Geschiedenis havo 2 paragraaf 2.2 protestantse Reformatie 2024-2025 HSH

• newEditor

Startklaar in 3 minuten ZH2B

Op tafel:

• Map/schrift;

• Pen;

• Leerboek voor geschiedenis.

Jas uit, tas van tafel, mobiel in Zakkie in de tas.

Planning + lesdoel

• Terugblik: kaart ontdekkingsreizen en driehoekshandel.

• Uitleg/checkvraag: opkomst protestantisme en Luther.

• Oefenen: spotprenten katholieken/protestanten.

• Oefenen: Histoclip Luther met kijkvragen

Lesdoelen:

1. Je kent de betekenis van de begrippen aflaat, ketters, Reformatie/Hervorming, protestanten, katholieken. (R)

2. Je kunt aangeven welke opvattingen Luther over de katholieke kerk had. (T1)

3. Je kunt uitleggen hoe de leiding van de katholieke kerk reageerde op Luthers kritiek. (T1)

4. Je kunt de belangrijkste overeenkomsten en verschillen in de geloofsopvattingen van Luther en Calvijn beschrijven. (T2)

Terugblik kaartopdracht: ontdekkingsreizen tekenen (4 min.)

Schets de wereldkaart in je schrift en teken daarin:

• De reis via de Zijderoute (tussenhandel).

• De reis van Da Gama (Portugees).

• De reis van Columbus (Spanjaard).

• De driehoekshandel (slavernij): gebieden + producten.

N-Am.

Z-Am.

EU

Afr.

Azië

M-O

Aus.

Terugblikvraag: slavernij en driehoekshandel

• Welke redenen voor grote sterfte indianen?

• Waarom mochten én konden indianen niet meer werken in mijnen/plantages?

Opschrijven in schrift: driehoekshandel:

- Welke woorden horen er te staan? Waarom naam Trans-Atlantische slavenhandel?

Terugblikvraag: continuïteit of verandering?

Is er in de onderstaande zinnen sprake van continuïteit of verandering voor de indianen na de komst van de Spanjaarden (tijdens de Europese ontdekkingsreizen)?

• Continuïteit = iets blijft hetzelfde door de tijd.

• Discontinuïteit/verandering = iets wordt anders door de tijd.

Betekenis mestizering?

Paragraaf 2.2: Onrust in de Kerk

Geschiedenis havo 2

Chronologisch overzicht tijdvak 5, 1500-1600 (havo 2)

Portugese zoektocht naar zeeroute naar Indië (via Afrika) (15e eeuw)

De Beeldenstorm (1566)

De Nederlandse Opstand tegen Spanje (1568-1648)

Columbus ‘ontdekt’ Amerika, start Spaanse kolonisatie Amerika (1492)

95 stellingen van Luther, start protestantisme (1517)

Zijderoute enige handelsroute voor specerijen (tot 15e eeuw)

Relevantie/voorkennis: godsdienstige ruzies onderling

• Welke groepen heb je binnen de islam?

• Welke groepen heb je binnen het christendom?

Opwarmertje: groepen in de middeleeuwen

Hiërarchie = verdeling op basis van macht.

Voorkennis: katholieke kerk en spotprent

Welk geloof dominant in Europa vanaf de middeleeuwen? (continuïteit)

Wat is een spotprent? Waarom spotprent gebruiken?

De katholieke kerk

De katholieke kerk bepaalt de geloofsregels voor gelovigen (paus en bisschoppen):

• Paus = baas Kerk, bisschoppen zijn hoge geestelijken.

• Paus en bisschoppen bepalen geloofsregels voor de gelovigen, priesters nodig voor contact met God.

• Alleen geestelijken lazen de Bijbel in het Latijn.

Hiërarchie katholieke Kerk

De kritiek van humanist Erasmus

Humanist = geleerde die de klassieke cultuur en literatuur van de Grieken en Romeinen bestudeerde en imiteerde.

Humanisten, zoals Erasmus, waren erg kritisch en bestuurden ook kritisch oude Bijbelvertalingen. Zij vinden veel fouten in Bijbelvertalingen (vanuit oude Griekse en Latijnse teksten).

Erasmus was zelf een geestelijke, maar had kritiek op de katholieke kerk:

- paus veel rijkdom en macht,

- niet aan Bijbel houden, en

- monniken hielden zich niet aan kerkelijke regels (zoals niet trouwen of arm leven).

Vulgaat: Latijnse vertaling Bijbel

De humanist Erasmus

Kritiek op de katholieke kerk

Kritiek start bij humanisten (geleerden die oude geschriften uit klassieke Oudheid kritisch bestudeerden): vinden veel fouten bij Bijbelvertalingen.

- voorbeeld: Desiderius Erasmus.

Geeft algemene kritiekpunten op de katholieke kerk:

1. De kerk is niet bezig met geloof, maar met bijgeloof, rijkdom en macht (bijv. pauselijke staat en corruptie).

2. (Hoge) geestelijken leven in luxe, hebben een slechte opleiding (geen kennis Latijn) en houden zich niet aan kerkelijke regels (zoals niet trouwen).

3. De Bijbel zou de basis moeten zijn van het geloof, maar geestelijken zelf staan centraal.

Dus nodig: hervorming (reformatie = aanpassing).

Kritiek Luther op de katholieke kerk

Geestelijken, zoals Maarten Luther (1483-1546), hadden stevige kritiek op de katholieke kerk en wilden die veranderen.

Luther was het erg oneens met de handel in aflaten (= bewijs van vergeving van zonden, zodat je in de hemel kwam), want van die inkomsten werd de kerk erg rijk.

- bijv. bouw grote kerk: Sint-Pieterskerk in Rome.

Luther zei:

- Je moet oprecht in God geloven om in de hemel te komen.

- Niet priesters moesten uitleggen hoe te geloven in God, maar mensen moesten zelf de Bijbel lezen (Bijbel in volkstaal).

- Rijkdom en pracht en praal van de kerk leidt af van ware geloof.

- Geestelijken mogen wel trouwen (geen celibaat).

Voorbeeld: Luther en zijn kritiek op de aflatenhandel (1517)

https://www.youtube.com/watch?v=C8x-mKwfc9k

Tetzel: 30.00-33.00, Luther: 38.00-39.00

95 Stellingen van Luther: kritiek op de Kerk.

Verschillen katholieken en protestanten

De protestantse Reformatie of Hervorming

Vanuit de ideeën van geestelijken als Luther en Calvijn ontstaat de protestantse Reformatie of Hervorming:

= poging om iets te doen aan het de problemen binnen de katholieke kerk, die leidde tot de stichting van de protestantse kerk.

Protestant = behorend tot het deel van het christendom dat in navolging van Luther, Calvijn en andere hervormers het gezag van de paus verwerpt.

Reformatie bedoeld of onbedoeld gevolg van kritiek Luther?

Checkvraag: protestants of katholiek? Leg uit…

Passen woorden bij katholieken óf protestanten óf beide?

A. Paus.

B. Luther.

C. Aflaten.

D. Mooie versieringen in kerken.

E. Bijbel lezen.

F. Reformatie.

G. Grote rijkdom.

H. Geloof in Jezus.

I. Groot belang geestelijken.

J. Zelf de Bijbel lezen.

Checkvraag: spotprent katholieken versus protestanten

a. Wie katholieken en wie protestanten?

b. Wat zie je in de bron?

c. Gemaakt door een protestant of een katholiek?

d. Waarom? Leg uit…

Reactie katholieke kerk op Luthers ideeën

De paus is woedend (!)

Ketter = iemand die zich niet houdt aan de officiële leer en regels van de katholieke kerk.

- dus: protestanten.

Mensen die niet de officiële leer van de katholieke kerk volgden, werden gestraft door de inquisitie = kerkelijke rechtbank, die ketters opsporen en veroordelen.

Kerkhervormers: Luther en Calvijn

Zowel Maarten Luther als Johannes Calvijn willen de Kerk hervormen, maar door hun werk komt er een scheiding in de christelijke kerk in West-Europa.

Overeenkomsten: Bijbel centraal (zelf kunnen lezen in volkstaal) en geestelijken mogen trouwen (geen celibaat).

Verschillen:

Snelle verspreiding protestantse ideeën: drukpers of boekdrukkunst

Vanaf de 15e eeuw: kritiek op de geestelijken kon snel worden verspreid door de boekdrukkunst/drukpers, want zo snel boeken drukken en ideeën verspreiden.

Gevolg: snelle verspreiding ideeën Luther en Calvijn

= protestantse Reformatie (kerkhervorming) = protestbeweging tegen misstanden en manieren van geloven in de katholieke kerk.

Uiteindelijk ook een van de oorzaken van de Nederlandse Opstand tegen Spanje…

Gevolgen Reformatie

Gevolg: splitsing in de christelijke kerk in West-Europa (K.A.).

Protestantse Reformatie houdt ook verband met het uitbreken van de Nederlandse Opstand (1568-1648)…

Checkvraag

Oefenen: bekijken spotprenten + oefentoetsvraag (10 min.)

• Maken opdrachtenblad: spotprenten, checkvragen en oefentoetsvragen

• Let op: ik zie in de bron en dat betekent…

Oefenen: kijkvragen bij docu over Luther:

- Noem drie kritiekpunten die Luther geeft op de katholieke kerk.

- Hoe reageert de kerk op Luther?

- Noem drie feiten over Luther en de protestanten die jij nog niet wist.

https://schooltv.nl/video-item/histoclips-luther-en-de-hervorming#q=histoclips