Veldwerk bij de Maas: Borgharen en integraal waterbeheer
Veldwerk bij de Maas: Borgharen en integraal waterbeheer
Wat weet jij al over waterbeheer in Nederland?
Leerdoel
Aan het einde van de les (en veldwerk) kun je het belang, de strategieën en maatregelen van integraal waterbeheer bij Borgharen (en Nederland) uitleggen en toepassen.
Waarom Borgharen als veldwerklocatie?
Gelegen aan de Maas, bekend overstromingsgebied (1993/1995) én veel zichtbare watermaatregelen.
Waarom Borgharen als veldwerklocatie?
Na overstromingen in het rivierengebied startte in 1995 het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier. De laatste werkzaamheden werden in 2019 afgerond.
Wat is integraal waterbeheer?
Combinatie van doelen
- Veiligheid - Natuur - Economie
Vasthouden van water
Afvoer bevorderen
Bergen (tijdelijk!)
Sparen
Aanvoeren
Integraal waterbeheer is een samenhangende aanpak waarbij grondwater, oppervlaktewater en bodem worden beheerd met oog voor waterkwaliteit, waterkwantiteit, ecologie en menselijk gebruik (landbouw, natuur, stad). Het doel is het duurzaam inrichten van het watersysteem, rekening houdend met klimaatverandering, overstromingen en droogte, vaak binnen stroomgebieden
Integraal waterbeheer betekent dat je niet één doel belangrijker maakt dan de rest, maar probeert te combineren:
Dijken verhogen (veiligheid) kan natuur beschadigen
Meer ruimte voor de rivier (natuur) kan landbouwgrond kosten (economie)
Slimme oplossingen proberen alle drie te combineren, zoals:
uiterwaarden die overstromen mogen
groene wateropvang in steden
natuurvriendelijke oevers
Strategieën: acceptatie en adaptatie
Acceptatie: erkennen dat overstromingen soms gebeuren. Adaptatie: leven met water Welke strategie komt vaker voor in Nederland?
Waterveiligheid per dijkring in Nederland
Acceptatie: erkennen dat overstromingen soms gebeuren. Adaptatie: leven met water Welke strategie komt vaker voor in Nederland?
Menselijke ingrepen in de rivier
Denk aan kribben, stuwen, waterkeringen, kanalisatie, ontwatering.
Wat is hun effect op het water?
Drietrapsstrategie
Vul in: welke maatregelen passen bij elke stap?
krib
stuw
uiterwaarden
waterkering
kanalisering
1. Vasthouden 2. Bergen 3. Afvoeren
De drie stappen
Stuw + kanalisering
Het riviersysteem (lengteprofiel)
Bovenloop, middenloop (Borgharen), benedenloop
Welke processen spelen hier een rol?
Wat betekent dat voor Borgharen?
Kort samengevat:
Omdat Borgharen in de middenloop van de Maas ligt, spelen daar vooral transport, erosie, sedimentatie en overstromingen een belangrijke rol. Dat zorgt zowel voor vruchtbare gebieden als voor risico op hoogwater.
Dwarsprofiel van de Maas
Onderdelen: zomerbed, winterbed, uiterwaarden.
Wat zie je in Borgharen?
Buitendijks
Gebied dat beschermd wordt door dijken.
Binnendijks
Gebied buiten de dijk, vaker overstroomd.
Begrippen: kaartlezen
Binnendijks
Buitendijks
Ingrepen Ruimte voor de Rivier
-> verlagen van overstromingsrisico
-> verlengen van vertragingstijd
Risicogebieden in Nederland
Rivierengebied
Hogere piekafvoer door veel neerslag/ korte vertragingstijd
Stuwing door zeespiegelstijging
Kustgebied
combinatie springtij + noordwester-
storm + piekafvoer rivieren
- 1953: watersnoodramp
Bodemdaling
- geologisch proces
- menselijke oorzaken
(inklinking door ontwatering, bebouwing)
IJsselmeergebied
Noordwesterstorm: opstuwing IJssel
Klimaatverandering
•Uitstoot van broeikasgassen versterkt het broeikaseffect
- wereldwijde temperatuurstijging
Nederland
•Warmere zomers en winters
•Onregelmatiger neerslagregiem
•Nattere winters
- toename extreme neerslaghoeveelheden
•Drogere zomers
- hevigere buien
•Zeespiegelstijging
- meer kans overstromingen
Toepassing: ontdek de maatregelen
Welke watermaatregelen zie je in Borgharen?
Wat is hun doel?
Toepassing: ontdek de maatregelen
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.