12.3

Wat is je leukste wat je hebt meegemaakt in de vakantie?

1 / 40
volgende
Slide 1: Woordwolk
newEditorBiologieMiddelbare schoolvwoLeerjaar 3

In deze les zitten 40 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Wat is je leukste wat je hebt meegemaakt in de vakantie?

12.3 Soorten veranderen

2

Leerdoelen 12.3

  • Beschrijven (in grote lijnen) hoe het leven op aarde is ontstaan / ontwikkeld.

  • Verwantschapsschema’s kunnen aflezen.

  • Uitleggen hoe soorten veranderen en hoe nieuwe soorten ontstaan aan de hand van de evolutietheorie: mutaties, natuurlijke selectie, isolatie.

  • Uitleggen welke invloed de mens kan hebben op het veranderen van soorten.


3

Wat weet je al over evolutie?

Ontwikkeling leven op aarde

  • Aarde = 4,5 miljard jaar oud  geen leven of zuurstof

  • Eerste organismen: cyanobacteriën, produceerde zuurstof.
     daarna ontstaan van algen en waterdieren.

  • Zuurstof en UV-straling: vorming van ozonlaag.
    Hield schadelijke UV-straling tegen  ontstaan landdieren.


4

5

6

Verwantschapsschema

  • Geeft aan hoe soorten uit elkaar zijn ontstaan aan de hand van bepaalde kenmerken.

  • Soorten met een recente gemeenschappelijke voorouder zijn erg verwant aan elkaar.


11

Heden

Verleden

Verwantschapsschema

Schema van de ongewervelden en de vijf groepen gewervelden

12

Heden

Verleden

Vooroudersoort

Splitsing

2 nieuwe
soorten

a

c

b

d

1

2

3

4

5

Verwantschapsschema

Onderzoekers kijken voor verwantschap tussen soorten naar:

  1. Overeenkomsten in de bouw: homologe organen

  2. Overeenkomsten in de embryonale fases

  3. Overeenkomsten in het DNA

Onderzoek verwantschap

Volgens de gegevens in de stamboom hebben de hondachtigen en de katachtigen een gemeenschappelijke voorouder. Uit deze voorouder hebben zij zich ontwikkeld als aparte groepen.

Hoeveel miljoen jaar geleden is deze ontwikkeling begonnen?


15

Drie groepen roofdieren zijn: de hondachtigen, de wasbeerachtigen en de zeehonden. Aan welke van deze groepen zijn de beren het meest verwant volgens de informatie?

16

Evolutie walvis

Evolutie

  • Evolutie = het geleidelijk veranderen van soorten en ontstaan van nieuwe soorten.

  • (Mede) opgesteld door Charles Darwin in 1859

Evolutie vindt plaats als er:

  1. Variatie in erfelijke eigenschappen is.

  2. Natuurlijke selectie plaatsvindt.

  3. Er isolatie is tussen groepen organismen.

  • Binnen één soort vaak veel genetische variatie:
    verschillende lengtes, kleuren, patronen etc.

  • Verschillen komen door (o.a.) mutaties = veranderingen in het DNA. Er ontstaan verschillen in uiterlijk (fenotype).

Genetische variatie

Mutaties

  • = Plotselinge veranderingen in het DNA.

  • Door mutaties kunnen er binnen een soort verschillen in uiterlijk (fenotype) ontstaan.

Genetische variatie

  • Door verschillen in uiterlijk, hebben sommige organismen een voordeel (bijv. betere camouflage)

  • Ze zullen beter overleven en zich ook meer voortplanten. Deze genen worden dus doorgegeven.

  • Dit proces heet natuurlijke selectie.

Natuurlijke selectie

Voorbeeld:
natuurlijke selectie bij de (schut)kleur van motten

Natuurlijke selectie



Natuurlijke selectie

Leg uit hoe het kwam dat er steeds meer zwarte motten voorkwamen na de industriële revolutie.

Leg uit hoe het kwam dat er steeds meer zwarte motten
voorkwamen na de industriële revolutie.

  • De motten gaan zich aanpassen zodat ze minder opvallen tussen de zwarte bomen.

  • Door mutaties ontstaan er zwarte motten. Deze zijn beter beschut waardoor ze beter overleven en zich ook vaker kunnen voortplanten. Hierdoor komt het allel voor de kleur zwart steeds vaker voor.

Isolatie

  • Door variatie in eigenschappen en natuurlijke selectie veranderen soorten geleidelijk.






  • Maar wanneer ontstaat er echt een nieuwe soort?
     door isolatie


  • Groep kevers door rivier gescheiden. Komen niet meer in contact met elkaar  raken geïsoleerd.

  • Natuurlijke selectie: raken steeds beter aangepast aan hun eigen omgevingen.

  • Na een lange tijd: gaan erg van elkaar verschillen
     twee nieuwe soorten zijn geworden.

Isolatie

  • Mutaties: ontstaan van vinken met verschillende snavels.

  • Kunnen op bepaalde eilanden makkelijker voedsel vinden (bijv. spitse snavel, eiland met veel insecten). Ze blijven hierdoor ook op hun eigen eiland  raken geisoleerd.

  • Na lange tijd zijn het verschillende soorten geworden.

Isolatie

Evolutie

  • Evolutie = het geleidelijk veranderen van soorten en ontstaan van nieuwe soorten.

  • Duurt duizenden jaren voordat nieuwe soort ontstaat.

Voorwaarden voor evolutie:

  1. Er is genetische variatie in eigenschappen.

  2. Hierdoor vindt er natuurlijke selectie plaats.

  3. Er is isolatie tussen groepen organismen.

Invloed van mensen

  • Veredeling = selecteren op bepaalde eigenschappen en met die organismen weer kruisen.

Invloed van mensen

  • Genetische erosie: als je alleen op de kleur van tomaten selecteert, kunnen allelen voor andere eigenschappen (zoals smaak) verdwijnen.

  • Genenbanken: opslag van zaden van oorspronkelijke gewassen voor landbouw en tuinbouw

Zelfstandig werken

Hoe? Zelfstandig of zachtjes overleggen met je buur

Vragen? Lees het boek, vraag het aan je buur, kom je er nog steeds niet uit steek dan je vinger op.


Keuze 1:

Huiswerkopdachten 12.3

Route A

Route B

Route C


Keuze 2:

Leren voor het SO van morgen


Klaar? Doe de test jezelf, leer de begrippen, lees alvast paragraaf 12.4

In de afbeelding is de ontwikkeling van varkensachtigen volgens de evolutietheorie weergegeven. Naar aanleiding van de afbeelding worden twee uitspraken gedaan.


  1. Cebochoerus is de voorouder van alle varkensachtigen.

A

Juist

B

Onjuist

In de afbeelding is de ontwikkeling van varkensachtigen volgens de evolutietheorie weergegeven. Naar aanleiding van de afbeelding worden twee uitspraken gedaan.


  1. Het wild zwijn is meer verwant aan het hertzwijn dan aan het gewoon wrattenzwijn.

A

Juist

B

Onjuist

  • Hoeveel groepen varkensachtigen waren er aan het eind van het oligoceen?

  • Geef de naam van het tijdperk waarin Microstonyx is uitgestorven.

35

In de afbeelding is de ontwikkeling van varkensachtigen volgens de evolutietheorie weergegeven. Naar aanleiding van de afbeelding worden twee uitspraken gedaan.



Welke is / zijn juist?

  1. Cebochoerus is de voorouder van alle varkensachtigen.

  2. Het wild zwijn is meer verwant aan het hertzwijn dan aan het gewoon wrattenzwijn.


  • Geef de naam van het tijdperk waarin Microstonyx is uitgestorven.

  • Hoeveel groepen varkensachtigen waren er aan het eind van het oligoceen?