walrus (1967): Strijkers, hoorns, een koor dat "everybody’s got one" zingt, en een live radio-uitzending van King Lear in de mix.
Vul in: Sgt. Pepper
In Lucy in the Sky with Diamonds staat het couplet in 3/4 en het refrein in 4/4. Within You Without You gebruikt Indiase instrumenten zoals de sitar en de tabla. A Day in the Life eindigt op één lang E-majeurakkoord, na een orkestglissando van 40 musici.
Deze slide heeft geen instructies
SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 3
Uit elkaar
India, Apple, het White Album, het dak van Savile Row en Abbey Road (1968-1970).
Nieuwe versie van dia 24 in de samengevoegde les. Kopieer deze dia naar die plek en verwijder de oude.
1968
Rishikesh, Apple en Esher
Februari 1968: naar de ashram van Maharishi Mahesh Yogi in Rishikesh om te mediteren en te schrijven. Ze schrijven er tientallen nummers
Ze bouwen Apple Corps uit: een multimediabedrijf voor hun eigen werk en andere artiesten, maar zakelijk instinct hebben ze niet
Mei 1968: in Harrisons huis in Esher nemen ze akoestische demo’s op: de Esher demos
The Beatles
While My Guitar Gently Weeps (Esher demo)
The Beatles
Child of Nature (Esher demo)
In Rishikesh leerde Donovan Lennon en McCartney een fingerpicking-techniek: die hoor je in Dear Prudence en Julia op het White Album.
Luistertips:
The Beatles – While My Guitar Gently Weeps (Esher demo): Vergelijk straks met de albumversie: hoe ver kan een arrangement een lied veranderen?The Beatles – Child of Nature (Esher demo): Lennon herschreef dit later tot Jealous Guy (1971).
NOV 1968
The Beatles (“The White Album”)
Ruzie, Yoko Ono in de studio, Ringo die even de band verlaat: eigenlijk solonummers door de hele band gespeeld. En toch een meesterwerk.
Dear Prudence · Lennon
Fingerpicking in drop-D, met een baslijn die chromatisch daalt.
Ob-La-Di, Ob-La-Da · McCartney
Ska en music hall. Lennon haatte het nummer.
While My Guitar… · Harrison
De solo is van Eric Clapton, die niet op de hoes genoemd wordt.
Blackbird · McCartney
Gebaseerd op het idee van een Bourrée van Bach: tweestemmige gitaar met een open G-snaar in het midden.
Helter Skelter · McCartney
McCartney wilde het luidste nummer ooit maken: een voorloper van heavy metal.
Deze slide heeft geen instructies
JAN 1969
Get Back en het dak
Het Get Back-project: een liveoptreden, een film en een album. In de koude Twickenham-studio’s lopen de spanningen op; George stapt op
Hij komt terug op voorwaarde: geen groot liveconcert, en de opnames verhuizen naar het Apple-kantoor
Toetsenist Billy Preston redt de sfeer
30 januari 1969: het legendarische dakconcert: hun laatste optreden
The Beatles
Get Back (dakconcert, 1969)
The Beatles
Hey Bulldog (Yellow Submarine, 1969)
Peter Jacksons documentaire Get Back (2021) laat zien dat de sessies minder somber waren dan lang gedacht werd, goed voorbeeld van hoe geschiedschrijving verandert als er nieuwe bronnen komen.
Luistertips:
The Beatles – Get Back (dakconcert, 1969): Live, zonder overdubs: terug naar de band van Hamburg. Preston speelt Fender Rhodes.The Beatles – Hey Bulldog (Yellow Submarine, 1969): Een pianoriff en een van hun zwaarste baspartijen. Op de soundtrack van Yellow Submarine, al in 1968 opgenomen.
SEPT 1969
Abbey Road: nog één keer zoals vroeger
George Martin doet mee op voorwaarde dat het gaat “zoals vroeger”. Het grootste deel van kant 2 is een medley van songfragmenten.
Come Together · Lennon
Swampy groove, een bas die het nummer draagt, en "shoot me" gefluisterd over de drums.
Something · Harrison
Frank Sinatra noemde het "het mooiste liefdeslied van de afgelopen 50 jaar".
Here Comes the Sun · Harrison
Moog-synthesizer, en een brug met afwisselend 11/8, 4/4 en 7/8.
De medley · kant 2
Acht songfragmenten die in elkaar overlopen, eindigend met The End: de enige drumsolo van Ringo en een gitaarduel tussen Paul, George en John.
Her Majesty · verborgen track
23 seconden, na 14 seconden stilte: het eerste "hidden track" op een popalbum. Oorspronkelijk uit de medley geknipt.
Deze slide heeft geen instructies
1969-1970
Het einde
September 1969: John verlaat de band; het wordt geheim gehouden
3 januari 1970: de drie overgebleven Beatles nemen nog één nummer op voor Let It Be
April 1970: McCartneys soloalbum en een persbericht, de wereld leest: Paul stapt op
Mei 1970: Let It Be verschijnt, bewerkt door Phil Spector
The Beatles
I Me Mine (1970)
The Beatles
Let It Be (1970)
Luistertips:
The Beatles – I Me Mine (1970): Een wals van Harrison, opgenomen zonder Lennon. Spector verlengde het met een kopie van een stuk.The Beatles – Let It Be (1970): Gospel-ballad in C met een I–V–vi–IV-progressie. Spector voegde koor en orkest toe; McCartney was er woedend over. Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps
“
And in the end, the love you take is equal to the love you make.
The End, The Beatles (1969)
Deze slide heeft geen instructies
Zet deze albums in de volgorde van verschijnen.
1963 – 1965 – 1966 – 1967 – 1969 – 1970. Let It Be is eerder opgenomen dan Abbey Road, maar later uitgebracht: veel studenten zetten die twee om.
DISCOGRAFIE · 1963-1970
Dertien albums in zeven jaar
1963
Please Please Me
1963
With the Beatles
1964
A Hard Day's Night
1964
Beatles for Sale
1965
Help!
1965
Rubber Soul
1966
Revolver
1967
Sgt. Pepper's
1967
Magical Mystery Tour
1968
The Beatles (White Album)
1969
Yellow Submarine
1969
Abbey Road
1970
Let It Be
De Britse studioalbums. Magical Mystery Tour verscheen in het VK als dubbele EP; de lp is de Amerikaanse uitgave, die later de officiële albumversie werd. Yellow Submarine bevat aan de B-kant filmmuziek van George Martin. Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps Image credit: Hoes: Parlophone / Apple Corps
😒
🙁
😐
🙂
😃
Wat vond je van deze mixtape?
Vraag daarna: welk nummer ga je nog eens analyseren, en waarom?
LINER NOTES · BEGRIPPEN
Begrippen
Skiffle: Britse DIY-muziek met wasbord en theekistbas (jaren 50)
British Invasion: de golf Britse bands die vanaf 1964 de VS verovert
Overdub: een extra partij over een bestaande opname heen opnemen
ADT: automatic double tracking: een stem automatisch verdubbelen met een tweede bandrecorder
Tapeloop: een stuk geluidsband dat rondloopt en zich eindeloos herhaalt
Drone: een aangehouden toon of akkoord onder de muziek
Varispeed: een band sneller of langzamer afspelen, waardoor tempo én toonhoogte veranderen
Conceptalbum: album met een doorlopend idee, verhaal of raamwerk
Hidden track: nummer dat niet op de hoes staat en na stilte volgt
Deze slide heeft geen instructies
