Signaalwoorden en verbanden

Signaalwoorden en verbanden

1 / 39
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvmbo b, kLeerjaar 3,4

In deze les zitten 39 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Signaalwoorden en verbanden

Open met het idee dat leerlingen in teksten vaak sneller begrijpen wat een schrijver bedoelt als ze letten op signaalwoorden. Deze les blijft binnen lezen en taalbegrip.

Welke signaalwoorden ken je al?

Gebruik de antwoorden als start: welke woorden kennen veel leerlingen al, en weten ze ook welk verband erbij hoort?

Wat zijn signaalwoorden?

Signaalwoorden zijn woorden die laten zien hoe zinnen en alinea's met elkaar verbonden zijn.


Ze helpen je om een tekst sneller en beter te begrijpen.

Benadruk dat signaalwoorden niet los belangrijk zijn, maar omdat ze een verband zichtbaar maken tussen stukjes tekst.

Waarom zijn ze handig?

  • Je ziet sneller wat de schrijver bedoelt

  • Je begrijpt beter waarom iets gebeurt of wordt uitgelegd

  • het maakt de tekst prettig leesbaar:


Mijn jas is kapot. Ik koop een nieuwe jas. Ik vind deze leuk. Hij is te duur.


of


Mijn jas is kapot. Daarom koop ik een nieuwe jas. Ik vind deze leuk, maar hij is te duur.

Deze slide heeft geen instructies

Signaalwoord en verband

Een signaalwoord is het woord zelf, dat je leest of schrijft in de tekst.


Een verband is de relatie tussen twee stukjes tekst.


Voorbeeld: Het regende, dus we bleven binnen.

Hier is dus het signaalwoord en conclusie het verband.

Dit onderscheid is belangrijk voor de rest van de les: leerlingen moeten niet alleen woorden noemen, maar ook het soort verband kunnen benoemen.

Veelvoorkomende verbanden

In deze les bekijken we:

  • opsomming

  • tegenstelling

  • oorzaak-gevolg

  • reden-verklaring

  • voorbeeld

  • conclusie

  • tijd

Gebruik steeds dezelfde namen voor de verbanden. Houd het eenvoudig en herkenbaar op A2-niveau.

Opsomming

Bij een opsomming worden dingen achter elkaar genoemd.


Signaalwoorden zijn vaak: en, ook, daarnaast, bovendien, verder.

Deze slide heeft geen instructies

Opsomming herkennen

Voorbeeld:

In mijn tas zitten een schrift, een pen en een rekenmachine.


Het woord en laat zien dat er iets wordt toegevoegd.

Dat past bij het verband opsomming.

Deze slide heeft geen instructies

Vul de juiste woorden in

In mijn tas zitten een schrift, een pen en een rekenmachine. Het woord en laat zien dat er iets wordt toegevoegd. Dat past bij het verband opsomming.

en
en
opsomming
maar
tijd
dus

Alle drie de ingevulde woorden komen letterlijk terug in het voorbeeld op de vorige slide.

Tegenstelling

Bij een tegenstelling staan twee ideeën tegenover elkaar.


Signaalwoorden zijn vaak: maar, toch, echter, hoewel.

Deze slide heeft geen instructies

Tegenstelling herkennen

Voorbeeld:

Sara wilde naar buiten, maar het regende hard.


Het woord maar laat een verschil of botsing zien.

Dat past bij het verband tegenstelling.

Wijs erop dat leerlingen niet alleen naar het woord kijken, maar ook naar de betekenis van de hele zin.

Wat helpt het meest om tegenstelling te herkennen?

1

woord zoeken

2

hele zin lezen

3

plaatje bekijken

4

gokken

Deze slide heeft geen instructies

Welk verband past bij het signaalwoord 'en'?

A

conclusie

B

opsomming

C

tijd

D

tegenstelling

Sluit aan op de uitleg over opsomming: 'en' voegt iets toe.

Welk verband zie je in: 'Sara wilde gaan, maar het regende' ?

A

voorbeeld

B

tegenstelling

C

opsomming

D

tijd

Test of leerlingen niet alleen het woord 'maar' herkennen, maar ook het idee van botsing tussen twee delen.

Oorzaak-gevolg

Bij dit verband zorgt iets ervoor dat iets anders gebeurt.


Veel signaalwoorden zijn: daardoor, daardoorheen, zodat, waardoor.

Gebruik eenvoudige voorbeelden uit het dagelijks leven. Houd oorzaak en gevolg duidelijk uit elkaar.

Oorzaak-gevolg herkennen

Voorbeeld:

De weg was glad, daardoor viel de fietser.


De weg was glad = oorzaak

de fietser viel = gevolg

Je kunt ook laten zien dat soms het gevolg eerst staat en de oorzaak later. Het verband blijft hetzelfde.

Reden-verklaring

Bij reden-verklaring geeft de schrijver aan waarom iets zo is.


Signaalwoorden zijn vaak: want, omdat, namelijk.

Maak duidelijk dat dit lijkt op oorzaak-gevolg, maar dat hier vaak een uitleg of reden wordt gegeven bij een uitspraak.

Reden-verklaring herkennen

Voorbeeld:

Ik neem een jas mee, want het is koud.


Het tweede deel legt uit waarom ik een jas meeneem.

Dat past bij reden-verklaring.

Een handig verschil: bij 'want' krijg je vaak een uitleg bij wat al gezegd is.

Vul de juiste woorden in

Ik neem een jas mee, want het is koud. Het tweede deel geeft een uitleg. Dat past bij reden-verklaring.

want
uitleg
reden-verklaring
dus
gevolg
tegenstelling

Hier oefenen leerlingen met het onderscheid tussen uitleg geven en gevolg noemen.

Voorbeeld

Soms geeft een schrijver een voorbeeld om iets duidelijk te maken.


Signaalwoorden zijn vaak: bijvoorbeeld, zoals, neem nou.

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld herkennen

Voorbeeld:

Veel huisdieren zijn lief, bijvoorbeeld een hond of een konijn.


Het deel na bijvoorbeeld maakt de uitleg concreet.

Dat past bij het verband voorbeeld.

Deze slide heeft geen instructies

Vul de juiste woorden in

Veel huisdieren zijn lief, bijvoorbeeld een hond of een konijn. Het deel na dit woord maakt de uitleg concreet. Dat past bij het verband voorbeeld.

bijvoorbeeld
concreet
voorbeeld
maar
later
conclusie

Het woord 'concreet' komt uit de uitleg op de contentslide.

Welk signaalwoord past het best bij een voorbeeld?

A

echter

B

bijvoorbeeld

C

daarna

D

want

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het gevolg in deze zin: 'De weg was glad, daardoor viel de fietser.'

A

de weg was glad

B

viel de fietser

C

daardoor

D

de weg

Controleert het verschil tussen oorzaak en gevolg.

Conclusie

Bij een conclusie maakt de schrijver een beslissing over wat eerder is gezegd: het eindresulaat


Signaalwoorden zijn vaak: dus, daarom, kortom, concluderend.

Leg uit dat 'dus' meer dan één verband kan aangeven. Leerlingen moeten daarom altijd de hele zin lezen.

Conclusie herkennen

Voorbeeld:

Het museum is vandaag dicht. Dus we gaan morgen.


De tweede zin volgt als besluit uit de eerste zin.

Dat past bij het verband conclusie.

Deze slide heeft geen instructies

Tijd

Bij een tijdsverband laat de schrijver zien wanneer iets gebeurt.


Signaalwoorden zijn vaak: eerst, daarna, later, terwijl, voordat.

Deze slide heeft geen instructies

Tijd herkennen

Voorbeeld:

*Eerst maak ik mijn huiswerk, daarna ga ik gamen.*


De signaalwoorden zetten de gebeurtenissen in volgorde.

Dat past bij het verband tijd.

Deze slide heeft geen instructies

Vul de juiste woorden in

Eerst maak ik mijn huiswerk, daarna ga ik gamen. De signaalwoorden zetten de gebeurtenissen in volgorde.

Eerst
daarna
volgorde
maar
dus
uitleg

Controleert of leerlingen tijdswoorden koppelen aan volgorde.

Welk verband past bij: 'Het museum is dicht. Dus we gaan morgen.'

A

conclusie

B

voorbeeld

C

tegenstelling

D

opsomming

Laat zien dat 'dus' hier een besluit aangeeft.

Welk verband zie je in: 'Eerst leer ik, daarna eet ik' ?

A

tijd

B

voorbeeld

C

reden-verklaring

D

tegenstelling

Deze slide heeft geen instructies

Zo pak je het aan

  1. Zoek het signaalwoord.

  2. Lees de hele zin of alinea.

  3. Kijk wat het tweede deel doet.

  4. Kies daarna het juiste verband.

Deze aanpak sluit aan op latere oefeningen met slepen of koppelen, zonder die activiteit nu al te beschrijven op de slide.

Voorbeeld stap voor stap

Het was druk in de bus, daarom ging ik staan.


  • Signaalwoord: daarom

  • Wat gebeurt er? Iets in zin 1 zorgt voor zin 2

  • Verband: oorzaak-gevolg

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld stap voor stap

Ik bleef thuis, want ik was ziek.


  • Signaalwoord: want

  • Wat doet zin 2? Die geeft een uitleg

  • Verband: reden-verklaring

Benadruk hier het verschil met oorzaak-gevolg: de tweede zin verklaart de eerste.

Vul de juiste woorden in

Zo pak je het aan. Zoek eerst het signaalwoord. Lees daarna de hele zin. Kies dan het juiste verband.

signaalwoord
zin
verband
voorbeeld
gevolg
lijst

Herhaalt het stappenplan in eenvoudige vorm.

Wat vond jij het lastigst aan deze les?

Bespreek antwoorden zoals: het verschil tussen oorzaak-gevolg en reden-verklaring, dat 'dus' lastig kan zijn, of dat de hele zin lezen helpt.

Wat heb je vandaag geleerd?

Mogelijke antwoorden: een verband herkennen, signaalwoorden zoeken, verschil tussen verbanden zien, hele zin lezen.

Welke combinaties van signaalwoord en verband

weet je nu?

Laat leerlingen kort terugkijken op wat is blijven hangen. Vraag eventueel waarom juist dat woord is gekozen.

Woordenlijst

signaalwoord - woord dat een verband in een tekst laat zien

verband - relatie tussen twee zinnen of delen van een tekst

opsomming - er worden meerdere dingen achter elkaar genoemd

tegenstelling - twee ideeën staan tegenover elkaar

oorzaak - iets waardoor iets anders gebeurt

gevolg - wat er daarna gebeurt

verklaring - uitleg waarom iets zo is

conclusie - eindresultaat

voorbeeld - iets dat een uitleg duidelijker maakt

tijdsverband - verband dat laat zien wanneer iets gebeurt

toevoeging - extra informatie bij wat al genoemd is

uitleg - duidelijk maken hoe of waarom iets is

Deze slide heeft geen instructies