Alva en de Nederlandse Opstand
Alva en de Opstand
Op tafel
Laptop
(Log in op LessonUp)
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Alva en de Opstand
Op tafel
Laptop
(Log in op LessonUp)
Open met het moment van omslag: de Beeldenstorm leidt tot hard ingrijpen van Filips II en zet de opstand in een nieuwe fase.
Leerdoel
Ik kan uitleggen hoe het optreden van Alva leidde tot de Nederlandse Opstand en hoe die opstand uiteindelijk succes kreeg.
Deze slide heeft geen instructies
De Beeldenstorm van 1566
Calvinisten vernielden katholieke kerken en kloosters
Dit gebeurde in de Nederlanden
Koning Filips II zag dit als een ernstige aanval op orde en geloof
Het nieuws maakte hem woedend
Benadruk dat de Beeldenstorm niet alleen religieus was, maar ook politiek gevolgen had: Filips II besloot harder in te grijpen.
Deze slide heeft geen instructies
Alva komt naar de Nederlanden
Filips II stuurde zijn beste generaal, de hertog van Alva, naar de Nederlanden om de orde te herstellen. Daarmee veranderde de reactie van de koning van afkeuring op afstand naar direct militair ingrijpen.
Laat zien dat Alva niet kwam onderhandelen, maar vooral kwam straffen en gezag herstellen.
Straf voor de opstand
Alva stelde direct een speciale rechtbank in
Die rechtbank was bedoeld voor mensen die aan de Beeldenstorm hadden meegedaan
Zo wilde hij opstandelingen opsporen en bestraffen
Noem eventueel dat deze harde aanpak veel angst opriep en het verzet niet oploste, maar juist versterkte.
De adel wordt aangepakt
Alva nodigde de hoge adel uit voor een streng gesprek
De meeste edelen waren al gevlucht
Enkelen kwamen toch
Zij kregen meteen de doodstraf
Leg uit dat dit een duidelijk signaal was: ook hoge edelen waren niet veilig. Dat maakte verzoening moeilijker.
Willem van Oranje vlucht
Een van de gevluchte edelen was Willem van Oranje. Vanuit zijn vlucht ging hij het verzet tegen Spanje leiden. Daarmee kreeg de opstand een herkenbare politieke leider.
Benadruk dat Willem van Oranje eerst stadhouder was en dus deel uitmaakte van het bestuur, wat zijn rol extra belangrijk maakte.
Waarom stuurde Filips II Alva naar de Nederlanden?
Om de handel te steunen
Om de orde te herstellen
Om vrede te tekenen
Om vorst te worden
Toetst het verband tussen de Beeldenstorm en het harde ingrijpen van Filips II.
Vul de kernwoorden in
Na de Beeldenstorm stuurde Filips II de hertog van Alva naar de Nederlanden. Hij stelde een speciale rechtbank in en Willem van Oranje vluchtte weg.
Alleen inhoudelijke kernwoorden zijn weggelaten; de volgorde ligt vast door de zinscontext.
De eerste aanvallen in 1568
Willem van Oranje huurde soldaten in
In 1568 vielen zij het leger van Alva aan
In het begin hadden Oranjes troepen weinig succes
Na de overwinning bij Heiligerlee keerden de kansen
Maak duidelijk dat 1568 vaak wordt gezien als het begin van de Tachtigjarige Oorlog.
Nog weinig steun
Willem van Oranje kreeg eerst niet veel steun in de Nederlanden
Alleen de watergeuzen sloten zich direct bij hem aan
De opstand was dus nog lang geen strijd van alle gewesten samen
Een mogelijke misvatting is dat iedereen meteen achter Oranje stond. Benadruk dat steun langzaam groeide.
Den Briel in 1572
De watergeuzen namen in 1572 Den Briel in
Daarna sloten andere steden zich ook bij de opstand aan
Zo groeide het verzet van losse acties naar bredere steun
Benadruk het kantelpunt: de inname van Den Briel had vooral veel symbolische en politieke waarde.
Samen tegen Spanje
In 1576 beloofden alle gewesten elkaar samen te vechten
Het doel was het Spaanse leger uit de Nederlanden te verdrijven
Voor het eerst leek brede samenwerking mogelijk
Leg de nadruk op samenwerking als tijdelijk succes: de gezamenlijke vijand bracht de gewesten bijeen.
De breuk in 1579
In 1579 viel de samenwerking uiteen. Het zuiden wilde katholiek blijven, terwijl het noorden protestants wilde worden. Daardoor koos het zuiden definitief de Spaanse kant en bleef vooral het noorden opstandig.
Hier zit de belangrijke tegenstelling: religie en politieke trouw lopen steeds meer samen.
Welk moment zorgde voor meer steun aan de opstand?
De slag bij Heiligerlee
De komst van Alva
De inname van Den Briel
De vlucht van Oranje
Heiligerlee was een vroege overwinning, maar Den Briel was het kantelpunt waarna meer steden zich aansloten.
Waarom viel de samenwerking van de gewesten in 1579 uiteen?
Bespreek dat de samenwerking uiteenviel door religieuze verschillen: het zuiden wilde katholiek blijven, het noorden protestants worden. Daardoor koos het zuiden de Spaanse kant.
Plakkaat van Verlatinghe
In 1581 zette het noorden de Spaanse vorst af
Dat gebeurde met het Plakkaat van Verlatinghe
De opstandelingen verklaarden dus dat Filips II niet langer hun vorst was
Leg uit dat dit een grote politieke stap was: niet alleen verzet, maar het afwijzen van het gezag van de koning.
Zonder vorst, zonder leider
Het noorden zocht daarna een nieuwe vorst, maar vond geen geschikte
In 1584 werd Willem van Oranje vermoord
De Noordelijke Nederlanden stonden er daardoor alleen voor
Benadruk hoe onzeker deze fase was: de opstand had wel een doel, maar nog geen stabiele staatsvorm.
De Republiek ontstaat
In 1588 richtten de Noordelijke Nederlanden een eigen staat op
Die kreeg een Nederlands bestuur
Deze staat heette de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
Laat zien dat 1588 geen einde van de strijd betekende, maar wel het begin van een nieuwe staatsvorm.
Maak de ontwikkeling compleet
In 1576 gingen alle gewesten nog samen tegen Spanje vechten. In 1579 kwam er een breuk tussen noord en zuid. In 1581 zette het noorden Filips II af met het Plakkaat van Verlatinghe. In 1588 ontstond daarna de Republiek.
Deze invuloefening laat leerlingen de politieke ontwikkeling in de juiste volgorde reconstrueren.
Wat gebeurde er in 1588?
De vrede werd getekend
De Republiek ontstond
Alva arriveerde
Den Briel viel
Controleert of leerlingen 1588 koppelen aan staatsvorming, niet aan vrede.
Na 1588 nog geen rust
Hoewel de Republiek was uitgeroepen, was het nog lang niet veilig of vredig. De oorlog met Spanje ging door, maar vanaf deze periode begonnen de Noordelijke Nederlanden wel meer successen te boeken.
Voorkom de indruk dat stichting van de Republiek meteen gelijk stond aan erkenning of vrede.
Maurits boekt successen
Het leger van de Republiek werd geleid door Maurits
Maurits was een zoon van Willem van Oranje
Onder zijn leiding wonnen de opstandige gewesten meer veldslagen
Koppel Maurits aan militaire versterking van de Republiek, zonder in extra details te gaan die niet in de brontekst staan.
Het Twaalfjarig Bestand
Na 1598 stopten de gevechten, zonder echte vrede
In 1609 kwam er een wapenstilstand
Deze duurde twaalf jaar
Dit heet het Twaalfjarig Bestand
Maak onderscheid tussen wapenstilstand en vrede: er werd tijdelijk niet gevochten, maar het conflict was niet opgelost.
Voordeel voor de Republiek
Het Twaalfjarig Bestand was gunstig voor de handel
De Republiek kon in deze rustige periode verder opbloeien
Economische groei maakte de Republiek sterker
Benadruk de samenhang tussen militaire rust en economische groei.
De strijd laait weer op
In 1621 begon de oorlog opnieuw
Nu stond Frederik Hendrik aan het hoofd
Hij was de halfbroer van Maurits
Houd het compact: de kern is de hervatting van de oorlog onder nieuw leiderschap.
De machtsverhouding verandert
Spanje werd zwakker, terwijl de Republiek juist sterker werd. Daardoor gingen beide partijen opnieuw onderhandelen, nu met meer kans op een echte vrede.
Laat leerlingen het grotere patroon zien: oorlog wordt ook beslist door veranderende macht, niet alleen door één veldslag.
Vrede van Münster
In 1648 kwam de Vrede van Münster
Daarmee eindigde de Tachtigjarige Oorlog officieel
Spanje erkende dat de Republiek een zelfstandig land was
De Republiek had voortaan officieel een eigen Nederlands bestuur
Benadruk dat succes van de opstand uiteindelijk betekende: internationale erkenning van zelfstandigheid.
Wat was het Twaalfjarig Bestand?
Een nieuwe aanval
Een wapenstilstand
Een belastingplan
Een staatsgreep
Benadruk het verschil tussen een wapenstilstand en echte vrede.
Vul de laatste fase in
Na 1588 boekte de Republiek meer succes onder leiding van Maurits. In 1609 begon het Twaalfjarig Bestand. In 1621 ging de strijd verder onder Frederik Hendrik. De oorlog eindigde officieel met de Vrede van Münster in 1648.
De kern is de opeenvolging van leider, bestand, nieuwe leider en vrede.
Wat maakte de Vrede van Münster zo belangrijk?
Bespreek dat Spanje de Republiek officieel erkende als zelfstandig land met een eigen Nederlands bestuur.
Wat is één ding uit deze les dat je zeker onthoudt?
Deze slide heeft geen instructies
Welk deel van deze les vond je het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
Beeldenstorm - vernieling van katholieke kerken en kloosters door calvinisten in 1566
Filips II - Spaanse koning die hard liet ingrijpen in de Nederlanden
hertog van Alva - generaal die door Filips II werd gestuurd om de orde te herstellen
Willem van Oranje - leider van het verzet tegen Spanje
watergeuzen - opstandelingen op het water die zich bij Oranje aansloten
Plakkaat van Verlatinghe - besluit uit 1581 waarmee het noorden Filips II afzette
Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden - de staat die de Noordelijke Nederlanden in 1588 vormden
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
Maurits - zoon van Willem van Oranje en legerleider van de Republiek
Twaalfjarig Bestand - wapenstilstand van 1609 tot 1621
Frederik Hendrik - halfbroer van Maurits en leider in de latere oorlogsfase
Vrede van Münster - vredesverdrag uit 1648 dat de Tachtigjarige Oorlog beëindigde
Tachtigjarige Oorlog - langdurige strijd tussen Spanje en de opstandige Nederlanden
Deze slide heeft geen instructies
