thema 5 erfelijkheid en evolutie

• newEditor

Biologie voor jou klas 2

De verschillende thema’s

Thema 1 Verbranding en ademhaling, 

Thema 2 Voeding en vertering, 

Thema 3 Bloedsomloop, 

Thema 4 Voortplanting en seksualiteit, 

Thema 5 Erfelijkheid en evolutie, 

Thema 6 Ecologie en duurzaamheid. 

Thema 5 Erfelijkheid en evolutie

Thema

• Basisstof 5.1 Genotype en fenotype

• Basisstof 5.2 Chromosomen en genen

• Basisstof 5.3 Variatie in genotype

• Basisstof 5.4 De evolutietheorie

• Basisstof 5.5 Geschiedenis van het leven op aarde

• Samenvatting

Toetsen

• Wij sluiten dit hoofdstuk af met een toets

Basisstof 5.1 Genotype en Fenotype

Waar gaat deze basisstof over?

• Erfelijke informatie

• Genotype

• Fenotype
  

Leerdoelen voor vandaag:

• Je kunt benoemen dat alle cellen van je lichaam dezelfde erfelijke informatie bevatten.

• Je kunt omschrijven wat het genotype en het fenotype zijn.

Erfelijke informatie

• Lichaamscellen: de cellen waaruit je lichaam is opgebouwd

• Celkern: elke celkern van elke lichaamscel bevat 46 chromosomen

• Chromosomen: zijn lange, dunnen draden in de celkern die voor een groot deel bestaan uit DNA.

• DNA: DNA is stof die informatie bevat voor je erfelijke eigenschappen

(46x)

Erfelijke eigenschappen

(stof)

Erfelijke informatie

Genen

Chromosoom

Een gen bestaat uit meerder stukjes DNA.

(voor elke eigenschap zijn een paar stukje DNA nodig)

Genotype (alle genen samen)

Bevruchting en celdeling

Lichaamscel

Dochtercel

Eicel (23 chromosomen)

Zaadcel (23 chromosomen)

Celkern met 46 chromosomen

Genotype en Fenotype

Genotype

• Het genotype is de erfelijke informatie op de chromosomen (DNA) in de celkern van een organisme Bijvoorbeeld of je blauwe of bruine ogen hebt, krullend haar of steil haar. 

Fenotype (uiterlijk/gedrag)

• Het fenotype ontstaat onder invloed van het genotype en je omgevingsfactoren (milieu/leefstijl). Je kan bijvoorbeeld genetisch krullend haar hebben, maar het steil maken met de stijltang.

Fenotype:

Alle eigenschappen van een organisme (deze kan veranderen)

Genotype:

De informatie voor de erfelijke eigenschappen van een organisme (deze veranderd niet)

Genotype en fenotype oefening

In de afbeelding zie je vier stadia in de levenscyclus van lieveheersbeestjes

• In elk stadium is het genotype

hetzelfde/ verschillend

• In elk stadium is het fenotype?

hetzelfde/ verschillend

hetzelfde

verschillend

Huiswerk:

• Lezen basisstof 5.1 Genotype en fenotype

• Maken opdracht 1 t/m 11

Basisstof 5.1 Genotype en Fenotype

Waar ging deze basisstof over?

• Erfelijke informatie

• Genotype

• Fenotype
  

Leerdoelen van de vorige les:

• Je kunt benoemen dat alle cellen van je lichaam dezelfde erfelijke informatie bevatten.

• Je kunt omschrijven wat het genotype en het fenotype zijn.

Basisstof 5.2 Chromosomen en genen

Waar gaat deze basisstof over?

• Paren

• Geslachtscellen

• Bevruchting

• Geslacht
  

Leerdoelen voor vandaag:

• Je kunt beschrijven hoe elk van de ouders 50% van de chromosomen levert.

• Je kunt benoemen dat bij mensen het geslacht wordt bepaald door de geslachtschromosomen..

De chromosomen jongen/meisje

Geslachtschromosomen (23ste)

Geslachtcellen

Geslachtscellen: cellen waarbij de chromosomen enkelvoudig voorkomen

Chromosomen bij bevruchting

23 chromosomen

46 chromosomen

23 van vader

23 van moeder

Vorming van geslachtscellen

Of van moeder

(Enkelvoudige chromosomen)

of eicel

Huiswerk:

• Lezen basisstof 5.2 chromosomen en genen

• Maken opdracht 1 t/m 8

Basisstof 5.2 Chromosomen en genen

Waar ging deze basisstof over?

• Paren

• Geslachtscellen

• Bevruchting

• Geslacht
  

Leerdoelen van de vorige les:

• Je kunt beschrijven hoe elk van de ouders 50% van de chromosomen levert.

• Je kunt benoemen dat bij mensen het geslacht wordt bepaald door de geslachtschromosomen..

Terugkoppeling BS 5.1 en BS 5.2

• Tekening maken: lichaamscel - geslachtscel – bevruchting – lichaamscel- deling

• Genotype

• Fenotype

• Gen

• Celdeling

• Dochtercel

• Chromosoom

• Jongen of meisje (23ste paar)

Basisstof 5.3 Variatie en genotypen

Waar gaat deze basisstof over?

• Genenpaar

• Variatie

• Mutatie

• Mutagene invloeden

• Kanker
  

Leerdoelen voor vandaag:

• Je kunt omschrijven hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.

• Je kunt omschrijven wat een mutatie is.

Genenpaar

Genenpaar

• De twee chromosomen van een paar bestaan uit dezelfde gene en bevatten de informatie voor de zelfde eigenschap.

• De informatie van de twee genen kan verschillen.

BV genen voor de haarvorm

Variatie in genotype

Mutatie

• Mutatie is eigenlijk een foutje bij de celdeling . (De chromosomen worden beschadigd bij de celdeling)

• Mutatie: plotselinge verandering van het genotype door een beschadiging in het chromosoom. Verandering (foutje) bij de celdeling

• Mutant: Als het foutje bij de celdeling gevolgen heeft voor het uiterlijk (fenotype) van het organisme

Filmpje 1

Filmpje 2

Mutatie

• Mutatie: plotselinge verandering van het genotype door een beschadiging in het chromosoom. Verandering (foutje) bij de celdeling

• Mutant: Als het foutje bij de celdeling gevolgen heeft voor het uiterlijk (fenotype) van het organisme

Mutagene invloeden

• Invloeden uit de omgeving die een verandering in een gen (het genotype) veroorzaken.

• Stoffen en stralingen die mutaties kunnen veroorzaken.

• Straling

  • Radioactieve straling

  • Uv-straling

  • Röntgenstraling

• Chemische stoffen

  • Asbest

  • Stoffen uit sigarettenrook

Mutatie (Kanker)

• Tumor/gezwel: cellen die zich ongeremd delen (Goed aardig)

• Kanker: Tumor die hard groeit (kwaadaardig)

• Uitzaaiing: als tumorcellen in het bloed terechtkomen en er overal in het lichaam tumoren ontstaan.

Huiswerk:

• Lezen basisstof 5.3 Variatie en genotypen

• Maken opdracht 1 t/m 8

Basisstof 5.3 Variatie en genotypen

Waar ging deze basisstof over?

• Genenpaar

• Variatie

• Mutatie

• Mutagene invloeden

• Kanker
  

Leerdoelen van de vorige les:

• Je kunt omschrijven hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.

• Je kunt omschrijven wat een mutatie is.

Basisstof 5.4 De evolutietheorie

Waar gaat deze basisstof over?

• Evolutie

• Variatie in genotypen

• Natuurlijke selectie

• Aanpassing aan het milieu

• Ontstaan van nieuwe soorten
  

Leerdoelen voor vandaag :

•  Je kunt de evolutietheorie beschrijven.

Evolutie

• Evolutie: De ontwikkeling van het leven op aarde, waarbij soorten ontstaan, veranderen en/of verdwijnen, noem je evolutie.

• Evolutietheorie: Gaat uit van een periode van miljoenen jaren.

• 3 uitganspunten:

  • 1 Variatie in genotype

  • Natuurlijke selectie

  • Het ontstaan van nieuwe soorten

Variatie in Genotypen

• Hoe kan dit?

• Bij geslachtelijke voortplanting ontstaat variatie in genotypen.

• Ook door mutaties kan variatie in genotypen ontstaan.

• Mutatie: Het DNA in een chromosoom kan beschadigd raken, bijvoorbeeld bij de celdeling. Daardoor verandert de informatie voor een erfelijke eigenschap. Zo’n plotselinge verandering van het genotype heet een mutatie.

• Gemuteerd: zijn een of meerdere genen veranderd

• Mutant: Een organisme waarbij een mutatie tot uiting komt in het fenotype, noem je een mutant.

• Mutagene invloeden: Invloeden uit de omgeving die een verandering in een gen (het genotype) veroorzaken.

Variatie in Fenotype

Natuurlijke selectie

• Natuurlijke selectie: Organismen die het beste zijn aangepast aan hun milieu, hebben een grotere kans om in leven te blijven en nakomelingen te krijgen

1. Alle organisme van het zelfde soort zijn een beetje verschillend

   1. Organismen in de natuur hebben een zwaar leven.

   2. Erfelijke eigenschappen worden doorgegeven

• Overlevingskans: kans dat een organisme in leven blijft

Ontstaan van nieuwe soorten

1. De soorten die niet goed zijn aangepast verdwijnen

2. Door mutatie / geslachtelijk voortplanting kan er binnen een soort een nieuwe vorm ontstaan

3. Isolatie door middel van de berg, kunnen de twee kunnen dan steeds meer van elkaar verschillen

4. Na van tijd ontstaan er dan twee verschillende soorten ( ze kunnen zich ook niet meer onderling voortplanten)

Huiswerk:

• Lezen basisstof 5.4 De Evolutietheorie

• Maken opdracht 1 t/m 10

Opdracht 4 maken we samen

Basisstof 5.4 De evolutietheorie

Waar ging deze basisstof over?

• Evolutie

• Variatie in genotypen

• Natuurlijke selectie

• Aanpassing aan het milieu

• Ontstaan van nieuwe soorten
  

Leerdoelen van de vorige les:

•  Je kunt de evolutietheorie beschrijven.

Basisstof 5.5 De Geschiedenis van het leven op aarde

Waar gaat deze basisstof over?

• Fossielen

• Tijdperken

• Dieren op het land

• Verwantschap van soorten
  

Leerdoelen voor vandaag :

• Je kunt beschrijven hoe fossielen zijn ontstaan.

• Je kunt benoemen dat soorten verwant zijn als ze een gemeenschappelijke voorouder hebben.

Fossielen

• Fossielen zijn versteende overblijfselen van organismen, of afdrukken van organismen in gesteenten

Ontstaan van fossielen

Tijdsbalk van de geschiedenis van de aarde

Het is heet, geen leven mogelijk

Biologie met Joost geschiedenis van het leven op aarde

• Geologische tijdschaal, hier in kun je zien wanner soorten leefden

Verwantschap

• Het hebben van een gemeenschappelijke voorouder

• Hoe meer het DNA van soorten overeenkomt, hoe meer deze soorten aan elkaar verwant zijn. 

Huiswerk:

• Lezen basisstof 5.5 Geschiedenis van het leven op aarde

• Maken opdracht 1 t/m 9

Basisstof 5.5 De Geschiedenis van het leven op aarde

Waar ging deze basisstof over?

• Fossielen

• Tijdperken

• Dieren op het land

• Verwantschap van soorten
  

Leerdoelen vorige les:

• Je kunt beschrijven hoe fossielen zijn ontstaan.

• Je kunt benoemen dat soorten verwant zijn als ze een gemeenschappelijke voorouder hebben.

Samenvatting
Thema 5 Erfelijkheid en evolutie

(46x)

Erfelijke eigenschappen

(stof)

Erfelijke informatie

Genotype en Fenotype

Genotype

• Het genotype is de erfelijke informatie op de chromosomen (DNA) in de celkern van een organisme Bijvoorbeeld of je blauwe of bruine ogen hebt, krullend haar of steil haar. 

Fenotype (uiterlijk/gedrag)

• Het fenotype ontstaat onder invloed van het genotype en je omgevingsfactoren (milieu/leefstijl). Je kan bijvoorbeeld genetisch krullend haar hebben, maar het steil maken met de stijltang.

Bevruchting en celdeling

Lichaamscel

Dochtercel

Eicel (23 chromosomen)

Zaadcel (23 chromosomen)

Celkern met 46 chromosomen

Vorming van geslachtscellen

Of van moeder

(Enkelvoudige chromosomen)

of eicel

Genenpaar

De chromosomen jongen/meisje

Geslachtschromosomen (23ste)

Genenpaar

• De twee chromosomen van een paar bestaan uit dezelfde gene en bevatten de informatie voor de zelfde eigenschap.

• De informatie van de twee genen kan verschillen.

Variatie in Genotypen

• Hoe kan dit?

• Bij geslachtelijke voortplanting ontstaat variatie in genotypen.

• Ook door mutaties kan variatie in genotypen ontstaan.

• Mutatie: Het DNA in een chromosoom kan beschadigd raken, bijvoorbeeld bij de celdeling. Daardoor verandert de informatie voor een erfelijke eigenschap. Zo’n plotselinge verandering van het genotype heet een mutatie.

• Gemuteerd: zijn een of meerdere genen veranderd

• Mutant: Een organisme waarbij een mutatie tot uiting komt in het fenotype, noem je een mutant.

• Mutagene invloeden: Invloeden uit de omgeving die een verandering in een gen (het genotype) veroorzaken.

Mutatie (Kanker)

• Tumor/gezwel: cellen die zich ongeremd delen (Goed aardig)

• Kanker: Tumor die hard groeit (kwaadaardig)

• Uitzaaiing: als tumorcellen in het bloed terechtkomen en er overal in het lichaam tumoren ontstaan.

Natuurlijke selectie

• Natuurlijke selectie: Organismen die het beste zijn aangepast aan hun milieu, hebben een grotere kans om in leven te blijven en nakomelingen te krijgen

1. Alle organisme van het zelfde soort zijn een beetje verschillend

   1. Organismen in de natuur hebben een zwaar leven.

   2. Erfelijke eigenschappen worden doorgegeven

• Overlevingskans: kans dat een organisme in leven blijft

Wat kan je vertellen over de overlevingskans van de licht gekleurde slakken ten opzichte van de donkere slakken?

Gebruik in je antwoord natuurlijke selectie

Licht gekleurde slakken hebben een kleinere overlevingskans, want ze hebben geen schutkleur (zoals de donker gekleurde slakken) waardoor ze meer opvallen en de kans om in leven te blijven en nakomelingen te krijgen kleiner is.

Fossielen

• Fossielen zijn versteende overblijfselen van organismen, of afdrukken van organismen in gesteenten (harde delen (huisje) fossiliseren beter dan zachte delen)

Ontstaan van fossielen

Verwantschap

• Het hebben van een gemeenschappelijke voorouder

• Hoe meer het DNA van soorten overeenkomt, hoe meer deze soorten aan elkaar verwant zijn.