Bevolking en migratie van Nederland
Bevolking en migratie
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
Bevolking en migratie
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: AK/K/8 eindterm 17.1, 17.2, 17.3. Image credit: Jack de Nijs, Anefo / Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen hoe de bevolking van Nederland sinds 1945 is veranderd door geboorte, sterfte en migratie, en dat vergelijken met Duitsland.
Deze slide heeft geen instructies
Aan welke woorden denk je bij bevolking en migratie?
Verwachte woorden: geboorte, baby, ouderen, bejaarden, verhuizen, vluchteling, asielzoeker, gastarbeider, werk, Randstad, druk, stad, dorp. Sorteer daarna samen: wat gaat over geboorte en sterfte (natuurlijke groei) en wat gaat over mensen die komen of gaan (migratie, sociale groei)?
Moeders met kinderwagens, 8 maart 1950
Bevolkingsgroei: natuurlijk en sociaal
Natuurlijke bevolkingsgroei is het aantal geboorten min het aantal sterfgevallen.
Sociale bevolkingsgroei is vestiging min vertrek: wie komt wonen min wie weggaat.
Samen vormen ze de totale groei van een land, een provincie of een gemeente.
Na 1945 kwam er een babyboom: heel veel geboorten, dus een grote natuurlijke groei.
Nederland had rond 1950 ongeveer 10 miljoen inwoners; half augustus 2024 waren dat er 18 miljoen (CBS). Tot 2014 kwam de groei vooral door natuurlijke groei, daarna vooral door migratie. Verwachte fout: natuurlijke en sociale groei omdraaien. Let op: verhuizen binnen Nederland telt mee voor een gemeente of provincie, maar niet voor Nederland als geheel. Image credit: Jack de Nijs, Anefo / Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Bevolkingspiramide van Nederland, 2016 (links mannen, rechts vrouwen, in duizenden)
Ontgroening en vergrijzing
Vanaf de jaren zestig krijgen gezinnen minder kinderen. Het aandeel jongeren daalt: ontgroening.
Mensen worden ouder door welvaart en betere zorg. Het aandeel ouderen stijgt: vergrijzing.
Een bevolkingspiramide toont per leeftijdsgroep de mannen (links) en de vrouwen (rechts).
Een smalle voet betekent weinig kinderen. Een brede bovenkant betekent veel ouderen.
Volgens het CBS zijn er rond 2025 voor het eerst meer 65-plussers dan jongeren tot 20 jaar. Het aandeel 65-plussers stijgt volgens de prognose van ongeveer 21 procent in 2025 naar 25 procent in 2040. De brede groep in de piramide van 2016 zijn de mensen die geboren zijn in de jaren van hoge geboortecijfers na 1945. Verwachte fout: denken dat vergrijzing alleen gaat over het aantal ouderen; het gaat om hun aandeel in de bevolking. Image credit: CIA World Factbook / Wikimedia Commons, publiek domein
Nieuwbouwwijk Vogelhorst in Almere Hout vanuit een vliegtuig, 2013
Waar wonen de mensen?
De meeste mensen wonen in de Randstad: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en de steden ertussen.
Na 1960 trokken veel gezinnen uit de grote steden naar nieuwe woonplaatsen, zoals Almere en Zoetermeer.
Nu trekken vooral jongeren naar de grote steden, voor een opleiding en werk.
In delen van Groningen, Zeeland en Limburg daalt het aantal inwoners.
Dit is binnenlandse migratie: gezinnen zochten een ruimere woning met tuin, die in de stad schaars was. Het Groene Hart ligt midden in de Randstad en is juist dunbevolkt. Verwachte fout: denken dat binnenlandse migratie het aantal inwoners van Nederland verandert; alleen de spreiding verandert. Image credit: Supercarwaar / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Video: Bevolkingspiramide (GeoTV). Animatie van ruim 5 minuten over de leeftijdsopbouw van Nederland. Kijkvraag: waardoor wordt de voet van de Nederlandse piramide smaller en de bovenkant breder? Antwoord: er worden minder kinderen geboren (ontgroening) en mensen worden ouder (vergrijzing).
Een gemeente heeft 800 geboorten en 600 sterfgevallen. Hoe groot is de natuurlijke groei?
1400 inwoners erbij
200 inwoners erbij
200 inwoners eraf
Dat hangt af van de vestiging
Goed: 800 min 600 is 200 erbij. Vestiging en vertrek horen bij de sociale groei, niet bij de natuurlijke groei. Verwachte fout: optellen in plaats van aftrekken.
Vul in
Bij vergrijzing stijgt het aandeel ouderen en bij ontgroening daalt het aandeel jongeren in de bevolking.
Vergrijzing gaat over ouderen, ontgroening over jongeren. Verwachte fout: de twee begrippen omdraaien.
Vormen van migratie en motieven
Migratie is verhuizen naar een andere plek om daar te blijven wonen.
Binnenlandse migratie is binnen een land. Buitenlandse migratie gaat over de grens.
Immigratie is een land in. Emigratie is een land uit.
Migratiemotieven: werk (economisch), vlucht voor oorlog (politiek), familie of trouwen (sociaal), studie.
Bij binnenlandse migratie gaat het vaak om een grotere woning, een baan of een studie.
Ezelsbruggetje: immigratie is in, emigratie is eruit. Gezinshereniging (een gezin komt de vader achterna) is een sociaal motief. Na 1945 emigreerden ook veel Nederlanders, onder meer naar Canada en Australië. Verwachte fout: immigratie en emigratie verwisselen.
Aankomst van Surinamers op Schiphol, 8 september 1975
Migratie naar Nederland sinds 1945
Na 1949: mensen uit Indonesië, na de onafhankelijkheid van dat land.
Jaren zestig: gastarbeiders uit Zuid-Europa, Turkije en Marokko. Hun gezinnen kwamen later.
Rond 1975: veel Surinamers, toen Suriname onafhankelijk werd.
Nu: werknemers uit andere EU-landen zoals Polen, studenten en vluchtelingen, bijvoorbeeld uit Syrië.
Nederland sloot wervingsakkoorden met onder meer Turkije (1964) en Marokko (1969). In 1973 stopte de werving, maar door gezinshereniging bleven er mensen komen. De foto is van september 1975, kort voor de onafhankelijkheid van Suriname. Sinds 2015 komt de groei van de Nederlandse bevolking vooral door migratie. Verwachte fout: denken dat de gastarbeiders allemaal teruggingen. Image credit: Hans Peters, Anefo / Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Een man kwam in 1968 uit Turkije om in een fabriek te werken. Welk motief is dat?
Politiek: hij vluchtte voor vervolging
Sociaal: hij kwam bij zijn gezin wonen
Studie: hij kwam voor een opleiding
Economisch: hij kwam voor werk en inkomen
Goed: gastarbeiders kwamen voor werk, een economisch motief. Als zijn vrouw en kinderen later komen, is dat gezinshereniging, een sociaal motief. Verwachte fout: sociaal kiezen omdat het over een gezin kan gaan.
Zet de migratie naar Nederland op volgorde, van vroeg naar laat
Indonesië na 1949, gastarbeiders vooral in de jaren zestig, Suriname rond 1975, Polen vooral na 2004, toen Polen lid werd van de EU. Verwachte fout: Suriname en de gastarbeiders omdraaien.
De Haagse markt
Integratie en segregatie
Integratie: migranten doen mee in de samenleving, bijvoorbeeld via taal, school en werk.
Segregatie: groepen wonen gescheiden van elkaar, elk in hun eigen wijken.
In beide landen wonen veel migranten in wijken van grote steden.
Nederland en Duitsland dachten lang dat gastarbeiders weer terug zouden gaan.
Alleen KB en GL/TL: integratie en segregatie. Kreuzberg staat bekend om zijn grote Turkse gemeenschap. In Frankfurt heeft meer dan de helft van de inwoners een migratieachtergrond (2023). Omdat men dacht dat gastarbeiders tijdelijk bleven, was er eerst weinig aandacht voor taal en inburgering. Verwachte fout: integratie verwarren met aanpassen tot je niets meer van je eigen cultuur hebt. Image credit: A.Savin / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
De toekomst van Nederland
Het CBS verwacht dat Nederland nog groeit, vooral door migratie: rond 2037 zo'n 19 miljoen inwoners.
In Nederland landen komen er meer ouderen: er is meer zorg nodig en er zijn relatief minder werkenden.
Ruimtelijk gevolg: in groeisteden zijn meer woningen nodig, in krimpgebieden staan huizen leeg.
Alleen KB en GL/TL: toekomstverwachtingen. Het CBS verwacht de 19 miljoenste inwoner in 2037 en 20,6 miljoen in 2070. Het Duitse Statistisches Bundesamt verwacht dat het aantal jongeren in de oostelijke deelstaten bij weinig migratie tot 2070 bijna halveert. In het examen krijg je de toekomstverwachting als bron: lees die goed en noem een demografisch, een sociaal-economisch of een ruimtelijk gevolg. Image credit: Schlurcher / Wikimedia Commons, CC BY 4.0
Een land heeft een hoge geboorte en een snel dalende sterfte. Welke fase is dat?
Fase 2: de bevolking groeit snel
Fase 1: de bevolking groeit langzaam
Fase 3: de groei neemt af
Fase 4: de bevolking groeit bijna niet
Alleen KB en GL/TL. Goed: in fase 2 daalt de sterfte, maar de geboorte blijft hoog, dus snelle groei. Verwachte fout: fase 3 kiezen, omdat er iets daalt.
Noem een gevolg van vergrijzing voor de woningen in een dorp.
Alleen KB en GL/TL. Goed antwoord, bijvoorbeeld: er zijn meer gelijkvloerse woningen of zorgwoningen nodig, huizen moeten worden aangepast, of er komen huizen leeg als ouderen overlijden en jongeren vertrokken zijn. Verwachte fout: een gevolg noemen dat niet over wonen gaat, zoals meer zorgpersoneel.
Waarom groeit Nederland nu vooral door migratie?
Goed antwoord: het aantal geboorten en sterfgevallen ligt dicht bij elkaar, dus de natuurlijke groei is klein. De groei komt dan vooral van vestiging min vertrek: de sociale groei. Verwachte fout: alleen zeggen dat er veel migranten komen, zonder de kleine natuurlijke groei.
Begrippen (1/2)
natuurlijke bevolkingsgroei: aantal geboorten min aantal sterfgevallen
sociale bevolkingsgroei: vestiging min vertrek
ontgroening: het aandeel jongeren in de bevolking daalt
vergrijzing: het aandeel ouderen in de bevolking stijgt
binnenlandse migratie: verhuizen binnen een land, bijvoorbeeld van de stad naar een groeikern
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen (2/2)
buitenlandse migratie: verhuizen over de grens: immigratie (het land in) of emigratie (het land uit)
migratiemotieven: redenen om te verhuizen: economisch, politiek, sociaal of studie
integratie: migranten doen mee in de samenleving, via taal, school en werk
segregatie: groepen wonen gescheiden van elkaar in eigen wijken
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag met de opdracht!
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
